hósdagur 19. september 2019síða 36

FRÍGGJADAGUR 20. SEPTEMBER 2019 SOSIALURIN 108 36 NØVN 25 ÁR SÍÐANI EDMUND OG LARS LØKKE FYRSTU FERÐ VÓRÐU VALDIR Á FÓLKATING 21. september í 1994 var fólkatingsval. Poul Nyrup Rasmussen, forsætisráðharri, hevði skrivað út val og skuldi fyri fyrstu ferð sum formaður í danska Javnaðarflokkinum og forsætisráðharri til fólksins dóm. Hóast hann misti und­ir­ tøku í mun til úrslitið hjá Svend Auken í 1990, so kundi hann halda fram sum forsætisráðharri. Men tveir nývvaldir fólka­tings­menn vóru í tingbólkinum hjá Vinstra hesaferð. Teir vóru tann 30 ára gamli Lars Løkke Ras­mus­sen og Edmund Joensen úr Sambandsflokkinum, sum í vikuni fyri valið bæði var valdur til løgmann í Føroym og rund­aði fimmti ára aldur. Í gjár fylti Edmund Jo­en­ sen, fól­k­a­tings­ mað­ur, 75 ár Edmund er ættaður av Oyri og býr á Oyrarbakka. Hann er son­ur Poul Joensen og Hansinu, f. Sam­uelsen, og hann er giftur við Ed­fríð, sum er er ættað frá Norð­skála. Hóast Edmund Joensen byrj­aði sína yrkisleið í politikki longu í 1970, tá hann varð valdur í komm­un­u­stýrið í gomlu Sunda komm­unu, so kenna vit hann best sum landspolitikara eftir at hann varð valdur á ting fyri Sam­bands­flokkin í Eysturoyar val­dømi í 1988. Hann sat sum komm­un­u­stýr­ is­lim­ur til 1980. Hann var virkin vinnu­lívs­ mað­ur, eitt nú innan fiskaaling tíð­liga í sjeytiárunum og áttatiárunum. Hann var eisini stjóri á O. C. Joensen, sum mill­um annað hevði rækjuvirki og skelja­virki á Oyri. Edmund Joensen hevði bert sitið sum tingmaður í tvey ár, tá boð vóru eftir honum til for­mans­sessin í Sam­bands­flokk­ i­num. Stutt framman undan val­ i­num í 1990 boðaði Pauli Ell­ef­sen frá, at hann ikki stillaði upp til kom­andi løgtingsval, sum átti at ver­ið í 1992. Men stutt eftir frá­boð­anina hjá Paula Ellef­sen slitnaði samgongan mill­um Fólkaflokkin, Sam­bands­ flokk­in og Tjóðveldisflokkin. Tí kom for­mans­skiftið í Sam­ bands­flokk­i­num eitt sindur fyrr enn ætl­að. Valið í 1990 var sermerkt við tað, at Javn­að­ar­flokkurin vann stór­sigur, fekk 10 fólk vald. Tí kundi Atli Dam skipa eina tví­f­lokk­a­sam­gongu saman við næst­størsta flokki, Fólka­flokk­i­ num, sum fekk sjey fólk vald. Hetta vóru politiskt sera tur­bolentar tíðir, og tað fekk Javn­að­ar­flokkurin at merkja á vali­num í 1994, tá flokkurin var hálv­veraður úr 10 fólkum niður í 5. Ed­mund vann stórsigur við Sam­bands­flokkinum, sum vaks úr 6 upp í 8 tingsessir og gjørdist størsti flokkur. Samráðingarnar um sam­ gongu vóru drúgvar í 1994. Leingi samráddust Sam­bands­ flokk­ur­in, Fólkaflokkurin, Sjálvsýrisflokkurin og Kristiligi Fólka­flokkurin um samgongu, til teir at enda skrivaðu undir sam­gonguskjalið – sum øll tey 18 ting­fólkini skrivaðu undir. Men tá máls­økini skuldu býtast, slitnaði. Tí tók Edmund síðst í au­g­ust mánaði upp samráðingar við Javnaðarflokkin, Verk­a­ mann­a­fylk­i­ngina og Sjálvstýr­is­ flokk­urin og skipaði samgongu 15. sep­tem­ber í 1994, tá Edmund Jo­ensen gjørdist Føroya Løg­mað­ur. Meðan hesar samráðingar stóðu uppá, var fólka­tings­val­ stríð, tí Poul Nyrup Rasmussen, for­sæt­i­s­ráðh­arri, hevði skrivað út fólka­tingsaval at vera 21. se­p­tember í 1994. Tá varð Ed­mund Joensen valdur á Fólka­ting fyri fyrstu ferð – og eru tað í morgin 25 ár síðani, at triðelsti fólkatingsmaðurin í Dan­mark, Edmund Joensen, varð valdur á fólkating á fyrsta sinni. Meðan Edmund Joensen var løg­mað­ur røkti Johannes Mart­in Olsen á Strondum fólka­tings­sessin. Á løgtringsvalinum í 1998 gekk ikki so væl hjá Sam­bands­ flokk­i­num, sum aftur misti tveir ting­sess­ir og fekk 6. Úrslitið av vali­num í 1998 var full­veld­is­sam­ gong­an, sum hevði sum end­a­ mál at loysa Føroyar úr rík­is­fel­ ags­skapi­num við Danmark. Alt stríðið, sum Edmund Jo­en­sen, og fyri hansara tíð Mari­ta Petersen, høvdu við Dan­mark og donsku stjórnina birti upp undir full­veld­is­hug­ sjón­ina í Føroyum, sum endaði við full­veldisslandsstýrinum, sum sat frá 1998-2002. Í 2001 hendi so tað, at stríðs­val var í Sam­bands­flokk­i­ num. Lisbeth L. Petersen í Havn bjóð­aði Edmundi Joensen av til for­mans­valið, og vann. Men Edmund Joensen gavst ikki á hondum fyri tað, um hann tapti fólk­a­tingsvalið. Hann helt fram sum sterki maðurin í flokk­i­num, og tá full­veld­is­flokk­ ar­nir ikki kundu semjast um at velja løgtingsformann eftir løg­tings­valið í 2002, hendi tað, at Ed­mund Joensen varð valdur við at­kvøðunum hjá andstøðuni, tí at Fólk­a­flokkurin og Tjóðveldi valdu ávikavist Óla Breckmann og Her­geir Nielsen. Edmund varð sitandi sum løg­tings­for­ mað­ur valskeið frá 2004 til 2008 eisini, men tá sum partur av sam­gong­uni millum Javn­að­ar­ flokk­in, Fólkaflokkin og Sam­ bands­flokkin. Á fólkatingsvalinum í 2007 varð Edmund Joensen á øðrum sinni valdur á fólkating. Sam­ bandsflokkurin gjørdist næst­ størsti flokkur eftir Tjóðveldi. Á Fólkaftingsvalinum í 2011 vann Sambandsflokkurin stór­sigur við 30,8 prosentum, og Ed­mund Joensen varð valdur við 1.578 atkvøðum framman fyri Kaj Leo Holm Johannesen, tá­verandi løgmann, sum fekk 1.554 atkvøður. Á Fólkatingsvalinum í 2015 mist Sambandsflokkurin fólk­a­tings­umboðanina, sum Ed­mund Joensen vann flokk­ inum aftur við rimmar valúr­ sliti­num 28,3 prosentum á fólk­a­tings­val­inum 5. juni. Ed­mund Joensen varð valdur sann­førandi við 1.883 atkvøðum, með­an Kaj Leo Holm Jo­hann­e­ sen á øðrum plássi fekk 1.036. Edmund Joensen er av roynd­astu og elstu fólkum, sum sita á fólkatingi í dag. Men hóast hann er 75 ár, so eru tvey onnur fólk, sum eru eldri enn hann. Næst­ur kendi Vinstra-pol­it­ik­ arin Berthel Haarder, sum fylti 75 fyri sløkum tveimum vikum síð­ani, og elst er Marianna Jel­ved úr Radikala Vinstr­a­flokk­ i­num, sum fyri tveimum vikum síða­ni fylti 76 ár. Til stuttleika kann nevnast, at mið­al­durin á fólkatingslimunum er 45 ár, og yngsti fólkatingslimurin er 52 ár yngri enn Edmund Joensen. Tað er Aki-Matilda Høegh-Dam úr grønlendska Siumut (Javn­að­ar­ flokkinum), sum er fødd 17. okto­b­er ­í 1996. Skuldi Edmund Joensen ætl­a­ð sær at sett met sum elsti fólk­a­tingsmaður nakrantíð, so klár­ar hann tað akkurát ikki á næsta fólkatingsvali. Tí elsti per­sónur, sum nakrantíð er vald­ur á fólkating er Klaus Berst­en úr Vinstra, sum á vali­num í 1924 varð valdur. Hann var tá 79 ár og 10 mánaðir. Hann er eis­ini tann elsti, sum nakr­an­ tíð hevur sitið í Fólkatinginum. Tá hann fór úr Fólkatinginum eft­ir valið í 1926, tá hann ikki still­a­ði uppaftur, var hann 82 ár, fimm mánaðir og 19 dagar. Hann hevði tá sitið í Fólkatinginum í 51 ár, tveir mánaðir og 12 dagar. Yngsti persónur, sum nakr­an­tíð er valdur á fólkating, er Kar­ina Sørensen úr Danska Fólka­flokk­i­num, sum varð vald á Fólka­ting á valinum 20. no­v­em­ber í 2001. Tá var hon 19 ár, sjey mánaðir og 12 dagar. Ed­mund Joensen er valdur á Fólka­ting fýra ferðir: í 1994, í 2007, í 2011 og í 2019. Hann er valdur á løgting átta ferðir: í 1988, í 1990, í 1994, í 1998, í 2002, í 2004, í 2008 og í 2015. Hann stillaði ikki upp løgtingsvalið í 2011 og heldur ikki á løg­tingsvalinum ­hesaferð. Ed­mund Joensen er heiðr­a­ð­ ur sum Riddari av Dannebrog í 1. stig og hevur móttikið komm­an­ dør­kross­in frá Margrethu Drotn­ing. • 1995 Ridder af Dannebrog • 1997 Ridder af Dannebrog af 1. grad • 2005 Kommandørkorset Hjart­aliga tillukku við 75 ára føð­in­gar­degnum Edmund! Sambandshøvdingi sjeytifimm ár FAKTA um Edmund  Føddur 19. september í 1944  Giftur Edfríð Joensen frá Norðskála 9. januar í 1966  Tey eiga børnini Elsu, Siggu og Hjalmar  Bygdarráðslimur í (gomlu) Sunda kommunu 1970-1980.  Løgtingsmaður 1988-2011 og 2015-2019  Føroya Løgmaður 15. september í 1994- 15. ai 1998  Løgtingsformaður 2002-2008  Valdur á fólkating 21. september í 1998, 13. november 2007, 15. september 2011 og 5. juni 2019  Formaður Sambandsfloksins frá 1990- 2001  Riddari av Dannebrog í 1995  Riddari av Dannebrog 1. grad í 1997  Fekk Kommandørkorset í 2005  Triðelsti fólkatingsmaður eftir fólkatingsvalið í 2019 Ósemja millum Fólkaflokkin og Tjóðveldisflokkin í samráðingum um seinnu fullveldissamgonguna í 2002 førdi til, at Edmund Joensen varð vald­ur til tingformann við atkvøðunum hjá andstøðuni