hósdagur 26. september 2019síða 16

FRÍGGJADAGUR 27. SEPTEMBER 2019 SOSIALURIN 111 16 Óli Jacobsen Óli Jacobsen 6. partur Í 1. parti av hesi røð varð greitt frá, at Elsebeth Maria, hálvsystir Evald Johannesen, sum kom at halda hús hjá teimum, tá ið mammuni barst frá, var trúlovað við Hans David Gregersen í Guttastovu í Syðrugøtu. Hann doyði 24 ára gamal, og hon vildi ongan annan drong hava, so hon giftist ikki. Seinni kallaði beiggin, Martinus, beiggja sín upp. Tað var allar dagar sera góð viðurskifti millum tey hjá Evaldi og tey í Guttastovu, og tey vitjaðu javnan hvønn annan. Tey plagdu at gista hjá Haldu og Doru, systrar Hans David, tá ið tey vóru í Havn. Hetta sigur nakað um trúfesti. Í seinastu viku doyði Hans David hjá Martinusi, 83 ára gamal. Í kapellinum greiddi presturin, Sverri Steinhólm, frá eini vakrari søgu um Hans David. Sverri varð eitt skifti, sum blaðungur, óroyndur kokkur við línuskipi, har Hans David var skipari. Ein morgun hann tørnar út, nú sær hann skiparan liggja á dúrkinum í messuni og taka rusk upp. Hetta skuldi annars verið uppgávan hjá kokkinum. Men hann vildi við hesum bæði lætta um hjá unga dronginum og kanska eisini á ein pedagogiskan hátt vísa honum, hvør uppgávan hjá kokkinum var. Hetta var ein so vøkur søga um ein serligan mann, at hon verður tikin við her. Kendi annars sjálvur Hans David, sum ein dámligan mann. Sidonius fekk 60 ár afturat Verdandi var eitt av teimum mongu skipum, sum undir krígnum sigldi til Bretlands við ísfiski, sum var keyptur í Íslandi. Í 1944 fóru teir tó til fiskiskap undir Íslandi. Tí var manningin meira enn tað vanliga við sigling av fiski, 15 menn, íroknað tveir ferðamenn, sum skuldu við til Føroya. Evald minnist, at Verdandi tók ís í Fuglafirði. Teir bóru ísin umborð í posum. Tá hetta var liðugt, fóru teir avstað, og einki frættist aftur frá teimum. Teir liggja inni á Siglufjørðinum í oktober 1944. Tað var ov vánaligt veður til fiskarí. Tí fara teir til Akranes, norðanfyri Reykjavík, at keypa upp í lastina av fiski og harvið royna ar bjarga túrinum. Evald greiðir eisini frá, at meðan teir liggja og gera klárt at fara, kemur ein fuglfirðingur umborð og biður skiparan lova sær við heim. Hetta var Sidonius Joensen, sum hevði arbeitt á Siglufjørðinum. Hetta verður játtað honum, og hann fór so til hús at pakka. Men tá ið hann kemur oman á bryggjuna aftur, var Verdandi farin. Hann plagdi at siga við Evald: “Eg slapp ikki við, men eg fekk loyvi til at liva.” Hann fekk 60 ár afturat á lívi. Evald var komin at kenna Jardtrud undan hesi vanlukku. Hann minnist væl, tá ið hon fortaldi honum, at “nú hava vit fingið deyðsboðini av pápa.” Hetta var sjálvsagt tungt hjá báðum. Tórhallur á møti saman við manningini Í 2007 høvdu vit eina longri greinarøð við Tórhall Andreasen av Oyrarbakka, sum var ein kendur skipari. Um Verdandi greiddi hann frá: “Tá ið Verdandi fórst, var eg á Siglufjørðinum. Eg minnist, at eg hevði verið á møti kvøldið fyri, sum teir fóru haðani. Teir, sum høvdu møtið, vóru Óli, skiparin á Verd­andi, og Tummas, farbróðir, sum arbeiddi á bedingini í býnum. Møtið varð hildið í einum lítlum sali. Øll manningin á Verdandi var har. Tað vóru eisini fleiri, sum vitnaðu. Tá vóru ongan rutur til Føroya. Tí vóru eisini tveir ferðamenn umborð, sum høvdu biðið um at sleppa heim við. Eg minn­ist Martin Egholm. Hann hevði verið á el­ verkinum har uppi og arbeitt. Jakku, beiggi Óla var kokkur, var blivin sjúkur, so Martin bleiv kokkur fyri hann. Jakku var kortini umborð. Eg plagdi ofta at vera umborð hjá teim­ um. Men nú fingu teir møguleika at fara á Akranes at fáa fisk. Har var lovað teimum 40 tons. Tað er langt frá Siglufjørðin til Akranes. Farast skuldi vestureftir og tvørt­ur um Vestfjarðirnar, sum er tiltikið pláss fyri ringt veður. Eg fylgdi teimum út á oljukaiuna, tá ið teir fóru avstað. Teir fóru so, og barometrið var í botni. Kl. 10 um kvøldið brendi hann á við kavaroki, sum vardi átta samfullar dagar. Einki hoyrdist aftur frá Verdandi. Tað var grúiligt. Eisini tí, at eg kendi teir flestu av manningini. Agenturin á Akranesi visti, at teir vóru á veg. Tá ið skipið ikki kom fram tann dagin, teir væntaðu tað, og tað ikki frætt­ist frá teimum teir næstu dagarnar, gjørd­ist órógvin størri og størri. Tað varð leitað bæði við flogførum og skipum uttan úrslit, og ein dagin frættist í útvarpinum, at fær­eyska skutan var gingin burtur. Teir vóru helst farnir í Húnaflóanum á Norður­ land­inum”. Seinni var navnaskeltið funnið á hesum leiðum. Símun hevði tað ringt Fróðarkvinna, Naena Danielsen, gav síni íkøst til hesa røð. Hon mintist frá eini missiónsviku i Gøtu, sum júst var byrjað. Tað var illfýsið, og tað vóru ikki nógv fólk á møti. Tá fer hurðin upp og 4-5 menn koma inn eftir gólvinum og seta seg á fremsta bonk. Teir vóru rituvíkingar. Naena mintist framvegis, hvussu væl teir dugdu at syngja. Ein teirra var Sámal, sum var giftur við Simonu úr Syðrugøtu. Afturat honum vóru Kristian Marius Højgaard, og sonur hansara Hans, sum var ein vakur og prúður unglingi. Hann var trúlovaður við Marin, eitt av teimum 12 kendu systkjunum í Rituvík, sum høvdu heimsmet í aldri. Teir fórust allir við Verdandi stutt eftir. Hetta setti seg sjálvandi fast í minninum hjá Naenu. Simona og Sámal áttu tvær døtur, Mariu og Ernu, sum vóru trý og eitt ára gamlar, tá ið pápin doyði. Simona fór sum vanligt hjá ungum gentum til Danmarkar á húsarhaldsskúla. Síðan arbeiddi hon á sjómansheiminum Bethel í Nyhavn. Tað eydnaðist henni at koma heim til Føroya beint áðrenn, heimsbardagin brast á. Í 1940 giftust Simona og Sámal, tey fingu tískil bara fýra ár saman. Meðan pápin var á seinasta túrinum hevði Maria fingið at vita, at pápin hevði keypt henni einar skógvar í Íslandi. So hon var serliga spent at síggja pápan aftur. Simona og Sámal búðu í Rituvík og skuldu fara at byggja har. Viðurin var komin til húsini, men so hendi vanlukkan hjá hesi lítlu familju. Tá flytir Simona heim aftur til foreldrini í Syðrugøtu, og her búði hon allar sínar dagar. Simona var óføra røsk at arbeiða, og hon arbeiddi leingi við at binda hjá Suffíu Gregersen, upprunan til Tøtingarvirkið. Foreldrini vóru góður stuðul hjá henni og hennara døtrum. Naena segði eisini um Simonu, at hon var eitt ediligt menniskja. Simona doyði í 2007, og hon sat tískil einkja í 63 ár. Í 1944 doyðu 30 føroyingar av vanlukkum á sjógvi og landi. Teir 15 fórust við Verdandi. Vit hava frásagnir um hesar hendingar, sum kravdu mannalív SIÐSØGA 1944: 75 ÁRA MINNI UM EITT VANLUKKUÁR Verdandi, málningur hjá Hans Skálagarð Tórhallur Andreasen var tann seinasti sum sá manningina á Verdandi.