týsdagur 15. oktober 2019síða 8

Mikudagur 16. oktober 2019 · Nr. 119 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 TÍÐINDI – At eitt amerikanskt krígsskip vitjar í Føroyum, hevur nakað við Arktiska økið at gera. At tað har um nøkur ár verður ein nýggj siglingarleið, ger eisini, at økið við Føroyar er áhugavert. Stórveldini Russland og Kina eru eisini áhugaðar í økinum, sigur Jens Christian Svabo Justinussen, ph.d., útbúgvingarleiðari og lektari í samfelagsvísindum á Søgu- og samfelagsdeildin á Setrinum Frants Jensen frants@sosialurin.fo Mánadagin skrivaðu vit um amerikanska oyðaran USS Don­ald Cook, sum var á Runa­ vík í seinastu viku. Skipið og manning vóru á sjarmusókn og royna at knýta nýggj sam­ bond við londini í norður­at­ lants­havi. – Endamálið við vitjanini er at møta fólki og síggja ment­ an­ina, men eisini at knýta tætt­ari bond millum USA og danska kongaríkið, segði Kelly T. Jones, skipari við USS Don­ ald Cook. Hon váttaði eisini, at Arkt­ iska økið er spennandi, og at amerikanarar hava stóran áhuga í tí. Stuart A. Dwyer, varaleiðari á amerikansku sendistovuni í Danmark, var eisini komin úr Danmark til Føroya fyri at hitta politikarar, leiðarar og em­bætisfólk í Føroyum. – Krígsskipini vitja í ymisk­ um londum, og hendan vitj­an­ in er ein partur í tí at fáa tætt­ ari samband við danska konga­ríkið. Vit ynskja at fáa nýggj vinaløg, segði Stuart A. Dwyer. Løgmaður, Bárður á Steig Nielsen helt tað vera Arktiska økið, ið var ein av høvuðs­or­ søk­unum til vitjanina. – Vitjanin vísir, at økið, her vit eru, er áhugavert. At teir koma eina sjarmuoffensiv, eiga vit at nýta rætt og tryggja, at vit eisini vera við í tí, sum hend­ir uppi í Arktis í fram­tíð­ ini, segði Bárður á Steig Niel­ sen, løgmaður. Stórveldini áhuga í Arktis Jens Christian Svabo Just­inus­ sen vísir á, at Arktiska økið er sera áhugavert. – Ísurin bráðnar við Arktis, og tað gevur nýggjar sigl­ing­ar­ leiðir. Tað er longu siglandi har nakrar mánaðir um summarið og einaferð í framtíðini – vit vita tó ikki nær – verður økið ís­frítt og tað verður siglandi alt árið. Hetta broytir støðuna í øllum heiminum, og stór­veld­ ini eru áhugað at hava ræði í øk­inum, sigur lektarin á setri­ n­um. Hann vísir eisini á, at tá ið økið verður frítt fyri ís, so verða nógvir aðrir spennandi møgu­leikar. – Økið letur upp fyri nøkr­ um møguleikum, ið ikki vóru har áður. Millum annað ráevni sum olja, gass, málmur og nógv annað. Vit vita heldur ikki hvussu tað er við fiskiríkidømi í Arktis. Loftrúmið hevur eis­ ini stóran áhuga, sigur Jens Christ­ian Svabo Justinussen. GIUK Gap Sjálvt um vit í Føroyum kunnu halda, at vit eru langt burtur frá landnyrðingsleiðini, sum sigl­ingarleiðin um Arktis ofta verður kallað, so eru Føroyar tó hernaðarliga sera týdn­ing­ ar­mikið øki. – Í altjóða høpi verður ofta tosað um GIUK Gap – hetta er ein stytting fyri økið millum Grøn­land, Ísland og Stóra Bret­land og holið ella sjógv­ur­ in millum hesi londini. Vit vita, at hetta økið var áhugavert undir seinna heimsbardaga og kalda krígnum. Men tað er enn meira áhugavert, nú ein full­ komi­liga nýggj siglingarleið verð­ur í økinum í framtíðini. Vit vita, at tann, ið hevur eftir­ lit við økinum eisini hevur styrki. Tí hevur økið hern­að­ar­ liga sera stóran týdning, sigur Jens Christian Svabo Justinus­ sen. Hann vísir á, at tá ið siglandi verður alt árið, fer ein stórur part­ur av skipaferðsluni at sigla gjøgnum hetta økið, og tað fer eisini at merkja mun­ andi fleiri skip um okkara leið­ ir. Tí fer tað eisini at ávirka og fáa stóran týdning fyri Før­oy­ ar og føroyska sjóøkið. Donald Trump – Eg skilji tey amerikansku áhuga­málini í Føroyum og í danska kongaríkinum sum ein háttur at fáa gott sambandi við londini í ríkisfelags­skap­in­ um út frá øllum tí, ið hendir í Arktis. Út frá teirra sjónarmiði er best, um eitt stórveldi sum USA kann hava gott samband við Danmark og londini í rík­is­ felagsskapinum, og at fáa tey við upp tað ístaðin fyri at troka seg inn, sigur Jens Christ­ian Svabo Justinussen. Hann heldur tó, at Grøn­ landi hevur størri týdning enn Føroyar í hesum samanhangi, men at Føroyar tó eisini hava stóran áhuga. – Vit síggja áhugamálini hjá USA í økinum, tá ið Donald Trump ynskir at keypa Grøn­ land – sjálvt um tað varð gjørt eitt sindur knortlut. At am­er­ ik­anarar heldur koma at vísa fram eitt krígsskip í Føroyum og royna at fáa samband við politikarar og stjórnina og leið­andi persónar annars í land­inum er ein annar háttur at fáa ávirkan í økinum, sigur lektarin á Setrinum. Russland hevur eisini áhuga í Føroyum. Hann vísir á, at fyrr í ár var eitt russisk herskip í før­oysk­ um sjóøki norðanfyri í Før­oy­ um. Tað endaði við, at danska sjó­verjan fylgdi tí út úr føroyskum øki. Liður í stórari ketu Jens Christian Svabo Justinus­ sen vísir á, at stórpolitiskt mun­ar tað ikki so nógv, hvat ein lítil tjóð sum Føroyar sigur í hesum sambandi. – Spurningurin er, um Føroyar hev­ur nakað val yvirhøvur. Um tað verður ein spent støða millum stórveldini, so ger tað næstan tað sama, um vit ganga mótmælisgongu. Teir koma kortini. Vit eru bara ein liður í eini stórari ketu. Eg trúgvi ikki, at vit hava nakra ávirkan. Og tað er eisini ein spurningur, um tað riggar at vera uttanveltaður, sigur Jens Christian Svabo Justinussen. Hann vísir tó á, at nógv er broytt í Føroyum, tá ið eitt krígsskip kemur til Føroyar í Jens Christian Svabo Justinussen, ph.d., útbúgvingarleiðari og lektari í samfelagsvísindum á Søgu- og samfelagsdeildin á Setrinum Mynd: Álvur Haraldsen STÓRVELDINI ERU ÁHUGAÐ Í ARKTIS EISINI Í FØROYUM