týsdagur 15. oktober 2019síða 9

9 Mikudagur 22. oktober 2014 · Nr. 120 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 16. oktober 2019 · Nr. 119 TÍÐINDI Arktis Arktis er eitt ómetaliga stórt øki, ið fevnir um 30 milliónir ferkilometrar. Fýra milliónir fólk búgva á økinum. Økið fevnir um partar av Kanada, USA, Russlandi, Finnlandi, Noregi og Svøríki, og harumframt Grønland, Ísland og Føroyar Arktis verður lýst á ymsan hátt. Landafrøðiliga verður lýsingin ofta avmarkað til økið norðan fyri pólk­ringin, ella har ið markið gong­ur suður til øki við perma­ frost, ella har miðalhitin í juli er í mesta lagi 10 hitastig. Men tá ið politiska samstarvið er um at røða, fevnir Arktis í roynd og veru um øll londini og fólkini á norðurleiðum, m.a Føroyar. Sum sæst á myndini, gongur politiska markið, sum brúkt verður í Arkt­ iska Ráðnum, suður um Føroyar. Nýggju siglingarleiðirnar Veðurlagsbroytingarnar hava við sær, at tað verður gjørligt at sigla norður um Russland og Kanada mun­andi størri part av árinum enn nú. Sum frá líður fer væntandi eisini at bera til at sigla frá Kyrra­ havi tvørtur um Norðpólin til Norð­uratlantshav. Við nýggju siglingarleiðunum ber til at spara tíð og brennievni, sam­stundis sum CO2útlátið mink­ ar. Frástøðan millum Rotterdam og Yokohama minkar við sløkum 40 prosentum í mun til núverandi leið­irnar gjøgnum Suezveitina, Aden­flógvan og Malakkafjørðin. Føroyar liggja væl fyri, bæði í sambandi við beinleiðis norð­ur­ leið­ina og við vestara munnan á land­nyrðingsleiðini, ið verður mett at vera tann siglingarleið, sum fær størstan týdning kom­ andi árini. Skipaferðslan er longu nú økt á havleiðunum kring Før­ oyar, og væntast kann, at ferðslan økist munandi komandi árini. At virksemið økist á einum stórum øki, har ið nógvir vandar kunnu gera seg galdandi, krevur trygd og til­búgving á hægsta stigi, bæði við atliti at trygd hjá fólki og um­ hvørvis­vernd. (Brot úr faldara “Føroyar – eitt landi í Arktis”, sum Uttanríkistænastan á Løgmansskrivstovuni gjørdi í 2013, har støðan hjá Føroyum varð lýst í mun til Arktis) dag, í mun til, tá ið eitt krígs­skip kom til Føroya undir kalda krígn­um. – Móttøkan er ein heilt onnur í dag, í mun til, tá ið amerikanska krígsskipið McCloyd kom til Føroyar í 1987. Tað sig­ ur nakað um, at støðan í Føroyum eis­ ini er broytt nógv, sigur hann. USS McCloy vitjaði í Havn í juli í 1987. Tá var mikið rumbul av tí. Søgur gingu um, at skipið hevði kjarn­orku­ vápn umborð. Fríu Føroyar mótmælti, at eitt tílíkt skip ikki skuldi koma til Føroya. Millum annað Tjóð­veldis­flokk­ urin, sum hann at tá, var harðliga ímóti hesi vitjanini og sera virkin í mót­ mælis­tiltøkunum. Kina og Russland Útbúgvingarleiðari og lektari í sam­ felags­vís­indum á Søgu- og sam­felags­ deild­in á Setrinum vísir á, at í dag eru tað ikki bara USA og Russlandi, ið eru stórveldi. – Kina er í dag eisini eitt stórveldi, og eitt sindur aftanfyri eru lond sum India, Japan og Korea, sum eisini kunnu gerast stórveldi í framtíðini. Tá ið kalda kríggið endaði í 1990/91 og fram til umleið 2005 var støðan í heiminum ikki so spent. Men nú eru Kina og Russ­land vorðnar sterkari, og tað tvingar USA innaftur at vísa styrki. Støðan í Stillahavinum er nakað tann sama. – USA gavst við at hava herstøðir á nøkrum av oyggjunum í Stillahavinum. Men nú royna teir at koma inn aftur og fáa ávirkan. Kina og Russland hava eisini áhuga í økinum. Støðan er vorðin eitt sindur meira spent seinnu árini, sigur Jens Christian Svabo Justinussen. Ónd ringrás Hann vísir á, at USA vil ikki hava fígg­ ind­ar at vera ov nær teirra egna landi, og tí ræður um at hava vinir rundan um seg. – Tað er eitt trygdarpolitiskt tví­ støða. Eitthvørt land hevur rætt og skyldu at verja seg. Men tað kann eisini fatast sum ein hóttan, og so fara onnur lond at dubba seg. Tað er vandi fyri, at ein ónd ringrás fer í gongd, har fleiri partar fara at dubba seg. Tí er tað týdn­ ingarmikið við dialogi, tað kann avleiða tvístøðurnar, sigur Jens Christian Svabo Justinussen. GIUK Gap. Ein stytting fyri økið millum Grønland, Ísland og Stóra Bretland og holið ella sjógvin millum hesi londini. Landnyðringsleiðin fer gjøgnum hetta økið. (Mynd úr faldara “Føroyar – eitt landi í Arktis”, Uttanríkistænastan) Siglingarleiðir um Arktis (Mynd úr faldara “Føroyar – eitt landi í Arktis”, Uttanríkistænastan) OG Krígsskipið USS Donald Cook lá á Runavík í síðstu viku Mynd: Álvur Haraldsen