týsdagur 5. november 2019síða 10

Mikudagur 6. november 2019 · Nr. 128 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 HEILSA Neyðugt er við fleiri royndarviðgerðum - Skulu fleiri yvirliva krabbamein, mugu nógv fleiri sjúklingar verða við í ymiskum royndarviðgerðum, sigur granskingarstjórin hjá Kræftens Bekæmpelse, Mef Nilbert, sum vísir á, at royndarviðgerðir tryggja nýggja vitan og betri viðgerðir Vilmund Jacobsen Í einari sjónvarpssending, sum TV2 í Danmark sendi hin 23. oktober í ár, vitjaði sjónvarps­ verturin, Peter Ingemann, eitt av størstu og mest framkomnu krabbameinssjúkrahúsum í Evr­opa, nevniliga The Christie í Manchester í Onglandi. Hetta er eitt sjúkrahús við umleið 2500 starvsfólkum, sum hevur nógvar roynd­ar­við­gerð­ ir, skurðviðgerðir sum krevja serkunnleika, ráðgeving og sum veitir stuðul í lekjandi um­hvørvi. Haraftrat hevur sjúkra­húsið ein sonevndan kemo-­buss, sum kann koyra út til sjúk­lingarnar, soleiðis at sjúk­lingar kunnu fáa viðgerð í sín­um egna umhvørvi. Men, hvussu er so alt hetta samanborið við eitt nú donsk sjúkrahús, sum eisini veita við­ gerðir móti krabbameini? - Størsti munurin á The Christie og donskum sjúkra­ húsum, sum eitt nú Ríkis­ sjúkra­húsinum, er, at í Dan­ mark eru ikki sjúkrahús, sum burt­ur av veita viðgerðir móti krabba­meini, men sum veita við­gerðir til allar bólkar av sjúk­lingum. Tað sigur læknastjórin í Kræft­ens Bekæmpelse, Niels Krom­an, sum eisini er prof­ess­ ari í bróstkrabbaskurðfrøði. Hann vísir á, at tað, at donsk sjúkrahús veita nógvar ym­isk­ ar viðgerðir, merkir ikki, at sjúkra­húsini ikki eru serút­ gjørd til at viðgera krabba­ mein. - Í Danmark er krabba­ meins­við­gerðin savnað á fáum sjúkra­húsum, og tað eru ser­ lækn­ar og sjúkra­røkt­ar­frøð­ ing­ar, sum taka sær av við­ gerð­ini av krabba­meins­sjúk- ­ling­um. Sjálvur heldur Niels Krom­ an, at tað saktans kann vera ein fyrimunur at hava ser­ lækn­ar við ymiskum førleikum – eisini í viðgerð móti krabba­ meini – tí slíkir sjúklingar ofta eisini hava aðrar trupulleikar enn krabbamein at dragast við. Soleiðis kann tað saktans vera hent at hava bæði hjarta- ella lungalæknar og læknar, sum eitt nú eru serfrøðingar í suk­ur­sjúku. Síðan 2017 eru á donsku fíggj­arlógini settar av 5 milj­ón­ ir krónur um árið til at stovn­ seta og reka eitt lands­um­fevn­ andi samstarv um gransking og menning á krabba­meins­øk­ in­um. Hetta átak verður rópt Dan­ish Comprehensive Canc­ er Center, stytt DCCC. Málið við átakinum er at skapa optimal viðurskifti fyri danska krabbameinsgransking og tryggja, at nýggj vitan og nýgg­ir viðgerðarhættir koma skjót­ari út til sjúklingarnar – líka­mikið, hvar í landinum fólk eru. Átakið DCCC verður rikið í ein­um samstarvi millum regi­ ón­irnar, heilsuvísindaligar meg­in­deildir á universitetum og Kræftens Bekæmpelse. Nógv fleiri yvirliva Í nevndu sjónvarpssending hjá TV2 fortaldi stjórin í The Christie, at sjúkrahúsið hevur servitan innan krabbameins­ skurðfrøði. Ymiskir skurð­lækn­ ar og serfrøðingar sam­starva undir skurðviðgerðini, og síð­ an serfrøðin byrjaði at arbeiða saman tvørfakliga og í bólkum, er talið av teimum, sum yv­ irliva krabbamein, vaksið mun­ andi. Fyri sløkum 20 árum síðan valdu danir at samla skurð­við­ gerðir móti krabbameini á færri sjúkrahúsum, og sam­ stundis varð dentur lagdur á, at serfrøðingabólkar skuldu sam­starva um hvørja einstaka skurðviðgerð. Hetta hevur viðvirkað til, at nógv fleiri yvirliva krabbamein á donskum sjúkrahúsum nú enn áður. Talið av monnum, sum yvir­ liva eftir fimm árum, er nevni­ liga vaksið úr 49 prosentum upp í 63 prosent, og millum kvinn­ur er talið av teimum, sum yvirliva eftir fimm árum, vaksið úr 51 prosentum og upp í 65 prosent. - Vit í Danmark eru væl á veg, tá ræður um skurð­við­ gerð­ir móti krabbameini, men vit kunnu gerast enn betri. Kanska skulu skurðvið­gerð­ir­n­ ar savnast á enn færri sjúkra­ húsum. Í Krabbameinsætlanini IV varð lagt upp til eina serliga skipan við sertifisering av læknunum, sum fremja skurð­ viðgerðir móti krabbameini. Niels Kroman heldur, at slíkt hevði lyft undir dygdina av skurðviðgerðunum, eins og hetta hevði gjørt, at við­gerð­ir­ n­ar kring landið gjørdust meira einsháttaðar. Út við 80 prosent av øllum krabbameinssjúklingum verða skurðviðgjørdir, og skurð­við­ gerð er tann parturin av við­ gerð, sum lekir flestar sjúk­ling­ ar. Samstundis, sum nýggj vit­ an og nýggj tøkni kemur á øk­ in­um, verða skurðviðgerðirnar eisini meira framkomnar og krevja størri serkunnleika, og hetta setir stór krøv til før­leik­ ar­nar hjá hvørjum einstøkum skurð­lækna. Fleiri royndarviðgerðir Á The Christie sjúkrahúsinum í Manchester luttók umleið fimmti hvør sjúklingur í einari ella aðrari royndarviðgerð. Í Dan­mark luttekur bert tíggj­ undi hvør sjúklingur í roynd­ ar­viðgerð, og hetta kann sakt­ ans gerast betri. Granskingarstjórin hjá Kræft­ens Bekæmpelse, Mef Nil­bert, vísir á, at roynd­ar­við­ gerð­ir tryggja nýggja vitan og betri viðgerðir. - Tí er tað greitt, at skulu fleiri krabbameinssjúklingar yvir­liva í Danmark, krevur tað fleiri royndarátøk, sum eitt nú nýggir mátar at sjúkugreina, nýggjan heilivág ella ein nýggj­an hátt at skurðviðgera. Mef Nilbert sigur, at neyð­ ugt er at samskipa og styrkja átøk­ini, og her skulu eftir hans­ara tykki regiónirnar og sjúkra­húsini ganga á odda. - Vit í Kræftens Bekæmpelse halda, at eini 20 prosent av krabba­meinssjúklingunum eiga at viðvirka í ymiskum roynd­arviðgerðum, leggur gransk­ingarstjórin aftrat. The Christie í Manchester í Onglandi er eitt av mest framkomnu krabbameinssjúkrahúsum í Evropa, og her luttekur umleið fimmti hvør sjúklingur í einari ella aðrari royndarviðgerð