mánadagur 9. desember 2019síða 11

11 Mánadagur 6. januar 2014 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 9. desember · Nr. 142 TÍÐINDI um føroyska partin av ríkis­ felags­skapinum. Hesum hava vit sett okkum fyri at finna út av, og í Nationalmuseuminum ásanna tey, at har er ein mun­ ur. - Tað er rætt, at samanborið við stóru grønlendsku saml­ ing­ina, so hava Føroyar ikki havt eitt líka stórt fokus her á savn­inum. Vit hava altíð havt millum tveir og fýra gransk­ arar, sum ikki gera annað enn at arbeiða við Grønlandi. So­ leið­is hevur tað ikki verið við Føroyum, sigur gransk­ing­ar­ stjór­in fyri deildina ’Nyere tid og verdens kulturer’, Christian Sune Pedersen, og vísir víðari á orsøkina til hetta. - Tað, sum vit hava um Før­ oy­ar, hoyrir til framsýningina “Danmarkshistorier 1660- 2000”. Orsøkin til tað er, at tá mann gjørdi framsýningina, var fokus á tað samlaða danska ríkið undir eina­ræð­in­ um, og her fyllir Grønland eis­ ini bara eina montru. Grønland hev­ur harafturímóti eisini hoyrt til framsýningina "Etno­ graf­isk Samling", tí inuittar í sín­ari tíð vórðu uppfataðir sum eitt ikki-evropeiskt fólka­ slag, og í Etnografisk Samling hava tær grønlendsku saml­ ing­arnar verið eitt slag av gim­ steini, sum hevur sett dám á Tjóð­savnið í mun til tað stóra út­landið. Tí hava fram­sýn­ing­ ar­nar um Grønland koyrt á ein­um heilt øðrum spori við nógv størri fokus, og mann skal næstan hugsa um tað sum eitt heilt annað museum, greið­ir Christian Sune Ped­er­ sen frá og vendir aftur til nú­ tíð­ina. - Í nýggjari tíð hevur verið eitt annað fokus. Har hevur mann meira umhugsað, hvussu vit skulu lýsa tær ymsu regionalmentanirnar í Dan­mark. Men har mugu vit bara staðfesta, at tað hevur ikki verið eitt so stórt fokus á Før­oyar, sum tað kanska átti at havt verið, sigur hann. Størri fokus á fjarskotin lond Munurin millum Føroyar og Grønland er eitt, men eitt annað er munurin millum Før­ oy­ar og alskyns onnur fjar­ skot­in lond. Danska tjóðsavnið hev­ur nevniliga spílað seg út við framsýningum um søgu og ment­an í øðrum londum, sum ikki neyðturviliga hava so nógv við Danmark at gera. Eitt nú eru indianaradraktir og ein rúgva úr Miðeystri, Grikka­ landi og eysturasia at síggja, og so eisini danska koloni­søg­ an í Vest­urindien, Indien og Vest­ur­afrika. - Eg skilji væl, at tú hugsar um handan munin. Men Tjóð­ savnið er samansett af ymsum savn­um í einum. Har er Etno­ graf­iska Samlingin, sum er eitt al­tjóða savn, sum gongur heilt aftur til mitt í 1600-talinum. Hetta hevur fingið rolluna sum nakað, sum allatíð kann geva danum altjóða útsýni og per­spektivir, og tað er ein part­ ur av savninum, sum fyllir upp­á sínar egnu treytir. Tað er givið, at har eru temu, sum rúm­liga fylla meira enn summi temu úr danmarkarsøgu, inkl­ usiv føroyskari søgu, sigur Christ­ian Sune Pedersen. Meinar tú so, at lítla montr­ an um Føroyar, sum eru í rík­is­ felagsskapi við Danmark, er nokk? - Við hasari montruni verð­ ur mann eitt sindur klókari upp á gamlar dagar í Føroyum. Men vit lata so Føroyar hanga eftir har. So jú, um har er okk­ urt, mann saknar, so er tað at fáa okkurt meira nútímans um Føroyar, sigur Christian Sune Pedersen. - Men fyri at seta tað í per­ spektiv, so kann eg siga, at týska hersetingin av Danmark fyllir tvær montrur. Norra og Ísland hava eisini bara eina montru í part, líka sum Før­oy­ ar. Generelt er øll tann nýggja danmarkarsøga trýst inn í sera lítið pláss, sigur hann. Føroyar ikki partur av framtíðarætlanini Í framtíðini fer stóra danska savnið at leggja seg eftir einum øðrum leisti. - Nógvar av teimum nýggj­ astu stóru framsýningunum eru frá 1992. Annars hevur onk­ur av hinum fram­sýn­ing­ un­um staðið har í eini 40 ár. Í løt­uni eru vit í gongd við at skapa eina ætlan, sum skal snúgva seg um, hvussu Tjóð­ savnið í framtíðini skal síggja út. Har fara vit í størri mun at taka støði í at fortelja nakrar stór­ar søgur og so aftaná finna lut­ir, sum umboða søguna. Hetta í staðin fyri at hava eina rúgvu av montrum, soleiðis sum tað er nú, sigur Anni Mog­ en­sen, savnsstjóri. Ætlanin skal vera liðug áðr­ enn summarfrítíðina, og ætl­ an­in inniber ikki eitt størri før­ oyskt fokus. - Tað er rættiliga sikkurt, at har ikki verður ein partur av fram­sýningini, sum kemur at eita "Føroyar". Tað verður tað held­ur ikki um aðrar partar av Dan­mark. Men tað kann sakt­ ans vera, at Føroyar kunnu fáa ein leiklut í framsýningini um vík­ingarnar ella í einari møgu­ ligari framsýning um land­ búnað í Danmark ella okkurt heilt triðja, hvør veit? sigur Christ­ian Sune Pedersen. Føroyskt myndasavn Hóast Nationalmuseet ikki hev­ ur nógvar fysiskar før­oysk­ar lutir, so hava tey eitt før­oyskt myndasavn, sum er tøkt á net­ in­um. Har eru eitt nú gaml­ar myndir úr Føroyum frá øðrum verðinskríggi, um­framt nógvar myndir av fólki, nátt­úru og bygningum. - Vit hava kortsíðani tal­ gildað myndasavnið. Har eru um­leið 2.300 myndir, og tað er har­afturímóti ein súksess. Før­ oyska myndasavnið telist mill­ um tey mest vitjaðu hjá okk­ um, og tað er tað myndasavnið við flestum aktivum brúk­ar­ um, og fólk geotagga mynd­ irnar í miðal hvønn dag. So á talgilda økinum eru Føroyar í øllum førum væl umboðaðar, siga Anni Mogensen og Christ­ ian Sune Pedersen. Í Frilandsmuseet í Lyngby, sum er ein partur av danska Tjóð­savninum, eru Føroyar í øll­um førum ikki gloymdar. Tí har hava í nógv ár staðið eini gom­ul føroysk hús, sum hava verið við til at mynda savnið. Ein føroysk serframsýning kundi verið áhugaverd Nationalmuseet skipar javnan fyri ymsum serframsýningum. Í løtuni er til dømis ein ser­ fram­sýning um Týskland, sum hevur verið háaktuell seinastu tíðina í sambandi við at tað 9. november vóru 30 ár liðin, síð­ an Berlinmúrurin fall. Kann mann ímynda sær, at danska Tjóð­savnið fer at gera eina ser­ framsýning um Føroyar? - Tað kundi mann í prin­sipp­ inum væl. Men tað hevði so skulað havt onkran serligan vink­ul um Føroyar, sum vit kundu brúkt sum relevantan inn­gang til at gjørt eina stóra fram­sýning. So tað er ikki óhugs­andi, sigur savnsstjórin Anni Mogensen og leggur aftr­ at, at fólk eru altíð vælkomin at senda hugskot um fram­sýn­ ing­ar inn til Nationalmuseet. - Um vit høvdu skulað gjørt eina slíka framsýning, so hevði tað kravt eitt samstarv við før­ oy­ingar. Men tað kundi heilt vist verið áhugavert, sigur Christ­ian Sune Pedersen. Hetta er bara ein brotpartur av øllum tí, sum er at síggja um Grønland í savninum Christian Sune Pedersen, granskingarstjóri fyri deildina ’Nyere tid og verdens kulturer’, og Anni Mogensen, savnsstjóri