týsdagur 10. desember 2019síða 41

41 Mikudagur 22. oktober 2014 · Nr. 120 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 11. desember 2019 · Nr. 143 KJAK Úrmælingur ella bandittur? Archibald Black At siga seg undan sínum pol­ itiska hafti og skriva óhefta frágreiðing um Nólsoyar Páll sýn­ist flestu føroyingum ógjør­ligt, soleiðis er eisini við hes­ari bók hjá Rolf Guttesen. Sagt verður eisini, at hvør setningur er dokumenteraður og kann eftirkannast. Upprunin til bókina, sam­ bært útvarpssamrøðu við Rolf Guttesen, er, at hann í ørindum á Norðoyri hittir mann, og eg endurgevi: “Eg minnist enn mergj­aðu orðini um Nólsoyar Páll. Tú skalt vita, at her norð­ uri er hann ongin stórur mað­ ur”. Tá ið ein kallar slíka út­ søgn mergjaða, er tað væl tí, at man fær sínar fordómar vátt­ að­ar. At skriva útsøgnir í bók sum, ”- at Myrkjanoyri og Uppi­ stova- “ á Norðoyri var kasti­ bløka millum Nólsoyar Páll og høgu harrarnar í Havn”, er ósak­ligt og reinur heilaspuni uttan keldutilfar. Í samrøðu við Sosialin sigur Rolf Guttesen, og eg endurgevi: “Um orsøkina, at oyrarmaðurin einki helt um Nólsoyar-Páll. – Nólsoyar Páll varð giftur við yngstu bóndadóttrini, men kort­ini fekk hann ein átta­ marka­garð úti á Oyri. Tann elsta dóttirin, sum vanliga plagdi at fáa mest tillutað, fekk bara ein fýramarkagarð. Eg spurdi, hví tað endaði soleið­is. Tá fekk eg svarið, at Nólsoyar-Páll hevði forbindilsi til Havnar. Kanska hevur tað nakað við tað at gera,” sigur Rolf Guttesen”. Aðrastaðni í samrøðuni verð­ur sagt. “Fyrra konan hjá hon­um doyði, men hann giftist skjótt aftur við eini bónda­dótt­ ur úr Uppistovu á Oyri. Hann bygdi á Biskupsstøð”. Eg kann upplýsa, at kona Nólsoyar Páll var ikki úr Uppi­ stovu á Oyri, men úr Norð­ur­ stovu úr Gerðum. Eldra systir hennara arvaði allan Norður­ stovu­garð, ellivu merkur. Mað­ ur hennara, Óli Petersen, ið var tilstundandi festari á Oyri – 12 merkur – gav Nólsoyar Pálli 8 merkur av garðinum á Oyri og systur sínari 4 merkur. At nakar søgufróður maður úti á Norðoyri veit nakað um Nólsoyar Páll, ið vit onnur ikki vita, er nýtt fyri okkum, sum kenna nakað til Norðoyri. Hetta má sigast at vera eitt sera ósakligt grundstøði at byggja eina bók á. Biskupsstøðgarðurin. Guttesen heldur fram: “Um­ framt standmyndir, gøtunøvn og annað, verður eitt hús í Klaks­ vík bygt í gamlan stíl, sum verður kallað Hús Nóls­oy­ar Páls”. “Biskupsstøðgarðurin” er ein endurbygging Nólsoyar Páli til heiðurs, og hevur Jákup bóndi, bátasmiður og lang­ abba­sonur Nólsoyar Páls, mált hús­ini upp. Seinni teknaði syst­irsonurin, Pól Nólsøe Kjøl­ bro húsini. Hetta var eftir áheit­an frá Roberti Joensen, søgu­manni og skrivara hjá Kl. Kommunu. Keldur at Biskupsstøðgarðinum. Jákup Biskupsstøð, vanliga nevnd­ur Jákup bóndi, var lang­abbasonur Nólsoyar Páls, hann var føddur á Biskups­ støð­garðinum (Húsum Nóls­ oy­ar Páls) í 1867. Hann giftist inn hagar, og fimm av hansara seks børnum eru fødd har. Apol­onia, (Dóttir Nólsoyar Páll) búði undir sama taki. Jákup bóndi var 22 ára gamal, tá ið Apolonia andaðist. Í 1905 flutti Jákup bóndi 38 ára gamal í egin hús, sum hann hevði bygt við síðina av. Hús­ ini, ið Nólsoyar Páll bygdi, vóru standandi 20 ár eftir hetta. Jákup bóndi var virkin til 94 ára aldur og andaðist hann 96 ára gamal í 1964. Tá var eg, undirritaði, átta ára gamal, og sonur hansara, abbi mín Hans Biskupsstøð, 68 ár (f. 1896 og andaðist í 1984). Dóttir hans­ ara, móðir mín Brita Black, er í dag 90 ára gomul og við sítt fulla vit. Hesi eru mínar keldur við­ víkj­andi Biskupsstøð­garð­in­ um. Ongin søgufrøðingur hev­ ur verið á gátt og tosað um hesi viðurskifti; nógv av tí, sum er skrivað, eru gitingar og skeivleikar. Nólsoyar Páll búði ongantíð á Norðoyri. At børn eru til­ skrivað ávíkavist Uppistovu ella Biskupsstøð í kirkjubókini, er ikki tað sama sum, at ein býr har. Meir um hetta, tá ið annað høvi býðst. Tá ið nú bókin hjá Rolf Gutte­sen byggir á hesar skeivu upp­lýsingar, og onki keldu­til­ far oyramanninum viðvíkj­ andi, kann eg ikki taka bókina í fullum álvara. Jú, eg havi lisið bókina, og eri eg ósamdur í fleiri av niðurstøðunum. Eisini sakni eg keldutilfar, ið er til skjals, sum mótprógvar fleiri av pástandunum, bókin kemur við, men tað tænir kanska ikki endamálinum. Uppskot hjá landsstýrinum, sum skal betra fíggjarligu umstøðurnar hjá pensjónistum Bozena Rasmussen Nú eru løgtingslógaruppskot løgd á borðið sum skulu við­ gerast í løgtinginum í næstum. Mál, ið sambært lands­stýr­in­ um hava sum endamál at betra fíggjarligu viðurskiftini hjá fólka­pensjónistum. Hetta eru løgtingsmál nr. 10/2019, nr. 11/2019 og nr. 20/2019. Í hesum uppskotum verð­ur atlit ikki tikið til at ein stór­ur partur av fólkapen­sjón­ ist­um liva í fátakaváða. 3 av 10 ella á leið 2.500 fólka­pen­sjón­ ist­ar liva í fátakraváða í Før­oy­ um. Hetta er ein álvarsligur trupul­leiki fyri okkara sam­ felag. Altjóða fátækramarkið sum er ásett at vera 60% av mið­ ársinntøkuni í landinum, var í 2017, 143.350 kr. 29,8% av fólki yvir 67 ár ella á leið 2.500 pensjónistar høvdu í 2017 ársinntøku, sum lá undir fátækraváðamarkinum/mark­ inum fyri fátækradømi. Eftir uppskotinum fara stak­ir fólkapensjónistar í 2020 at hava ársinntøku uppá 136.574 kr. og er henda inn­tøku­ upphædd alt ov lág, til at lyfta hesar mongu fólka­pen­sjón­ist­ ar úr fátækrastøðu. - Longu nú í 2019 mangla í minsta lagi 7.000 kr. til hvønn pensjónist, ið einans hevur fólkapensjón og samhaldsfasta at liva av, í fyri yvirhøvur at koma uppum fátækramarkið. Talva 5 í uppskotinum í løg­ tingsmáli nr. 11/2019, vísir, at pensjónistar sum hava inn­tøk­ ur uppá 350.000 kr. til 400.000 kr. um árið fáa dupult so høga hækking av inntøku sínari (tey fáa gott 2.000 kr. um mánaðin), enn tey sum einans hava fólka­pensjón og samhaldsfasta at liva av (hesi fáa gott 1.000 kr. afturat um mánaðin). Sigast má tí at hesi uppskot til bertan av inntøku­viður­ skift­unum hjá fólka­pensjón­ ist­um venda sosialt skeivt. Hesi uppskot hjá lands­stýr­ in­um venda sosialt skeivt, hetta tí at longu sum er mugu hesir fólkapensjónistar fáa uml. 1.700 kr. afturat um mán­ að­in fyri at røkka uppum fá­ tækra­váðamarkið. Fátækraváðamarkið var í 2017, 143.350 kr. Meðan hetta upp­skot til inntøkuhækkingar hjá støkum pensjónistum sum ein­ans hava pensjón og sam­ halds­fasta at liva av, í 2020, einans fara at geva hesum fólka­pensjónistum 136.574 kr. árliga. Inntøkuhækkingin til hes­ar lágløntu fólka­pen­sjón­ ist­ar uppá gott 1.000 kr. er alt ov lág. Teir mugu fáa eina inn­ tøku­hækking uppá uml. 1.700 kr. um mánaðin, skulu teir koma upp á fátækramarkið. Hesin lógarpakkin er settur sam­an av 3 ymiskum lógar­ upp­skotum, sum tíverri eru so­leiðis háttað, at tey í høvu­ð­s­ heit­um bøta um fíggjarligu við­urskifti hjá fólka­pen­sjón­ ist­um ið hava høgar inntøkur, meðan inntøkuhækkingin er lág til teirra sum einans hava ella nærum einans hava fólka­ pen­sjón og samhaldsfasta at liva av. Hetta uppskot er ikki heppið fyri kvinnur, tí tær hoyra til láglønarbólk, sum al­ oft­ast einans lága privata pen­ sjón (50.000 til 100.000) at liva av afturat fólkapensjónini og sam­haldsfasta. Hetta uppskot er hinvegin sera gott fyri teir fólka­pen­ sjón­istar, sum hava millum 300.000 kr. til 450.000 årliga, og er hetta aloftast fólkapen­sjón­ ist­ar, sum eru menn, ið hava slíkar háinntøkur afturat fólka­ pensjónini og sam­halds­fasta. Ætlar landsstýrið at betra fíggjarligu viðurskiftini hjá lágløntum fólkapensjónistum eigur mótrokningarfría upp­ hædd­in í fólkapensjónini ikki at verða lækkað, sum hetta uppskotið leggur upp til, men eigur at hækka uppá á leið 100.000 kr. so tað fer at loysa seg hjá fólkapensjónistum við láginntøkum at arbeiða. Tað gevur góða meining at bøta fíggjarligu viðurskiftini hjá fólkapensjónistum ið liva í fátækraváða/fátækradømi. Tað hevur stóran týdning fyri fólkapensjónistar at kenna seg væl og vera “uaf­hæng­ige” og ikki kenna seg sum eina byrðu fyri sam­felagið! Tað er ógvuliga týdningar­ mikið, at samfelagið gevur pen­ sjónistum møguleika at ar­ beiða og harvið halda seg í goð­an form og geva eitt posit­ ivt íkast til samfelagið. Hevur okkara vel­færða­sam­ felag ikki ráð at lyfta teir á leið 2.500 fólka­pen­sjónistarnar, sum liva í fátækraváða/fá­ tækra­dømi uppum fátækra­ markið? – Eg spyrji bara!