týsdagur 4. februar 2020síða 10

Mikudagur 5. februar 2020 · Nr. 15 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 HEILSA Fleiri deyð av corona- virusinum enn SARS SARS hevði ein deyðstíttleika á 9,6 prosent, meðan ”bert” tvey prosent av teimum, sum hava fingið corona-virus, eru deyð. Corona-virusið smittar verri enn SARS, men færri doyggja og talið av teimum, sum eru vorðin frísk aftur, økist Vilmund Jacobsen Corona-virusið, sum hevur herjað í Kina síðan útbrotið í desember, hevur nú gjørt av við fleiri fólk enn SARS-um­ farssjúkan, sum herjaði í 2003. Orsøkin til, at fleiri longu eru deyð av corona-virusinum er, at talið av smittaðum er so høgt. Tað er trupult at nevna tøl yv­ir deyð og smittað, tí talið broyt­ist alla tíðina, men mána­ kvøldið í hesi vikuni varð upp­ lýst, at talið av deyðum í minsta lagi er 426 og talið av smitt­aðum 20.439. Sambært almennu hagtøl­ un­um hjá WHO, Heims­heilsu­ stovn­inum, er bara eitt fólk deytt av corona-virus, sum ikki er í Kina. Tá SARS-umfarssjúkan herj­ aði, doyðu 349 fólk í Kina, og umleið 5300 fólk fingu smitt­ una. Um allan heimin vórðu stívliga 8000 fólk smittað av SARS, og tilsamans 774 fólk doyðu av sjúkuni frá november í 2002 til juli 2003. Sambært CNN hevði SARS eisini sítt útbrot Guangdong- landslutinum í Kina. Hóast 20.439 fólk í løtuni eru smittaði við corona-virus, er deyðstalið kortini lutfalsliga lágt í mun til deyðstíttleikan av SARS. Sambært New York Times hevði SARS ein deyðstíttleika á 9,6 prosent, meðan ”bert” tvey prosent av teimum, sum hava fingið corona-virus, eru deyð. Færri doyggja Sambært kinesiskum heilsu­ myndug­leikum smittar cor­ona­- -virusið verri enn SARS, men færri doyggja og talið av teim­ um, sum eru vorðin frísk aftur, økist. Í býnum Wuhan í Hubei- lands­lutinum, har einar 11 milj­ ónir fólk búgva, eru nógv teir flestu tilburðirnir av corona- vir­us staðfestir, umleið 11.177 til­burðir tilsamans, og soleiðis er landsluturin eisini hin harð­ ast rakti. Sambært WHO, Heims­heilsu­ stovninum, er útbrotið av corona-virus ein altjóða fólka­ heilsukreppa, men støð­an kann sum er ikki rópast ein pan­demi, sum er heitið fyri eina heimsfarsótt. Kinesisku myndugleikarnir hava sett eina røð av tiltøkum í verk fyri at avmarka út­breiðsl­ una av virusinum, og myndug­ leik­arnir í landinum dagføra javn­an hagtølini yvir smittað, deyð og yvir fólk, sum gerast frísk aftur av virus-sjúkuni. Hvussu smittar corona-virus? Hvat er corona- virus, hvar byrjaði útbrotið, og hvussu smittar virusið? Vilmund Jacobsen Hvat er coronavirus ella 2019-nCoV, sum ítøkiliga virusið í hesum føri verður rópt? - Hetta er ein familja av virus, sum kann vera orsøk til mildari krímsjúku, men kann eisini hava við sær álvarsligar ígerðir í andaleiðini. Soleiðis var eitt nú við SARS (severe acute respiratory syndrome), sum var í stórum útbroti í 2003 - og MERS (middle east respiratory syndrome), sum síðan 2012 hevur elvt til álv­ arsligar ígerðir í lung­un­um, serliga á arabisku hálvoynni. Danska Heilsustýrið vísir á, at 2019-nCoV er eitt nýtt slag av corona-virus, sum ikki áður er staðfest í menniskjum. - Fyrsti tilburðurin varð funn­in í býnum Wuhan í Hubei-landslutinum í Kina í des­ember í 2019. Tey, sum eru vorð­in smittað, hava á rønt­ gen­-myndum víst tekin um lungnabruna - við fepri, turr­ um hosta og trupulleikum við andaleiðini, sigur Heilsu­ stýrið. Hvar byrjaði útbrotið? - Í byrjanini rakti útbrotið fólk, sum høvdu havt sam­ band við Huanan Seafood Wholesale Market í Wuhan í Kina. Kinesisku myndug­leik­ arnir stongdu marknaðin hin 1. januar í ár. Á marknaðinum var fiskur, men eisini livandi vill og ald dýr. Hildið verður, at tey sjúku eru vorðin smittað av sambandinum við sjúk dýr á hesum marknaði. Danska Heilsustýrið vísir á, at seinni er virusið - 2019- nCoV - staðfest á keyps­markn­ aðinum, men enn hev­ur ikki borið til endaliga at stað­festa sjálva smittu­keld­una. Men, smitta - frá einum per­sóni til annan - vísir seg nú at vera høvuðsorsøkin til, at smittan breiðir seg í Kina. - Smittan er eisini staðfest í fleiri øðrum londum uttan fyri Kina, men tað vísir seg, at upprunin í høvuðsheitum eru fólk, sum eru vorðin smittað í Wuhan.  Hvussu smittar virusið? - Virusið smittar við sambandi við smittaði dýr, men neyva smittukeldan er higartil ikki staðfest. Lagt verður aftrat, at nú gong­ur smittan millum menn­ iskju - frá einum per­sóni til annan. Fólk í heilsu­skip­anini verða smittað av fólki, sum hava fingið virusið, og síðan gongur smittan mill­um fólk í familjum, har onkur longu er vorðin smittaður. - Tað er væl kent fyri onnur sløg av coronavirus, sum eitt nú SARS og MERS-CoV, at fólk eru vorðin smittað við sam­bandi við fólk, ið framm­ anundan vóru smittað. Danska Heilsustýrið vísir á, at smittukeldan í høvuðs­ heitum fer fram við tí, sum danir rópa ”direkte dråbe­ pred­ning”, tá fólk njósa ella hosta - ella við óbeinleiðis sam­ bandi, har fólk draga virus á seg, eitt nú við dálk­aðum hond­um. Kelda: Sundhendsstyrelsen Corona-virus er í løtuni ikki ein heimsfarsótt, men ein altjóða fólkaheilsukreppa, sigur heimsheilsustovnurin, WHO