hósdagur 6. februar 2020síða 26

FRÍGGJADAGUR 7. FEBRUAR 2020 SOSIALURIN 16 26 KJAK Ein er tíðin at dansa Føroyar eru endaðar sum miðdepil í stórpolitikkinum um Arktis. Stórveldini Kina og USA royna at trýsta okkum úr hvør sínum heraðshorni. Í staðin fyri at lata stórveldini stríðast um okkum, eiga vit at brúka hesa støðu til okkara fyrimun. Edmund Joensen Fólkatingsmaður fyri Sambandsflokkin Ein er tíðin at dansa. Soleiðis stendur í bíbliuni og júst nú er løtan at gera okkum dælt av stórpolitiska stríðnum vit eru endað í. Vit eiga at smíða meðan jarnið er heitt og brúka støðuna til at knýta okkum nærri at vesturheiminum við teimum virðis- og marknaðarfyrimunum tað hevur við sær. 5G verður til verjupolitikk Uttanríkispolitiskt síggja og uppliva vit, hvussu stórveldini USA, Kina og Rusland berjast um ávirkan í Arktis og Norðuratlantshavi. Serliga USA og Kina hava víst okkum áhuga. Orsøkin er ætlaða kinesiska innrásin í okkara parti av heiminum. Ætlanin hjá Føroya Tele at lata kinesiska telerisan, Huawei, útbyggja 5G-netið í Føroyum er vorðið eitt heitt epli. Ein handilslig kinesisk innrás, sum kann fáa stórar verjupolitiskar avleiðingar. Vit vera sum eitt lítið land trýst til at gera sum stórveldunum hóva. Handils­ politikkur er blivin til trygdar- og verju­ politikk. Sendiharrar á fríggjaraferð At Føroyar er vorðin miðdepil í stór­ politiska stríðnum um Arktis og Norð­ uratlantshav er týðiligt, tá hugt verður eftir sendiharravitjanunum hjá bæði Kina og USA. Fyrr var vanligt, at sendiharrar komu á kurteisivitjanir í Føroyum. Áhugin bæði frá bæði sendiharrunum og Føroyum var avmarkaður. Nú koma fyrst amerikanski sendiharrin, Carla Sands, og síðani kinesiski sendi­harr­ in, Feng Tie, til Føroyar kropp at kroppi fyri at ávirka støðutakanina hjá føroysk­ um myndugleikum og fyritøkum. Virðisstríð Fyri okkum er hetta tó ikki bara eitt stríð millum Kina og USA um ávirkan í Arktis og Norðuratlantshavi. Hetta er annað og meira enn tað. Vit uppliva næstan dagliga, at Kina ikki virðir vesturlendsku hugsjónirnar. Okkara frælsi og fólkaræði. Herfyri vildi kinesiski sendiharrin í Danmark hava eina almenna umbering fyri eina, eftir hansara tykki, niðrandi illustratión í JyllandsPosten. Hana fáa hann og kinesiska fólki ikki. Sendiharrin vísti á, at illustratiónin skaðar viðurskiftini millum Danmark og Kina, sum í ár hava havt diplomatiskt samband í 70 ár. Kinesiski sendiharrin hevur eisini roynt at steðga donskum myndugleikum í at loyva einari standmynd frammanfyri Christiansborg. Standmyndin er ein moralskur stuðul til mótstøðufólkini í Hong Kong. Tað hóvar heldur ikki Kina og kinesiska sendiharranum. Hesi eru bara tey bæði nýggjastu døm­ ini um, hvussu Kina roynir at sensurera kina-kritikkarar í okkara parti av heim­ inum. Stríðið um í Arktis og Norðuratlantshavi er ikki bert eitt stríð um peningalig virði og vald, men eisini eitt stríð um grund­ leggj­andi fólkaræðislig virði. Velja vesturheimin Tá amerikanski forsætin, Donald Trump, sendir umboð sítt í danska kongaríkinum at ávara og leiðbeina føroyingar um 5G-netið og kinesiski leiðarin, Xi Jinping, sendir umboð sítt til Føroyar at ávirka støðutakanina í Føroyum til teirra fyri­ mun, so leikar á stórpolitiskt. Í mínum hugaheimi er ongin ivi um, hvar okkara virði liggja. Føroyar eru part­ur av vesturheiminum. Vit, londini í vest­urheiminum, hava eitt felags virðis­ grundarlag. Fríði heimurin er okkara, og tí má okkara støða takast út frá tí veruleika. Leggja okkara egna putlispæl Ein er tíðin at dansa – og hon er nú! Vit eru vorðin ein týdningarmikil brikkur í stór­ politiska putlispælinum – og tað skulu vit brúka til egnan fyrimun. Vit eiga at knýta okkum tættari at vesturheiminum. At brúka stórpolitisk amboð og tryggja okkum betri atgongd til vesturlendsku marknaðirnar. Stóri áhugin frá stórveldinum gevur okkum ein samráðingarfyrimun. USA ynsk­ir ikki, at vit skulu knýta okkum til Kina umvegis nýggja 5G-netið. Hinvegin er Kina ein stórur marknaður hjá okkum, og um vit vraka Huawei sum veitara av 5G-netinum, eru handilsviðurskiftini við Kina í vanda. Um USA ynskir at avmarka okkara marknaðaratgongd til Kina við at vraka Huawei sum veitara av 5G-netinum, mugu vit sleppa inn á amerikanska markn­aðin. Vit útflyta eisini fyri meira enn tvær milliard­ir krónur til Ruslands um árið. Eitt land, sum Danmark umvegis ES er í handilsstríði við. Trupulleikin hjá okk­ um er tó, at verandi handilsavtala mill­um Føroyar og ES avmarkar føroyska útflutn­ ing­in til ES-marknaðin. Tí mugu vit troyta aðr­ar marknaðir – millum aðrar tann russ­ iska og kinesiska marknaðin. Frí marknaðaratgongd Vit eiga at taka upp samráðingar við ES og USA á hægstu rók. USA og ES skylda okk­um at lata teirra marknaðir upp fyri okk­um – uttan forðingar. Hetta fyri, at vit veruliga kunnu kenna okkum sum part av vesturheiminum og fyri at hjálpa okk­um við at gerast minni bundin av markn­aðunum í Ruslandi og Kina. USA og ES mugu fáast at skilja, at avmarkaðu handils­avtalurnar vit hava við hesar markn­aðir eru orsøkin til, at vit mugu troyta marknaðirnar í Kina og Ruslandi. Avmarkaðu handilsmøguleikarnir hjá okkum hava viðført, at handilin eystan­ eftir er vorðin ein trygdarpolitiskur spurn­ingur. Við størri marknaðaratgongd til vest­urheimin, ES og USA, verða vit minni bundin av marknaðinum eystan­ fyri, og handilin við Rusland og Kina kann gerast til eitt handilsligt samband uttan verju- og trygdarpolitiskar bind­ing­ ar. Betri handilsligt samband við vest­ur­ heimin er tí ein win-win støða hjá bæði Føroyum og stóru marknaðunum í vest­ ur­heiminum, ES og USA. Vit fáa størri markn­aðar­atgongd, meðan ES og USA sleppa undan verjupolitiska óttanum í Arktis og Norð­uratlantshavi, sum hevur verið sjónligur seinastu mánaðirnar. Við verju- og trygdarpolitisku støðuni í huga, og Føroyum at gagni, eiga vit tí at brúka íkomnu støðuna sum brikkur í stórpolitiska spælinum til at tryggja okkum fríari marknaðaratgongd til ES og USA. Nú er tíðin at dansa. Minnist til haldargjaldið Sosialurin · Tórsgøta 1 · FO-110 Tórshavn