týsdagur 25. februar 2020síða 34

Mikudagur 26. februar 2020 10 Sosialurin LESTRARBLAÐIÐ gávur. Fleiri, sum hava gjørt uppgavur út­frá virkjum hava síðani fingið starv ella hava fing­ið onnur størv, tí tað hevur latið møgu­ leik­ar upp, sigur hon. Hon er væl nøgd við umstøðurnar sum lestrarvegleiðari hjá Fjarnám í Íverk­setara­ húsi­num í Klaksvík, hóast tað til tíðir eru nógvir íverksetar og lesandi, sum húsast har. – Tað allar minsta problemið er, um hetta húsið verður ov lítið. Tað eru fleiri bygningar í býnum, sum vit so kundu tikið í nýtslu ístaðin. Mær dámar væl, at lesandi og íverksetar eru saman. Tað gevur eina góða synergi effekt, sigur hon. – Til tíðir eru tað nógvir íverksetar og fá les­ andi, og til aðrar tíðir er tað øvugt. Tað broyt­ist eisini, sum arbeiðsmarknaðurin broyt­ist. Hasi sveiggini eru natúrlig í sam­felag­num. Verður tað arbeiðsloysi aftur, so fái eg nógv meir at gera. Tá hevði eg veg­leitt fólki til at fara undir lestur ístaðin fyri at sita uttan arbeiði. Tað er umráðandi at før­leika­menna seg við útbúgving ella skeið­um tá, so at ein verður betri skikkaður at koma aftur á arbeiðsmarknaðin, tá ið marknaðurin verður væl fyri aftur, sigur hon. Fleiri vaksnar kvinnur ynskja vegleiðing Tá HF varð sett á stovn í Klaksvík, vóru tað nógvar vaksnar kvinnur sum tóku HF-prógv. Tað er í stóran mun hesin sami málbólkurin, vaks­nar kvinnur, sum Deirdre hittir á Fjarnám, tí tá børnini eru vorðin størri, síggja fleiri kvinnur sær ein møguleika fyri at nema sær útbúgving. – Tær hava nú ein møguleika fyri at dyrka seg sjálvar og finna sær eitt áhugavert ar­ beiði. Tað eru nógvir vaksnir føroyingar, sum ikki hava útbúgving ella læru, og tí er tørvurin har enn, sigur hon. – Fleiri av teimum vaksnu kvinnunum hava arbeitt fleiri ár á einum arbeiðsplassi, men merkja síðani, at fólk koma aftur til land­ið við útbúgving, og tær tí verða settar á víki­breyt. Tær fáa minni í løn og minni arbeiðs­tímar. Tær hava tørv á førleikameting og hjálp til at fáa útbúgving, sigur hon. Fólk flyta seg Fert tú at arbeiða við hugtøkunum lívlang vegleiðing, lívlang læra og førleikameting, so sært tú, at útbúgvingarskipanin í Føroyum enn ikki hevur NQF – ið stendur fyri National Quali­fication Framework – ið merkir, at vit seta standard fyri útbúgvingarnar í Før­oy­ um og meta tær javnt við onnur lond. Á uni­ versitetum í Europa verður arbeitt við at liva upp til «Bologna avtalu,» sum krevur, at øll universitets skeið hava skeiðslýsingar, sum eru væl lýst og kunnað verður um, hvus­su nógv tilfar ein skal gjøgnumganga, hvørj­ ar ástøðir verða gjøgnumgingnar, hvør undirvísir og hvussu nógvir tímar tað snýr seg um. Hetta avger, hvussu stór arbeiðs­ byrðan er og hvussu nógv ECTS talan er um. – Tá tú so fert á eitt fróðskaparsetur í ein­um øðrum landi við eini lærugrein frá Setri­num í viðførinum, so kunnu æru­grein­ ar­nar javnsettast. Og tað verða vit noydd til í dag við allari tí fólkaflytingini, sum er kring heim­in, sigur hon avgjørd. – Føroyingar, sum arbeiða uttanlands verða førleikamettir, um teir hava røttu før­leik­arnar, læruna ella útbúgvingina, og vit eiga eisini at hava somu skipan fyri út­lend­ingar, sum koma til Føroya at arbeiða. Tí­verri er ikki altíð so. Tað er danskt málsøki og verður gjørt av Útlendingastýrinum í Dan­mark í dag. Tað er ein forðan, tí danskar­ir krevja førleikamenning í mun til danska samfelagið, til dømis at teir skulu læra danskt og um donsk viðuskifti. Tí eiga vit at menna okkara egnu før­leika­ meting eftir viðurkendum euro­peisk­um leisti, sum setir mannagongdir og treytir fyri før­ leikamenning á føroysku út­búgv­ingar­stovn­ unum, sigur Deirdre Hansen. – Eg havi viðmælt summum útlendingum at fara aftur á skúlabonk, til dømis á Glasir ella Setrið. Tá fáa tey nýggja útbúgving, røttu kontaktirnar og møguleika til at koma inn á arbeiðsmarknaðin tann vegin. Tað er harmi­ ligt, at tað skal vera einasta loysnin, sigur hon. – Tey áttu at kunna verið førleikamett og vegleidd á ein annan hátt, so eg fekk sagt teimum, hvussu tey kundu supplerað, fyri at fáa sína egnu útbúgving góðkenda í Før­ oyum, leggur hon aftrat. Tað tykist ikki, sum um hetta er ávegis enn, greiðir hon frá. – Tað er nýtt, at fólk koma heim aftur til land­ið í so stóran mun, sum tey koma nú við góð­um útbúgvingum. Summi klára seg sjálvi og onnur ikki. Spurningurn er, hvussu vit skulu vegleiða teimum, sum hava tørv á tí. Tí eitt er víst, og tað er, at vit hava øll tørv á inn­tøku, sigur hon. – At vaksin fólk nema sær útbúgving loysir seg eisini fíggjarliga fyri samfelagið. Tað stutta tíðarskeiðið, sum tey brúka upp á at nema sær útbúgving fyri at gerast før fyri at fara út aftur á arbeiðsmarknaðin, verður skjótt goldið inn aftur í skatti. Eisini hjálpir tað ofta allari familjuni sosialt í og við, at trivnað­urin gerst betur, staðfestir hon. Spurningurin er, hvussu vit gera hetta so liðiligt, sum til ber. Tí tað loysir seg altíð, at fólk trívast og hava eitt arbeiði, so at tey klára seg sjálvi. FAKTA Lívlong vegleiðing, lívlong læra og førleikameting eru hugtøk, sum man fyrst í Amerika og síðani í Evropa hevur arbeitt við í nógv ár. Í 1997 varð samtykt í ES tinginum at hetta var nakað, ið man skuldi arbeiða við og menna. Og síðani hava flestu londini í Evropa gjørt politikk og ment skipanir fyri hesum, sum vit kunnu tillaga til føroysk viðurskifti. (elgpn.eu) Mynd: Álvur Haraldsen