hósdagur 26. mars 2020síða 10

FRÍGGJADAGUR 27. MARS 2020 SOSIALURIN 35 10 Vit vistu um embætið, men ikki um mannin. Nú kenna vit øll danska mannin, sum stýrir stríðnum móti korona í Føroyum ÁRNI GREGERSEN F yri einum mánaði síðani vóru tað ógvuliga fáir før­ oyingar sum vistu, hvør Lars Fodgaard Møller er. Nú er hann fastur gestur inni í stovuni hjá okkum so at siga hvørt kvøld, tá ið vit hyggja at Degi og Viku. Danski embætismaðurin í Føroyum, sum røkir eitt av teim­ um fáu størvunum, sum fram­ veg­is hoyrir undir donsku mynd­ ug­leikarnar – nevniliga em­bætið sum landslækni, er so at siga vorð­ in húsfólk. Lars Fodgaard Møller tók starvið í endnum av 2017, men lands­ læknaembætið er eitt starv, sum vit ikki altíð geva okkum far um – burtursæð frá, tá ið okkurt ser­ ligt er á vási. Tað var júst tað sum hendi, tá ið korona-smittan tók seg upp í Evropa. Fyrst hoyrdu vit um hana í Italia, men móti endanum av februar kom smittan til Dan­mark­ ar og fekk fastatøkur har og tá ið vit komu inn í hendan mánaðin, høvdu vit tey fyrstu smittaðu í Før­oyum. Tað var tá vit fyrstu ferð av álvara lærdu danska embætis­ mannin og læknan at kenna. Ikki hvør sum helst Lars Fodgaard Møller er útbúgvin lækni frá 1982. Í 1998 skrivaði hann eina doktararitgerð um at fyribygjaja hjartaæðrasjúkum. Seinastu 16 árini, áðrenn hann tók við sum landslækni í Føroyum, arbeiddi hann fyri al­tjóða heilsustovnin, WHO. Í fleiri umførum var hann leiðari fyri teimum programmum, sum altjóða stovnurin arbeiddi við. Tá ið hann bleiv 62 ára gamal fór hann frá við eftirløn, tí soleiðis var skipanin har, men hann var ungur og ov væl fyri at leggja ar­ beiðs­árarnar inn. - Eg sá, at starvið, sum embætis­ lækni í Føroyum var lýst leyst og tað sá ógvuliga spennandi út, so eg søkti og fekk tað, sigur Lars Fod­gaard Møller, sum nú er 64 ára gamal. Landslæknaembætið hoyrir undir danska heilsustýrið og er bein­leiðis undir stýrinum fyri sjúklingatrygd. Landslæknin ráðgevur danska statinum, landsstýrinum og komm­ununalum myndugleikum í lækna­ligum, heilsufrøðiligum, um­hvørvisligum og sosial­med­is­ insk­um viðurskiftum. Landslæknin hevur vegna danska heilsustýrið eftirlit við tí heilsufakliga virksemi, ið lóg­gild heilsustarvsfólk (læknar, sjúkra­ systrar, fysioterapeutar o.o.) útinna í Føroyum. Landslæknin veitir stuðul til rættar- og løgreglumyndugleikar í rættarlæknaligum og líknandi mál­um. Harumframt ger lands­ lækn­in árliga heilsulýsingar, sum einamest eru grundaða á hag­ frøðiligar fráboðanir til lands­ lækna­embætið. - Eg má siga, at eg var ómetaliga væl móttikin, tá ið eg kom til Før­ oyar. Mær dámar arbeiðið stak væl og tað hóslkar væl til mín, tí eg havi tvær skrivstovur – eina í Havn og eina í Keypmannahavn, sigur hann. Hann leggur dent á, at tað fak­ liga hevur nógv at siga, at hann stund­um kann arbeiða á skriv­ stov­uni í Keypmannahavn, sam­an við øðrum, sum fáast við um­leið tað sama, sum føroyski lands­ lækn­in ger. Lars Fodgaard Møller er giftur, eig­ur trý børn og trý abbabørn. Korona Landslæknin var á skrivstovuni í Havn, tá ið vit fingu smittuna hend­an vegin. - Eg visti, at að var sannlíkt, at hon fór at koma til Føroyar. Eg hevði sjalvandi fylgt við, hvat hendi í Evropa og eisini, tá ið fyrsti smitt­aði danin var funnin. Tí kom hetta ikki heilt óvart á, sigur Lars Fod­gaard Møller. Fyrstu tveir smittaðu føroy­ing­ arnir fingu landslæknan og rest­ ina av heilsuverkinum at reagera. - Tiltøk vóru sett í verk og politiski mynduglein fylgdi til­ mæl­unum frá heilsu­myndug­leik­ un­um og epidemi­nevndini. Sum eg dugi at síggja tað, so var hetta rætti mátin at gera tað uppá við strongu tiltøkunum og nógvu kann­ingunum, sigur landslæknin. Hann vísir serliga á, at nógvu kanningarnar í Føroyum er ein háttur, sum onnur lond nú eisini nýta. Hetta er tað, sum WHO mæl­ ir til. - Higartil er støðan hjá okkum munandi betri enn tað, sum eg stúrdi fyri at byrja við, sigur Lars Fodgaard Møller. Tvinnar smittur Lars Fodgaard Møller er vorðin rættuliga kendur millum teirra, sum stríðast móti korona-smitt­ uni. Serliga hansara eygleiðingar av, at korona helt smittar uppá tveir mátar. Annar er meira ágangandi, meðan hin er minni áleypandi. - Ja, hetta eru eygleiðingar, sum eg gjørdi, men tað eru eisini onnur, sum hava lagt tað sama ti merkis. Onnur smittar skjótari, meðan FREMMANDI MAÐURIN BLEIV FASTUR GESTUR HJÁ OKKUM -Tey, sum taka avgerðina, mugu hava tunguna mitt í munninum. Taka vit eina skeiva avgerð, so kann tað gera, at tey átøk vit higartil hava gjørt, eru burturspilt”