týsdagur 1. august 2000síða 2

-Samstundis, sum samráð- ingar eru við donsku stjórn- ina um fullveldi, arbeiðir landsstýrið miðvíst fyri at laga føroyska samfelagið til eina trygga skiftistíð. Tað segði Anfinn Kalls- berg, løgmaður, í ólavsøku- røðu síni, tá ið tingsetan 2000 varð sett ólavsøkudag. - Nú, vit hava havt tríggj- ar fundir, er tað greitt, at um partarnir nýta neyðuga orku og tíð upp á veruliga sam- ráðingar, kann sáttmálin gerast liðugur, so hann kann leggjast fyri Løgtingið og Føroya fólk til støðutakan. Anfinn Kallsberg segði,at higartil hava samráðingar- fundirnir í stóran mun líkst einum valstríði mótvegis danska og føroyska veljar- anum gjøgnum fjølmiðl- arnar, heldur enn veruligar og virðiligar samráðingar. Danska heildarveitingin til Føroya hevur verið høvuðs- amboðið í hesum valstríði, sum tíverri hevur vent kik- aranum móti óneyðugum trupulleikum og fordómum, og hevur lýst føroyingar sum krevjandi móttakarar frá danska skattgjaldaran- um, heldur enn at lýsa teir stóru møguleikar og av- bjóðingar, sum standa fyri framman í einum sjálvstøð- ugum Føroyum, segði An- finn Kallsberg. - Hetta staðfestir, at før- oyingar hava ikki nakra politiska javnstøðu í altjóða fólkarætti. Tí lýsir samráð- ingargongdin júst tørvin á, at føroyska tjóðin nú fær evsta valdið og fulla ábyrgd fyri egnum viðurskiftum, segði løgmaður. Hann legði afturat, at landsstýrið er sannført um, at tað fer at eydnast at koma burturúr teirri óvirðiligu støðuni í samráðingunum. Tí miðjar landsstýrið eftir at fáa samráðingarnar lidn- ar, so úrslitið kann leggjast fyri Løgtingið og til fólka- atkvøðu, eftir at sáttmálin er undirskrivaður. Betala okkara egnu skiftistíð Anfinn Kallsberg legði dent á, at samstundis, sum sam- ráðingarnar verða gjørdar lidnar, arbeiðir landsstýrið miðvíst fram ímóti at fyri- reika føroyska samfelagið til eina skiftistíð og til fult sjálvbjargni. Hann segði, at longu fyrst í tingsetuni verða stig tikin til hetta. - Vit fara at leggja upp- skot um ein búskaparligan skiftisgrunn fyri Løgtingið. Grunnurin skal hýsa teim- um upphæddum, sum skulu nýtast í skiftistíðini. Grunn- urin kann samskipast við tann búskapargrunnin, sum uppskot er um í Hvítubók, og sum ætlanin er at stovna í sambandi við møguligar inntøkur av ráevnisvinnu. - Í fyrsta umfari er tó talan um ein beinleiðis skiftis- grunn, ið fer at geva lands- stýri og løgtingi møguleika at legga eina egna, trygga skiftistíð til rættis yvir eitt ávíst áramál, segði løgmað- ur Hann segði, at uppskot verður eisini lagt fyri tingið um at víðka føroysku út- búgvingarstuðulsskipanina til allar lesandi føroyingar uttanlands. Landsstýrið skjýtur upp, at útbúgvingar- stuðulin verður á sama stigi sum danski SU-stuðulin. Anfinn Kallsberg segði, at á samráðingarfundinum 17. mars kom ein sera týdn- ingarmikil sannroynd er komin á borðið. - Á fundinum varð greitt sagt, at um danska stjórnin metir, at føroyska livistøðið mált í bruttotjóðarúrtøku pr. íbúgva verður hægri enn í amtum í Danmark, so verð- ur heildarveitingin til Før- oya minkað. Á fundinum vísti stjórnin somuleiðis á, at eftir hesum máti er livi- støðuð í Føroyum longu ájavnt ella á hægri enn eitt nú Bornholms Amt. - Hesin upplýsingurin, sum framsøgumaðurin hjá danska javnaðarflokkinum síðani hevur endurtikið í donsku fjølmiðlunum, er sera týdningarmikil. Hann sigur okkum, at valið stend- ur ikki millum fullveldi við hørðum búskaparligum krøvum, mótvegis einum heimastýri við donskum peningaveitingum. Løgmaður gjørdi tí greitt, at valið hjá føroyingum stendur hinvegin ímillum: 1. Fulla ábyrgd og fult sjálvræði við einum sátt- mála um búskaparliga skift- istíð fyri danskar peninga- veitingar til Føroya. 2. Ella framhaldandi heimastýri uttan fult sjálv- ræði og uttan fulla ábyrgd, har skiftistíðin verður framd av donskum myndugleik- um, uttan at vit hava ræðið Fullveldi: Vit skulu sjálvi betala eina rímiliga skiftistíð – Landsstýrið fer longu í heyst at leggja uppskot fyri tingið um at seta ein búskaparligan skiftisgrunn á stovn. Samstundis skal útbúgvingar- stuðulin hækkast Danska stjórnin hevur gjørt greitt, at blokkstuðulin fer at minka undir øllum umstøðum, um livistøðið í Føroyum verður ov høgt, segði Anfin Kallsberg, løgmaður, í ólavsøkurøðuni Mynd: Jens K. Vang á gongdini. Hann legði afturat, at í Hvítubók varð víst á, at før- oyingar undir øllum um- støðum skulu laga seg bú- skaparliga til eitt samfelag uttan blokkstuðul úr Dan- mark, tí hetta kann skapa ein sjálvberandi og tryggari búskap. Tað sama siga flestu danskir búskaparfrøð- ingar. - Tí er tað sostatt bert ein spurningur um, hvussu vit semjast um at seta sátt- málauppskot landsstýrisins í verk, soleiðis at føroyski veljarin kennir seg tryggan at taka við avbjóðingini. - Landsstýrið hevur biðið um at fáa komandi fund í Føroyum, og at samráðst verður liðugt um allar teir partar av sáttmálanum, sum verulig samráðing hevur verið um. - Landsstýrið kannar møguleikarnar fyri at fáa eina veruliga samráðingar- støðu við altjóða fordømum um slíkar samráðingar. - Í sambandi við hesar samráðingar skal landsstýr- ið eisini útvega eitt óheft búskaparligt grundarlag, sum kann nýtast sum grund- arlag fyri eini politiskari semju um eina rímiliga bú- skparliga skiftitstíð. Landsstýrið hevur biðið um, at næsti samráðingar- fundur verður beint eftir summarfrítíðina, men danska stjórninsigur, at tað ber ikki til at koma fyrrenn eftir fólkaatkvøðuna um evruna í september. gult cyan magenta svart 3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 144 - 1. august 2000 gult cyan magenta svart Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Hjørdis Árnadóttir Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakstein Edvard Joensen Rúnar Reistrup Dia Midjord Stefan í Skorini Ítróttur: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Fax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: P/F Prentmiðstøðin Sosialurin Oddagrein Komið í rasshaft LÍKT er til, at landsstýrið er komið í rasshaft í sjálvstýrismálinum. Fráboðanirnar í ólavsøku- røðu løgmans eru ikki serliga greiðar. Tær eru heldur trilvandi, og geva ikki nakra greiða ábending um, hvat vit kunnu rokna við. LANDSSTÝRIÐ ásannar, at tað verður neyð- ugt hjá okkum at skipa ta neyðugu skiftistíðina fyri at skapa tryggleika fyri framtíðina hjá Føroya fólki. Hetta, tí danska stjórnin heldur fast um eina fýra ára langa skiftistíð. Ja, landsstýrið ásannar, at hetta »uppskotið er ikki til samráðingar, og tí ultimativt«. MEN seinni staðfestir løgmaður, at landsstýrið arbeiðir við »at útvega eitt óheft búskaparligt grundarlag, sum kann nýtast sum grundarlag fyri eini politiskari semju um eina rímuliga búskaparliga skiftistíð«. HÓAST landsstýrið staðfestir, at uppskotið hjá donsku stjórnini – sum meirilutin í fólka- tinginum tekur undir við – er ultimativt, so hevur landsstýrið kortini eina vón. Tí verður eitt »óheft búskaparligt grundarlag« útvegað. So kann spyrjast, um hetta ikki er í so bláoygt, tá vit hava allar viðmerkingarnar hjá donskum politikarum – úr samgongu og andstøðu – í huga! KANSKA. Men landsstýrið byggir borð fyri báru. Tí løgmaður boðar eisini frá, landsstýrið leggur dent á at fyrireika føroyska samfelagið í eini skiftistíð til fult sjálvbjargni. Tí skal ein búskapargrunnur stovnast, sum skal geva møguleika fyri at »leggja okkara egnu, tryggu skiftistíð til rættis yvir eitt ávíst áramál«. Hvað- ani peningurin skal koma í grunnin, sigur løg- maður einki um. LANDSSTÝRIÐ heldur óivað, at politikkurin er greiður, men munnu tað ikki vera mong sum halda – við ólavsøkurøðuni í huga – at landsstýrið í løtuni ikki veit síni livandi ráð. Tjóðveldisflokkurin kann góðtaka eina stutta skiftistíð, men Fólkaflokkurin hevur ásannað, at eingin fólkaatkvøða verður, um skiftistíðin ikki verður eini 12 ár! FLESTU føroyingar halda, at stjórnin og fólka- tingið eru í so »stívrend« og at danir áttu at kunna tryggja Føroyum eina longri skiftistíð, um stjórnin meinti nakað við avtaluna við landsstýrið í juni í 1998. – Men eru vit ikki komin í verandi støðu, tí føroyska »uppkastið« til eina nýggja stjórnarskipan legði frá byrjan ikki upp til virðiligar samráðingar millum tveir partar, sum andstøðuflokkar á tingi m.a. hava víst á? Harafturat hava ótaldar kanningar víst, at føroyski veljarin ynskir eina skipan sum liggur millum heimastýrisskipanina og loys- ingina! Kunngjørt verður fyri ætt, vinum og kenningum, at elskaði maður mín og pápi okkara KARL VANG Kaldbak andaðist á Landssjúkrahúsinum fríggjamorgunin 28. juli, 83 ára gamal. Ístaðin fyri blómur, kann ein gáva latast til Zarepta. Fyri tey avvarðandi Anna, Haldur, Eyðun, Hjørleif, Annfinn, Karin, Hanna, Arna og Karstin ✝ JÓGVAN H. GARDAR, OSLO Sambært bretska blaðnum Sunday Times, ið hevur fingið atgongd til komandi ársfrágreiðingina hjá felags- skapinum, so hevur felags- skapurin nógv at stríðast við. Serliga eru teir fíggjar- ligu trupulleikarnir stórir, samstundis sum stór innan- hýsis ósemja ger arbeiði sera trupult. Og støðan gerst ikki fræg- ari av at Thilo Bode, ið sam- skipar arbeiði hjá Green- peace International og teim 30 lokalu deildunum, nú hevur sagt seg úr starvi. Víðgongdir Ein av stovnarunum av Greenpeace, Patrick Moore, er í øðini inn á leiðsluna, og kallar hana fyri bæði víð- gongda og vinstrahalla. Hann meinar eisini at leiðsl- an í dag ikki hevur evnini til at góðtaka vísindalig prógv í sínum arbeiði fyri eitt betri umhvørvi. Sambært norsku tíðinda- stovuni NTB hevði Green- peace fleiri enn fimm milli- ónir limir fyri 15 árum síðani, men í 1994 var talið Norski fiski- flotin eldist Seinastu tíggju árini er meðalaldurin øktur við fimm árum, úr 19 uppí 24 ár. Hetta vísa tøl sum eru almannakunngjørd í árs- frágreiðingini hjá Fiskeri- direktoratet. Limirnir flýggja frá Greenpeace Umhvørvisfelags- skapurin Green- peace er í stórum trupulleikum og hevur í dag 2,6 milliónir færri limir í dag, sam- anborið við mið- skeiðis í 80‘unum. Í norðanlondum er bert ein deild eftir, mótvegis fýra fyri tveimum árum síðani um 4 milliónir. Seinastu tølini skulu vísa at nú eru ikki fleiri enn umleið 2,4 milliónir limir eftir. Tey atfinningarsomu hava víst á at Greenpeace meir og meir minnir um fe- lagsskapir og fyritøkur sum tey vanliga hava funnist at. Til dømis hevur tað ikki hóvað øllum umhvørvisvin- arligum sálum, at Green- peace fyri stuttum leigaði eina heila italienska bygd, har tey í eina viku hildu fund fyri leiðarum sínum. Og tey komu øll sjálvandi við flogførum til Italia. Fíggjarligu trupulleikar- nir merkjast nú í felagsskap- inum, og krøvini frá leiðsl- uni í Amsterdam, har Greenpeace International heldur til, er at allar tjóðar- ligar deildir skulu geva eitt yvirskot. Gera tær ikki tað, so verða tær kastaðar út úr Greenpeace-familjuni. Stongja deildir Feskastu tíðindini siga at Greenpeace Ukraina skal latast aftur, og fyri stuttum læt írska deildin aftur. Her í Norðanlondum hev- ur gingið av skriðuni seinnu árini. Í Noregi kom felags- skapurin við egnari deild í 1988, men í 1998 var tíðin komin til at lata aftur. Greenpeace Noreg, Green- peace Svøríki og Green- peace Finland blivu í 1998 lagdar saman til eina deild við skrivstovu í Stockholm. Fyri einum ári síðani var tíðin komin til at lata aftur í Danmark. Greenpeace Dan- mark er nú eisini ein partur av Greenpeace Norden í Stockholm. Í USA hevur felagsskap- urin seinastu fimm árini mist meir enn 700.000 limir, og hevur í dag umleið 300.000 limir. Í Stórabret- landi er meir enn hvør triði limur horvin seinastu fimm árini, og har eru í dag um- leið 200.000 limir eftir.