hósdagur 23. apríl 2020síða 39

FRÍGGJADAGUR 24. APRÍL 2020 SOSIALURIN 38 39 Nú síggi eg, at alkoholmentanin er annarleiðis, enn tá eg var her fyri 25 árum síðani, sigur Michael Boolsen, sum tá starvaðist sum løgreglufulltrúi í Føroyum miðskeiðis í 90'unum. – Tá varð drukkið annarleiðis. Eg sigi ikki, at tað ikki eru full ung í náttarlívinum í dag, men tað varð drukkið annarleiðis tá. Og eg kundi ímyndað mær, at tað hevur nakað við alko­hol­ mentanina at gera. Somuleiðis metir fútin eisini, at øktu tilboðini um frítíðarítriv spæla eisini ein leiklut. – Tað er partur av allari SSP tankagongdini. Jú fleiri frí­ tíðartilboð eru, og jú meira upp­tikin tú ert, til dømis av fót­bólti, so nyttar ikki at koma við timburmonnum til dyst. Har er ein góður samanhangur í tinginum, ið ger, at vit síggja, at har er ein niðurgongd í herverksmálum. Og tað er ein dramatisk niðurgongd, sigur Michael Boolsen. Mál um siðamisbrot standa í stað Hinvegin er talið á málum um siðamisbrot ikki minkað nógv. Mál um siðamisbrot umfata alt tað, ið hevur við kyns­ligan ágang at gera, so sum neyð­tøka, neyðtøkuroynd og blygdanar­ skemd (incest). Samanborið við onnur revsi­ mál eru tølini viðvíkjandi siða­ misbroti lítil, og tey sveiggja rætti­liga nógv upp og niður. Tey minkaðu spakuliga júst eftir aldarskiftið, og í 2011 var einki mál um siðamisbrot. Í 2018 vóru kortini yvir 50 mál um siðamisbrot, og í fjør vóru 33 mál. Um júst tað, at har var eitt ár uttan mál um siðamisbrot, sigur Michael Boolsen, at har kann vera talan um myrkatøl. – Uttan at inkriminera nakr­ an og pástanda, at onkur hevur gjørt nakað, sum tey ikki hava gjørt, so eru jú myrkatøl, og serliga innan hetta økið. Tað eru nógv, sum ikki hava hug at melda. – Vit síggja eisini, at tá har eru mál, ið fáa nógva almenna um­ røðu, so verður oftari meldað.Tá tykist at vera okkurt forstáilsi fyri, at tað er kanska ikki so, at einki verður gjørt, og at fólk tora væl at traðka fram at melda kort­ini. Michael Boolsen leggur dent á, at talan er ikki um nakra struktureraða gjøgnumgongd av hagtølunum, men vísir aftur á tíðina, tá hann var her seinast, sum dømi. Tá var eitt mál, har ein pápi og ein abbi høvdu mis­ brúkt tvær gentur, og málið fekk stóra umrøðu. – Í fleiri ár høvdu vit tá ikki havt meldingar um siðamisbrot, men so kom ein streymur av meld­ingum. Eg haldi, at tá fólk síggja, at dómar fella, og at tey eru ikki tey einastu, ið verða mis­ brúkt, traðka tey fram. Broytt vápnalóggáva førdi til fleiri mál Stórur vøkstur hevur ver­ið í talinum á brotum á vápna­ lógina síðan 2010. Frá 2002 minkaði talið á brotum á vápnalóggávuna frá 15 niður í bert eitt í 2010, men síðani er tað bara voksið. Vøksturin í brotum á vápnalógina var støðugur frá 2010 fram til 2017, tá vøksturin tók dik á seg, og í 2019 vóru heili 45 brot á vápnalógina. Í februar í 2015 gjørdi Kaj Leo Holm Johannesen, táverandi løgmaður, greitt, at vápnalógin skuldi herðast. Millum annað skuldu øll skotvápn skrásetast í navninum hjá eigaranum, og øll tey, ið áttu ella vildu eiga vápn, skuldu taka vápnaskeið og fáa vápna­prógv frá Akstovuni. Harumframt skuldu allir vápnaeigarar hava vápnaskáp ella vápnalás til skotvápnini. Michael Boolsen vísir eisini á broyttu lóggávuna sum møguliga orsøk fyri, at málini um brot á vápnalóggávuna gjørd­ust fleiri í tali. – Eg meini, at har vóru fleiri vápn, ið vórðu fevnd av vápna­ lógini. Lógin varð stramm­að upp, sum eisini merkir, at tað er náttúrligt, at har verða fleiri meldingar og har fella fleiri dómar fyri brot á vápna­lóg­ gávuna. Sveiggj í fongsuls­ hagtølunum Talið á fongslingum og varð­ halds­fongslingum hevur verið í støðugari minking frá mið­ skeiðis í 00'num. Frá 2000 til 2004 vaks talið á fongslaðum úr 100 upp í 150, men síðani er talið minkað støðugt,og í fjør vóru 60 fongslingar og varð­halds­ fongslingar. – Tað eru nøkur sveiggj, sum tú eisini sært í Danmark. Har eru nøkur mál, ið elva til rættiliga nógvar varðhaldsfongslingar. Hyggur tú so eftir árinum eftir, eru ikki so nógvar varð­ halds­fongslingar. Tað er eitt út­rykk fyri, hvat tað er fyri kriminali­tetur, ið elvir til nógvar varðhaldsfongslingar, og onkuntíð er ikki so nógv at júst tí kriminalitetinum. Har eru stór sveiggj í tølunum, eisini í Dan­mark. Føroyar menna seg upp á gott ringt Hinvegin eru brotini á rús­ evnislógina, ið vóru stívliga 50 fyri 20 árum síðani, voksin mun­ andi, serliga síðani 2012, so tey vóru 119 í 2019. Føroyar eru vorðnar tættari knýttar at umheiminum, heldur Michael Boolsen, sum eisini metir, at hetta merkir, at fleiri rús­evni finna vegin fram til Før­ oyar, og sostatt verða eisini fleiri rús­evnismál. – Eg haldi, at tað kann vera eitt útrykk fyri, at føroyska sam­felagið mennir seg upp á gott og ringt, sigur Michael Bool­ sen og leggur aftrat, at hetta er ikki grundað á nakra grund­iga gjøgnumgongd av statistikk­ inum. – Føroyar menna seg eisini við heimi­num kring seg. Ferðslan við útheimin er voksin nógv, og veksur ferðslan, so er tað náttúr­ ligt, at fleiri rúsevni koma inn í landið. Tað verður torførari at hava fullkomið eftirlit. Fyrr vóru tvey flogfør um dagin, og tað var tað, sigur Michael Boolsen, fúti. Eg haldi, at tá fólk síggja, at dómar fella, og at tey eru ikki tey einastu, ið verða misbrúkt, traðka tey fram Eg haldi, at tað kann vera eitt útrykk fyri, at føroyska samfelagið mennir seg upp á gott og ringt