hósdagur 14. mai 2020síða 31

FRÍGGJADAGUR 15. MAI 2020 SOSIALURIN 41 31 goldið 74 milljónir krónur út í serliga stuðlinum og tað er mun­ andi minni enn vit høvdu mett, at tað fór at kosta. Tá mettu vit, at korona-skipanin kundi fara at kosta heilar 100 milljónir um mánaðin, leggur hann afturat. Orsøkin til at upphæddin er munandi minni er, at talið av teim­um, sum vóru 100 prosent tryggjað er minni enn mett. Nógv starvsfólk fóru niður í hálva tíð, meðan tað eisini vóru onnur, sum ikki arbeiddu fulla tíð frammanundan, so í meðal hevur ALS goldið á leið 70 prosent av lønarískoytinum út. -Tað ger tað bíligari fyri skipan­ina og sum er, so er skipan­in galdandi til endan av juni. Framrokna vit, so fer hetta tíðarskeið tilsamans at kosta ALS-kassanum einar 125 milljónir krónur tilsamans, sigur Magni á Deild Olsen. Nógv ókent ALS hevur verið til síðani í níti- árini , so skipanin hevur mangan brattan farið. Fyrstu árini undir kreppuni í níti-árunum stóð mangan nógv á. Arbeiðsloysið var stórt, og skipanin hevði ikki ment seg sterka fíggjarliga. Nú tey seinastu árini hevur ar­beiðsloysið verið lítið – ella so at siga onki – men tað hava verið tíðir, har trýstið hevur verið ómetaliga stórt. Eitt dømi er, tá ið Føroya Fiska­virking lat aftur stutt undan jólum í 2010. Tá komu 400-500 fólk inn í skipanina. -Hetta var beint undan jólum, so skuldu hesi fólkini hava pengar at halda jól fyri, so máttu vit arbeiða skjótt. Tað gjørdu vit eisini. Vit arbeiddu væl saman og fingu gjørt klárt, so øll fingu útgjald undan jólum tað árið, sigur Magni á Deild Olsen. Síðan arbeiðsloysið er mink­ að, hevur ALS lagað skipanina til, so nógv færri fólk arbeiða í skipan­ini í dag. -Vit hava eina skipan, sum er lagað til tað trýst, sum hevur verið seinastu árini, sigur stjórin. Tí kravdi tað sjálvandi nógv av hvørjum einasta starvsfólki, tá ið vit fóru undir serligu korona skipan­ina. Vit fyrireikaðu okk­ um, so væl sum vit kundu, men tað vísti seg kortini, at vit rendu okkum í støður, sum vit ikki høvdu væntað at koma í, sigur stjórin í ALS. Sprøklut mynd Tað vísti seg, at so skjótt arbeiðsgevararnir sendu listar inn við starvsfólkum, sum fóru niður í tíð ella vóru send til hús, at myndin av føroyska arbeiðsmarknaðinum er mun­ andi sprøklutari enn tey flestu halda – eisini tey, sum annars kenna til viðurskiftini. Serliga korona-skipanin er einføld, men tað vísti seg skjótt, at tað vóru atlit, sum vóru neyðug at taka, men sum man ikki hevði roknað við í byrjanini. Nokk so nógv, sum vóru til­ meldað, høvdu meira einn ein arbeiðsgevara. Summi hava tríggjar ella fýra arbeiðsgevarar. Spurningurin var so, hvussu hetta skuldi roknast, tí sjálvandi kundi tað ikki vera so, at starvs­ fólk fingu meira enn tær 20.000 krónurnar, sum talan var um, fyri hvønn arbeiðsgevara tey høvdu. -Ja, hetta gav okkum nógvar avbjóðingar og nógvar spurn­ ingar at loysa. Tað vísti seg eisini, at tann vitan vit arbeiddu við í fyrstuni ikki var nokk til at vita alt. Tí hava vit lagað ymiskt til í reglunum, so tær betri standa mát við veruleikan, sigur Magni á Deild Olsen. Í onkrum førum vóru útlit til, at summi fóru at fáa lønar­ hækk­ing við at fara upp í serligu korona-skipanina. -Tað var ikki ætlanin, so vit hava tí verið noydd at finna loysnir á nógvum ymiskum spurningum, sigur hann. Sterkar førleikar Tá ið kreppan tók seg upp, stóð rættuliga skjótt greitt fyri teimum flestu, at skuldi nakað gerast, so mátti ALS gerast ein viðspælari. Skipanin er sterk fíggjarliga. Eginognin var fyrst í mars 950 milljónir krónur og í tinginum var eitt uppskot um at hækka útgjaldið til arbeiðsleys. Hetta var eitt tekin um, at skipanin er væl bjálvað. Tað gjørdi, at tað bar til skjótt at fáa hendur á pengum, men royndirnar og førleikarnir hjá starvsfólkunum í ALS taldu eisini við. ALS er ikki almennur stovnur, men ogn hjá løntakarum og arbeiðsgevarum. Einasta almenna í skipanini er, at Løgtingið ásetir, hvussu stórt inngjaldið og útgjaldið er, men eftir tilráðing frá stýrinum í ALS. -Eg haldi at okkara starvsfólk eru sera dugnalig. Tey skilja stóra týdningin av at fáa hesa nýggju skipanina at virka, og tørvin á at vit hava verið noydd at seta øll segl til. Øll starvs­ fólkini hava kýtt seg og hava arbeitt uttan íhald fyri at fáa hesa nýggju skipanina at virka sum ætlað, og tey hava hjálpst at, so mál eru loyst skjótt og væl, sigur stjórin í ALS. -Tey hava víst, at tey duga at um­stilla seg og seta seg skjótt inn í nýggjar reglur og nýggjar skipan­ir, sigur stjórin. Hann leggur afturat, at tøkini hjá summum hava verið ógvus­ lig. Summi hava arbeitt fleiri ferðir tað, teirra sáttmáli sigur. Summi hava arbeitt einar 300 tímar eyka hesar fyrstu fimm vikurnar, síðani serliga korona­ skipanina fór at virka. -Hóast arbeiðstrýstið fram­ vegis er stórt, so byrjar tað nú so smátt at hasa av, og fleiri fólk eru farin aftur til arbeiðis, so hvørt samfelagið letur upp aftur, so útlitini eru bjørt, sigur Magni á Deild Olsen, stjóri á ALS.