hósdagur 28. mai 2020síða 20

FRÍGGJAGUR 29. MAI 2020 SOSIALURIN 43 Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 20 – Í ár eru 70 ár liðin, síðani Norðlýsið varð bygt, og vit vildu gera okkurt serligt burturúr. Tað endaði sum ein stórur matdagur fyri allar føroyingar, og eg ivist ikki í at tiltakið verður endurtikið, tí tað eydnaðist til fulnar, sigur Birgir Enni. – Hvussu fær mann eitt so stórt tiltak at hanga saman? – Hatta var eitt spæl at fyriskipa. Lætt og lagaligt. – Jamen, tit mettaðu 5.000 fólk, og tey skuldu einki gjalda. Hvussu kann tað vera lætt? – Tí eg havi royndir og vitan og kenni so nógv fólk, sum vilja hjálpa mær. Fyrstu ferð Birgir Enni skipaði fyri einum stórum mat tiltakið var í 1993. Tá skuldi flokkurin hjá soninum savna pengar saman til uttanlandsferð, og Birgir skip- aði saman við hinum foreldrunum fyri einum so nevnd- um øðudegi á Bursatanga. – Tann dagurin í 1993 var í veruleikanum start skotið til, at vit byrjaðu at gera mat umborð á Norðlýsinum. Birgir Enni tekur ein teldil fram og vísir mær myndir frá foreldratiltakinum í 1993. – Vit reinsaðu øður og kræklingar, gjørdu eina rúgvu av suppu, og tað komu fult av fólki. Fólk komu við Tróndi av Skálafjørðinum, Rituni av Sandoynni, ja sjálvt úr Suðuroynni komu fólk. Vit seldu bakkar við øðum, sum vóru klárir at seta í ovnin, og teir seldu sum heitt breyð. Tað kvøldið ótu fólk um alt landið øður. Síðan eru nógvar stórar grýtur við fiskasuppu kók- aðar, nógvur fiskur royktur og stoktur, og nógvar øður og nógv igulker matgjørd umborð. Navnið Birgir Enni er næstan vorðið samheiti við øðrvísi mat úr sjón um, og tveymastraða skonnartin Norðlýsið er krydd í so at siga allari ferðabranding av Føroyum. Men matligi undan- gongu maðurin tykist óavirkaður av stjørnu status inum, og hann húsast framvegis á teimum tveimum kvatrat- metrunum, sum lítla gallan í Norðlýsinum fyllir. – Eg havi fleiri ferðir verið í Singapore fyri at kanna, hvussu tey gera mat har. Har standa kokkar á rað á lítlum frímerkjum og ganda tann mest fantastiska matin fram. Tað er ikki støddin, sum hevur týdning. – Men hevur tú ikki havt hug at lata egna matstovu upp á landi? – Nei, hetta er mín matstova. Hetta er mítt stað. Føroyska spískamarið í Italia Turri fiskurin og spikið er farið niðurum, teir báðir vin- mennirnir eru farnir, og Birgir blaðar víðari á teldlinum og vísir mær myndir av øðum og iðulkerum. Orðini renna líka skjótt sum myndirnar á skíggjanum, og søgur nar hoppa frá skúlaflokki til stór altjóða tiltøk og víð ari til smáar staklutir í sjómati. – Veitst tú av, at tað eru 20 milliónir rogn í einari øðu? Og veitst tú av, at igulker síggja júst líka út, sum tey gjørdu fyri 100 milliónum árum síðan? – Hygg her, sigur hann og vísir mær eina mynd á teldl inum. Hetta er ein búrfiskur. Hann býr á 1000 metra dýpi, er kynsbúgvin, tá hann er 50 ára gamal, og kann liva, til hann er 200. – Halt kjaft, vit hava eitt spennandi spískamar. Tað er so óendaliga fjølbroytt og stórt. Og so arbeiðið at fáa tað at smakka. Tað er ein kunstur og fantastiska spenn- andi, sigur Birgir Enni avgjørdur. Føroyingar hava næstan bara etið tosk, seið og grind úr havinum. Tvøramenn hava tó havt eina tradition at fara eftir øðum um várið, men tað var ikki fyrr enn hann sum ungur kavari luttók í undirvatnsolympiadu fyri kavarar í Italia, at Birgir Enni veruliga uppdagaði, hvussu fjølbroyttur sjómatur kann vera. – Hetta var í 1969, og eg helt tað vera fantastiska spennandi at síggja, hvussu tey gjørdu mat við øllum møgu ligum fiskasløgum og upp á allar møguligar mátar. Eg haldi, at tað var har, at fyrsti neistin tendraði. Stutt eftir kappingina í Italia fekk Birgir Enni starv sum kavari í samband við byggingina av brúnni við Streymin. Tað tók trý ár at byggja brúnna, Birgir var við øll árini, og har sá hann sama matríkidømi, sum hann hevði sæð í Italia. Teir ruddaðu øki fyri grót, men fyltu eisini upp í heilar bátalastir við øðum. Birgir sá møgu- leik arnar í heimliga tilfeinginum og byrjaði at bjóða hotellum, matstovum og handlum góðbitarnar Fyrstur í kjalarvørri Sigmunds At vera undan sínari tíð hevur altíð eyðkennt maskin- smiðin, kavaran, kokkin og skiparan úr Suðuroy. Tá danska matstovan NOMA í 2010 varð kosin heims ins besta matstova, varð Birgir Enni bjóðaður til handan ina. – Eg havi verið í maskinrúminum í Noma frá fyrsta degi av, og eg havi skaffa teimum eina rúgvu av vørum. Klaus Meyer, René Redzepi og Pontus Elofsson fóru í 2003 undir fyrireikingarnar at lata gourmetmatstovuna við norðulendskum mati upp í Keypmannahavn, og tá vitjaðu teir Birgir Enni. Teir ferðaðust nakrar vikur í Føroyum, og Birgir vísti teimum, hvussu hann gjørdi ymiskar rættir úr fiski, øðum, igulkeri og øðrum sjógæti. – Hví komu teir til tín? – Tað var kanska tí, at eg í longri tíð hevði arbeitt við hesum vørunum, sum fá sóu virði í tá. Eg havi verið fyrstur við nógvum løgnum, sigur hann og flennir. Í 1970unum gjørdi Birgir Enni vindmyllur saman við danska Christian Risager, sum var tann fyrsti at hóp- fram leiða vindmyllur. Birgir las um mannin, helt verk- ætlan ina vera spennandi og spurdi, um hann kundi sleppa upp í arbeiðið um veturin, tá einki kavaraarbeiði var í Føroyum. Vindmyllur vóru eisini framleiddar í Før oy um og settar upp í Vágunum og Suðuroy. Nakrar vóru eisini seldar til USA, men trupulleikar við gear- kass unum gjørdi, at framleiðslan steðgaði. Áðrenn hann fór í holt við vindin, hevði hann longu bjóðað havstreyminum av. Sum nýútbúgvin kavari avgjørdi Birgir Enni nevnliga at svimja somu leið sum Sigmundur Brestisson úr Stóra Dímun til Sandvík. – Eg fekk pápa mín at ringja til Fisher Heinesen, sum var serfrøðingur í streymviðurskiftum, og spyrja hann, hvussu tað var streymt í Suðuroyarfjørði allar- halganna dag ár 1002, tí tá meta menn, at Sigmundur svam um fjørðin. HALT KJAFT, VIT HAVA EITT SPENNANDI SPÍSKAMAR Birgir Enni »Eg havi verið í maskinrúminum í Noma frá fyrsta degi av, og eg havi skaffa teimum eina rúgvu av vørum«