týsdagur 9. juni 2020síða 10

Mikudagur 10. juni 2020 · Nr. 45 10 Sosialurin i l – Mest átrokandi fyri ferð­a­vinnuna er at fáa nýggj­ar og greiðari reglur fyri gongd í haga, men tað er eins týdningarmikið, at vit fáa nýggja nátt­úr­u­vernd­ ar­lóg­gávu og lendislóggávu, ið gev­ur okkum betri amboð at verja náttúru og djóralív, og sum ásetir, hvat virksemi og hvat byggjarí er loyvt í nátt­úr­ u­ni, sigur Jóan Pauli Helgason í tíðargreini í dag Mykines er ein av okkara nátt­úr­ u­perl­um. Tá ið fólk koma til Før­ oyar, stendur Mykines oftast ov­ ast á listanum yvir støð, sum tey bara mugu vitja. Og tað er ikki av ongum. Serliga er tað ríka fugl­a­ lívið í oynni, ið hevur givið vest­ astu oyggj okkara hesa ser­støðu. Og tað er eisini hetta, sum hevur gjørt, at Mykines er út­nevnd sum Ramsar-øki. Tað, at vit sum land hava tikið undir við Rams­ ar-sáttmálanum og út­nevnt trý Ramsar øki, merkir í stutt­um, at vit hava bundið okk­um til at verja hetta økið og at seta í verk tiltøk, ið kunnu tryggja, at økini verða umsitin á burð­ar­dyggan hátt. At altsamt fleiri ferðafólk fara til Mykinesar er vorðin ein av­bjóð­ing, serliga fyri gongdina í­gjøgn­um lundalandið. Hvørt ár ganga túsundtals ferðafólk meiri ella minni óskipað gjøgn­ um Lamba, størsta lundalandið í Føroyum, í bútíðini hjá lund­ a­num. Øllum er greitt, at hetta er til bága fyri fugl og lendi, ið týð­i­liga eru ávirkað av nógvu gongd­ini. Kanningar hjá fugla­ frøð­ing­um vísa m.a., at tað eru færri lund­aholur við pisum, tess nærri tú ert gøtuni, og at tað ser­ liga er sildberin, grundarlagið und­ir sjálvum lundastovninum, ið verð­ur illa órógvaður. Tilgongdin higartil Í nógv ár hevur tað verið skilligt, at neyð­ugt er at seta tiltøk í verk, ið skipa ferðavinnuna í Mykinesi bet­ur. Tá ið menningardeildin á Vis­it Faroe Islands fór til verka fyri tveim­um árum síðan, lá Myk­i­nes tí framm­ar­laga í huga. Menningardeildin hev­ur verið á nógvum Ramsar fund­um og havt tætt samskifti við nátt­úr­ u­mynd­ug­leik­ar, jarð­ar­eig­ar­ar, komm­unu, fuglafrøðingar og ferða­vinn­una um, hvussu tað kann ger­ast. Harumframt hava vit gjørt skelti o.a., sum eggja til rætt­an atburð og vísa á gongu­ leiðir í Mykinesi. Saman við komm­ununi hava vit eisini stað­ ið fyri arbeiðinum at gera nýtt út­sýn­is­stað í Mykinesi. Menningardeildin hevur tó ong­ar form­ligar heimildir at gera av, hvussu viðurskiftini skulu skip­ast. Tað eru jarð­ar­eig­ ar­ar, ið gera av, hvussu gongd­in uttan fyri bøgarðarnar verð­ur løgd til rættis, tað er SSL og priv­ atir veitarar, ið gera av, hvørj­ar treytir skulu vera fyri sigl­ing­ina til Mykinesar, og tað er komm­ unan, ið ger av, hvørj­ar íløgur verða gjørd­ar í und­ir­støð­u­kerv­ ið inn­an fyri kommunumark. Menn­ing­ar­deildin hevur átikið sær ar­beiðið at samskipa og gera til­mæli til tiltøk, ið kunnu skipa ferða­vinn­una betur, at eggja pørt­u­num at gera tað rætta og at stuðla úrvaldum átøkum fíggj­ar­ liga. Og tað hava vit gjørt. Tá ið jarðareigar í 2017 tóku stig til grannastevnu við tí enda­ máli at skipa ferðsluna uttan fyri bø­garðarnar betur bæði fyri at verja náttúru og fugl, men eis­ini fyri at fáa inntøkur frá vaks­andi ferðavinnu til við­l­íka­hald o.a., hildu vit øll, at hetta var eitt stig á rættari leið, sum sjálvsagt mátti sleppa at standa sína roynd. Vit hava nú fjórða summarið, eftir at granna­stevn­u­sam­tykt­ in í Mykinesi varð sett í gildi, og kunnu staðfesta, at ein­astu ásetingarnar í samtyktini, sum eigararnir hava fylgt, er krav­ið um gjald. Ásetingarnar í sam­ tykt­ini um avmarkingar, ferða­ leiðara o.a. eru ongantíð sett­ar í verk. Tað góða í samskiftinum við part­arnar, ið hava verið um­boð­ aðir í Ramsar-høpi, t.e. jarð­ar­ eigarar, kommuna, um­hvørv­is­ mynd­ug­leik­ar og fuglafrøðingar, hev­ur verið, at mestsum allir part­ar hóast alt hava verið samd­ir um, at neyðugt er at seta í verk av­markandi tiltøk, ið gera, at farið verð­ur væl um lendið og sum verja lundan betur. Eg haldi eis­ini, at greiða fatanin á Ramsar-fund­unum hevur verið, at part­ar­nir hava verið samdir um, at ikki var ráðiligt at halda fram við ar­beið­inum at gera trappur í Lamba, eftir at nøkur trin vóru gjørd í 2016. Tilmæli um náttúruvernd, fuglavernd og ferðavinnu Á sumri 2019 bjóðaði menn­ing­ ar­deild­in amerikanskum ser­ frøð­ingi í burðardyggari lendis­ um­sit­ing til Føroya serliga fyri at kanna umstøðurnar í Myk­ i­nesi og heilt uttanveltað at meta um, hvat ið eigur at vera gjørt. Við støði í hesum met­ing­ um, savnaðu vit við­kom­andi serkunnleika og av­varð­andi myndugleikar við tí enda­máli at gera eitt felags fak­ligt tilmæli um, hvørji tiltøk kunnu verða sett í verk, sum hava nátt­úr­u­ vernd, djóravernd og ferðavinnu fyri eyga. Hesi tilmæli vóru fyrst við­gjørd á fundi í Mykinesi og síð­ani løgd fram á almennum fundi í Sørvági 7. februar í ár. Eitt av høvuðstilmælunum frá bólk­i­num, ið fevnir um Hav­ stov­una, Tjóðsavnið, Um­hvørv­ is­stovuna, Sørvágs Komm­unu, Visit Vágar og Visit Far­oe Islands, er, at verandi leið gjøgn­um búøkið hjá lundanum eig­ur at vera stongd fyri allari vanligari gongd í bútíðini. Mælt verð­ ur til, at Lamba verður skip­að sum serligt verndarøki sam­ bært lóg um náttúrufriðing, og at kanningar verða settar í verk, sum kunnu staðfesta neyvari, hvussu gongdin í hesum við­ brekna øki kann verða skipað, og hvussu ein gøta oman ímóti brúnni til Hólman kann verða gjørd, so hon ikki órógvar lund­ an. Í tilmælinum eru eisini fleiri upp­skot, ið vísa á, hvussu ferð­a­ vinnan kann verða betur skipað, hvørjar aðrar gonguleiðir eru betri at nýta, hvussu kunningin kann betrast og í heila tikið, hvussu ein burðardyggari ferða­ vinna í Mykinesi kundi sæð út. Vit halda ikki, at ferð­a­vinn­u­ møg­u­leikarnir í Mykinesi versna við at avmarka ella steðga gongdini gjøgnum lunda­land­ið. Tvørturímóti høvdu vernd­ar­ tiltøk víst í verki, at ferðafólkini nú vitja eitt stað, har virðingin fyri fuglalívinum og øðrum nátt­ úr­u­givnum ríkidømi er í há­sæti, og har hetta ríkidømið verð­ur umsitið burðardygt. Og tað ber væl til framhaldandi at taka gjald fyri at vitja slíkt stað. Tað er í veruleikanum óhoyrt fyri eitt modernað samfelag, at tað ber til hjá ferðafólki at ganga mitt ígjøgnum fuglalond, tá tað er greitt, at hetta hevur stórar av­ leið­ingar fyri trivnaðin hjá fugl­ i­num. Ferðafólk fara framvegis at vilja sleppa til Mykinesar, tí sannleikin er tann, at tey allarflestu ferðafólkini longu eru hugfangað, tá ið tey eftir ein sera vakran siglitúr stíga á land og verða heilsað vælkomin av øllum ritunum við bryggjuna í Mykinesi. Tá tey so eisini kunnu ganga túrin fram við eggini út á Rógvuna, beint fram við ótalligum lundum og við góðum útsýni til súluna á Hólmanum, so hava øll fingið tað, tey eru komin eftir. Ongin væntar at fáa loyvi at kunna ganga beint ígjøgnum meginbúøkið hjá lundanum, tað Tíðargreinin verður skrivað av skiftandi fólkum, sum ikki dagliga eru knýtt at blaðnum. Evnini eru ymisk, men viðgera øll okkurt evni, sum er viðkomandi fyri tíðina júst nú. Ferðavinnan í Mykinesi Tað vísir seg ofta, at fólk heldur velja at smekka til og gera bara okkurt heldur enn at gera tað rætta Tað er í veruleikanum ó­hoyrt fyri eitt modernað sam­fel­ag, at tað ber til hjá ferð­a­fólki at ganga mitt í­gjøgn­um fuglalond