hósdagur 18. juni 2020síða 21

FRÍGGJADAGUR 19. JUNI 2020 SOSIALURIN 48 21 Komandi partur Í komandi parti verður m.a. greitt frá einum rættiligum konubroti, Agnete, kona fútan, Niels Westerby. Hon gav manninum boð um at skjóta eftir veiðutjóvum! Eg gav stjóranum, C.C. Daniel­ sen, sum var giftur við mostur míni, tað uppskot, at eg skuldi lata prenta rykkjaraoyðibløð at senda teim­um, sum vóru í eftirstøðu. Ein slíkur rykkjari gav kund­an­ um eina eyka freist. Hetta hugskot varð góðkent av sparikassanum. Tað gekk ein tíð, so fann danski sak­førarin hjá sparikassanum út av, at hann ikki fekk so nógv­ar eftirstøður at krevja inn í Suð­ uroy, sum hann plagdi at fáa. Hann fann seg ikki í, at eg sam­ bært hansara fatan gjørdi hans­ ara arbeiði, hóast hann fekk teir skuldarar at krevja inn, har rykkjarin ikki gav nakað úrslit. Ístaðin fyri at seta sakføraran upp á pláss, so bakkaði spari­kass­ in fyri sakføraran. Men soleiðis var tað. Tá í tíðini ræddist fólk sak­førarar sum pestin, og tað var ikki uttan orsøk. Theodor Gregersen vann á sínum breki Mín gamli vinur, Theodor Greg­ er­sen, var ógvuliga sjúkur. Hann hev­ur alt lívið verið kúlutur, og hetta hevur darvað hann nógv. Millum annað kundi hann seinastu tíðina ikki liggja niðri og sova. Dagin eftir, at eg hevði vitjað hann seinastu, ferð doyði hann. Tað kann sigast, at hann hevði bara vinir. Hansara sinni var so­ leið­is, at hann kundi ikki gerast óvin­ur við nakran. Hóast Theodor hevði eitt likam­ligt brek, so var hann kort­ ini ikki fyri ongum. Í hesum sambandi kann end­ ur­gevast minningarorð, sum Poul F. Joensen skrivaði um Theodor: “Mánadagin hin 5. november doyði ein av Tvøroyrar best um­ tóktu og av fiskimonnum víða um Føroyar so væl kendu keyp­monn­ um, Theodor Gregersen. Við hon­ um er eitt sjáldsamt menn­iskja burt­urfarið. Vitjaði ein maður Tvøroyri, mátti hann sum oftast vitja inn á gátt hjá Theodor, har var alt so heimligt og hugnaligt, einki stórlæti ella vrantinheit, men góður hýrur og blíð móttøka. Hjá Theodor samlaðust allir ”klassar”, og væl dámdi honum at hava nógv fólk uttan um seg at tosa við. Vitugur maður var Theodor, nationalt sinnaður og væl ment­ að­ur. Sína forrætning arbeiddi hann upp frá berum botni og átti eina tíð herfyri nógvan pening. Slaktaríið á Tvøroyri yvirtók hann, og undir hansara hondum hev­ur tað trivist. So gott sum eina mørk hevur hann keypt av jørð, og hópin av seyði átti hann. Ikki er ivingur um, at seyðabrúkið stóð hansara hjarta nærri enn handils­starvið. Hann legði sær eina við, at handfara seyðin væl, og um veturin hevði hann heili fylgir gangandi uttan um húsini, har hann sjálvur fóðraði tey við mais og hoyggj, og ærnar sóu eisini út hareftir. Altíð hevði hann fulla skipan, tá hann umframt sína egnu jørð hevði leigað hópin av seyðafrælsum ymsa staðni. Sjálvur kundi hann ikki røkta seyðin í haganum, tí krypil sum hann var, orkaði hann onga tíð at ganga tungar gongur, men hann kendi tó hvørja kleyv. Tá Theodor rak í Tvørhaga, sum hann brúkti ein stóran part av, var tað sum í brúdleypi á rætt­ini við øllum góðum, mati og drekka. Tá Richard Thomsen, konsul, keypti Tvøroyrartrolararnar, var Theodor ein partnari í teim­um. Men tær ringu tíðirnar beindu fyri hesi týdningarmiklu fyri­ tøku. Her misti Theodor Greg­er­ sen einar 15.000 kr. men eingin hoyrdi hann kúra ella klaga fyri tí, tí hann var eingin gnýari. Tað prógvast best av, at tá hann óivað trongdi til pening í hesum krisu­ tíð­um, nú handilin var lítil og eing­in, so hevur hann ongantíð sent sakførara á kroppin á nøkr­ um manni, tó hann átti nógvan pen­ing útistandandi. Er tað nakrantíð sagt við góð­ ari grund um eitt menniskja, at hann átti bert vinir, so kann tað sig­ast um Theodor Gregersen. Tað sást eisini við hansara gravarferð, har fólk allastaðni í oynni sýndu hon­um hin síðsta heiðurin. Har var eitt líkfylgi, sum neyvan hev­ ur verið størri á Tvøroyri.” Ikki lætt at fáa læknahjálp til Stóru Dímun Náttina 12. desember bleiv eg upp­ringdur av telefonstøðini í Hvalba við boðum um, at tað varð blussað á Stóru Dímun. Hetta mátti merkja, at tað var okkurt áfatt har úti. Eg fekk fatur á mínum álitis­ manni í Sandvík, Jákup á Hólum, og hann mannaði motorbát til Dímunar. Seinni fekk eg at vita, at tað var systir bóndakonuna, sum var blivin sjúk. Báturin fór til Sands eftir lækna, og í Skúvoy høvdu teir fingið staðkend fólk við. Men tá ið teir komu aftur til Dím­unar, var so nógv brim, at eing­in slapp í land, og teir máttu fara aftur til Sandvíkar. Men seinni fekk gentan kortini lækna­hjálp. Mátti fáa skil á hagaviðurskiftum Í eini bygd var klagað um, at tað var óskil við seyðahaldinum. Tað var m.a. ógreitt hvørjir ið vóru røkt­ingarmenn, og í onkrum haga var meira av áseyði enn skipanin var. Tað varð roynt at hava fund um hetta, men einki kom burtur úr. Í veruleikanum hevði eg einki við hetta at gera, tí hetta vóru við­ urskifti, sum vóru ásett í al­menn­ um reglum. Men tá eg fekk fleiri kærur um viðurskiftini, avgjørdi eg at fara til bygdina at royna at loysa hesar trupul­leikar. Eg fekk savnað allar jarðareigararnar, og tað eydn­ aðist at fáa greiði á hesum við­ur­ skiftum. Arbeiðsviðurskifti Á Tvøroyri bleiv saltfiskurin fyri ein stóran part útfluttur óvirk­aður sammett við Vág, har fiskurin varð turkaður til klipp­ fisk. Hetta gav meira arbeiði og størri inntøku til allar partar. Ein ávísan dag avskipaðu tey í Vági 12.000 ballir av klippfiski, með­an tað av Tvøroyri bara fóru 2.600 ballir. Eg havi gjørt tað samlaða tapið fyri Tvøroyri upp til kr. 100.000, ein stór upphædd tá á døgum. Eg havi fyrr greitt frá, at ar­ beið­ararnir vóru fyri vanbýti og máttu fara í verkfall fyri at fáa løn­ina í hondina. Men nú teir hava fingið síni krøv eftirlíkað, tyk­ist mær, at teir eisini kunnu vera órímiligir og seta krøv, sum ikki grundarlag var fyri. Stundum skulu teir nýta høvið til at vísa arbeiðs­gevarum, at teir nú høvdu valdið til at gera av, hvar skápið skuldi standa. Ein dag fyrst í januar varð ar­ beiðið á bedingini niðurlagt, tí tað var ónøgd við ein nýsettan bed­ingsmeistara. Hann var víst ein strangur harri, men hann var dugna­ligur og vildi hava meira av skafti. Hetta kundi eingin siga hann ringan fyri. Tað vóru eisini onnur stríðs­ mál. Eina ferð varð eg uppringdur av arbeiðsmannafelagnum Fylk­ ing, har teir greiddu frá, at teir høvdu skipað fyri eini blokadu av eini stórari fyritøku, tí hon hevði fólk í arbeiði, sum ikki vóru felagsbundin. Hetta var rættiliga skilaleyst av arbeiðsgevarum at leggja seg út við arbeiðararnar á ein slíkan hátt. Við slíkum umstøðum kundi ikki verða nøkur framgongd í bygdini. Tað varð sagt, at tað var politikkur í hesum spliti millum partarnar á arbeiðsmarknaðinum. Men um hetta var so, so vóru arbeiðsgevararnir sjálvir úti um tað. Men hetta gav so aftur Petur Mohr Dam møguleika at vísa sín stuðul til “slitmannin”. Eg setti meg í samband við for­mannin fyri Fylking og mælti til, at hetta stríð varð avgjørt av einum gerðarrætti. Hetta kundi Fylking góðtaka, um áheitanin kom frá arbeiðsgevarunum. Hetta fekk eg teir at gera. Gerðarrætturin gav arbeiðs­ gev­arunum viðhald, og hetta góð­tók Fylking. Sama dag fekk eg fjarrit úr Havn frá fútanum, sum spurdi, um eg ynskti at fáa tveir politistar suður fyri at halda skil á í bygdini. Ar­beiðsgevarafelagið hevði biðið um eina slíka politiverju. Hetta var áðrenn úrskurðurin kom. Eg helt, at vit skuldu síggja tíðina ann. Tað undraði meg, at arbeiðs­ gev­ararnir uttan um meg høvdu biðið fútan um politiverju. Tað tykt­ist, sum at teir ikki høvdu álit á mær á hesum øki, helst tí, at eg áður hevði stuðlað arbeiðarum í málinum um at fáa teirra løn út­ goldna kontant. Split um Gráubók Søgan um gráubók helt fram. Eg kundi uppliva, at menn stuðlaðu mínum sjónarmiðum, tá vit vóru tveireinir, men teir kundu siga tað mótsatta á almenum fundum. Hetta var hugstoytt. Føroyatíðindi fór eisini inn í málið. Herluf Thomsen, sum upprunaliga hevði biðið meg um at stilla upp sum løgtingsmaður, var blaðstjóri á blaðnum. Hann var nú mín andstøðumaður í síni skriv­ing í blaðnum. Hetta helt eg vera á skeivum grundarlagi og eg svaraði aftur við gjølla at greiða frá málinum í blaðnum, men hetta gjørdi ongan mun. Adressan móti jarðarlógina helt áfram, og tað vóru nógv, sum skrivaðu undir. Tey sum gingu runt við henni fingu boð um, at laga grundgevingarnar til júst um­støðurnar hjá viðkomandi. Hetta tyktist at rigga væl. Skipari á Smirli umrøddu ferðina var Símun Wilhelm á Tjørn. Theodor Gregersen var eitt serligt menniskja. Krambúðin hjá Theodor Gregersen.