hósdagur 10. september 2020síða 14

FRÍGGJADAGUR 11. SEPTEMBER 2020 SOSIALURIN 65 14 Óli Jacobsen Óli Jacobsen 6. partur A ftaná kríggið vóru skipini Marshall og Norðfarið í reið­ arínum hjá pápa. Fyritøkan helt áfram til fyrst í 50- unum. Hon hevði umframt frystarí eisini eitt nútímans turkarí. Tann bygningin keypti Vágs Skipasmiðja. Frystaríið varð yvirtikið av garðamonnum, men seinni keypti John Absalonsen tað. Hann keypti eisini vaskiskúrin, og síðan keypti hann frystaríið. Frystaríið var ein tann fyrsta byrjanin til at skera og frysta fisk til útflutnings. Hetta var aftaná kríggið – umleið 1950. Talan var í fyrsta umfari ikki um beinleiðis flakaframleiðsla, men tað varð skorið av fiskinum og koyrt í 7-punds pakkar. Ísur í avmarkaðari nøgd varð fram­ leiddur í gamla frystarínum undan og undir krígnum. Her var ein ísknúsari. Og sum fyrr greitt frá, tóku skipini eisini ís av Vágsvatni, tá ið tað frysti. Keyptu Rádna Fyrst í 50-unum var beiggi mín, Elith, við til at keypa trolaran Rádna. Elith var ein framburðssinnaður maður burturav. Hann var tann fyrsti, sum byrjaði við fiskaaling í Føroyum. Hann hevur verið ov nógv framman fyri sína tíð, tí hetta gekk ikki. Rádni fór á heysin, og tá keypti P/F J. A. Godtfred hann. Tað gjørdi eisini enda á fyritøkuni. Tað gekk illa, fiskaprísurin var vánaligur, oljan var dýr, og hana brúkti hann nógv av. Rádni, sum upprunaliga var bygdur sum eitt herskip, varð bygdur um til trolara, og tað kostaði nógv. Annars var henda umbygging roknað sum eitt rættiligt avrik, sum smiðjumeistarin Palli Mortensen – vanliga nevndur Argja-Palli – stóð fyri. Eg var skipari tann fyrsta túrin. Men eg segði upp, tá eg kom aftur, tí Rádni var ikki útgjørdur sum hinir trolararnir, ið tá vóru byrjaðir at fáa radarar og aðra tøkni. Í stórheitstíðini hjá Vágsbygd fyrra partin av øldini var ein øgilig rúgva av skipum, sum hoyrdu heima har. Garða­ menn­inir áttu nógv skip. Teir vóru størsta fyritøkan. Jaspur á Løðhamri var tann næsti, so pápi og vit (P/F J. A. Godtfred), síð­ ani Tjørn og Marknoyri, og so teir við Kráir. Tá var eingin neyð í Vági. Nógv hevur verið at hoyrt um stóra skipaflotan á Tvøryri, men hetta var meira áðrenn mína tíð. Í míni tíð var Vágur nógv fremri. Fór at selja olju Ein dagin í 1952 varð eg ringdur upp av Conrad Joensen, seinni kendur sum stjórí á Shell, sum vildi tosa við meg. Christian Holm Jacobsen umboðaði Shell tá. Teir bjóð­aðu mær at hava oljuna í Vági. Eg ivað­ ist, men teir garanteraðu mær 3.000 kr. tað fyrsta árið. Seldi eg fyri minni, skuldi eg fáa tað goldið, sum restaði í. Fyrsta árið seldi eg knappliga fyri hesa upphædd, men so fór at ganga upp eftir. Eg keypti mær ein gamlan lastbil at koyra olju við. Tá ið hann var útslitin keypti eg mær ein ann­an brúktan, men góðan lastbil. Eg hevði ein leysan tanga uppi í lastini. Ein stórur tangi varð bygdur á Oyrunum í Vági, og so blivu tveir smærri tangar settir upp – ein til bensin og ein til petroleum”. Bergur greiðir frá: Andrew var sera trúfastur ímóti sínum kundum. Sjálvt í illveðri og kavaroki varð farið út at fylla á hjá kundumum og fáa slóknaðar oljufýringar í gongd aftur, og tá kom tað væl við, at hann var maskinlærdur. Onga samsýning tók hann fyri tað. Tá vóru ongar gravimaskinur, men hann og ein góður grannin – Christian Nolsøe – gróvu seg við spaka heilt til Sumbiar og heim­ aftur – ein túrur, ið lættiliga kundi vara upp í 12 timar. Eingin skuldi sita kaldur. Tað hendi seg meira enn so, tá ið bókhaldið skuldi førast, at onkur rokning fyri olju fór í ruskspannina, tí Andrew visti, at tað stóð ikki ov væl til í húsinum. Vinskapur við fólk í fleiri ættarlið Við oljuumboðnum kom eg í samband við nógvar sjómenn, skiparar og skip, sum komu inn at taka olju. Tað vóru serliga nógvir norðmenn og skotar. Eg hevði serliga gott samband við fleiri av teimum, og hetta vóru sambond, sum hildu. Eg kendi ein norðmann serliga væl. Hann kallaðist Peter Fylling. Og so kendi eg serliga væl ein skota, sum æt Robert Bruce – kallaður Bob. Eg kendi hann frá ungum árum av. Hann kom við mammubeiggja sínum – gamla Bruce – til Føryar eina tíð. Hann var 16 ár tá, og eg var um 13 – 14 ár. Vit blivu vinir fyri lívið. Ein dagin vóru teir báðir – Bob og Fyll­ ing – inni á gólvinum hjá mær í senn. Teir undraðust á, at eg kundi tosa bæði norsk og enskt í senn, og eisini kundi um­seta teirra millum. Bob fekk sær eisini skip at føra. Gott við góðum vinum Tá tvíburðarnir hjá okkum – Bergur og Bogi – vórðu føddir, var av ringasta veðri. Teir vóru ov tíðliga føddir og máttu í skundi førast á sjúkrahúsið á Tvøroyri. Tá var einki vegasamband millum Vág og Tvøroyri. Vit máttu fara við Trygva – ein­ um 50-tonsara. Jóan Petur hjá Mouritsi førdi hann. Tá lá Bob á Tvøroyafjørði við einum línu­báti og krokaði. Tá alt var komið í rætt­lag á sjúkrahúsinum, fór eg oman á keiuna. Har lá ein annar línubátur. So fór eg umborð og kallaði á Bob. Hann lætti akker beinanvegin og kom til kei. Tá hann fiskaði undir Føroyum, var hann altíð inni á Vági, tá høvi var til tess. Hann var inni hvønn sunnudag og var altíð inni á gólvinum hjá okkum. Tað sama var við manningini hjá honum. Tá teir komu inn, var eg altíð á keiuni fyri honum og bjóðaði teimum øllum heim. Mia var altíð klár við øllum góðum til matna, og onkuntíð var sangur og harmonikuspæl – sera hugnaligt. Tá ið eg sigldi uppá Skotland, var eg eisini somuleiðis inni hjá teimum, ella sigldi í hvussu er inn móti Boddam við Peterhead norðanfyri Aberdeen, har Bob búði oman móti sjónum fyri at heilsa vin­ in­um. Dóttur hansara, Netta, og maður henn­ara, Ian, vóru her á brúðleypsferð síðst í sekstiárunum. Tá eg hevði oljuna, plagdi eg viðhvørt at vera avloysaraskipari á ísfiskaskipum og fara til Aberdeen at selja. Tá vitjaði eg eisini vinmannin. Seinastu ferð, eg var og vitjaði Bob, var, tá Smyril sigldi til Aberdeen. Tá lá hann á einum ellisheimið. Við mær vóru eisini syn­irnir Andrew og Bogi. Seinastu ferð Bob og eg vóru saman, sungu Ian og eg fyri honum: "In the sweet by and by, we will meet at the beautiful shore". Hann doyði stutt eftir. Tá Dupultkvartettin og Trible Trioin í Ebenezer vóru við til Gospel Convention í Fraserburg í Skotlandi, var tað júst ígjøgn­ um mítt samband við hesa familjuna. Hetta er seinasti partur av frásøgnini hjá Andrew Godtfred. Hann fór at selja olju og seinni – sum pensjonistur, fór hann aftur til skips SIÐSØGA Andrew Godtfred: FÓR AFTUR TIL SKIPS SUM PENSJONISTUR Mia og Andrew í diamantbrúdleypinum. Elith, beiggi Andrew, var undangongumaður sum fiskaalari