mikudagur 2. august 2000síða 2

3 tíðindablaðið sosialurin Nr. 145 - 2. august 2000 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Hjørdis Árnadóttir Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakstein Edvard Joensen Rúnar Reistrup Dia Midjord Stefan í Skorini Ítróttur: Jákup Mørk Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Fax. 314720 e-mail: post@sosialurin.fo Lýsingar: lysing@sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Prent: P/F Prentmiðstøðin Sosialurin Oddagrein Íløga – ikki útreiðsla Í EINI áhugaverdari samrøðu í Sosialinum ólav- søkuaftan vísir Hans Holm – fráfarandi lærari í landalæru og náttúrufrøði – á, at útbúgvingarnar í einum framkomnum samfelag eru ikki ein útreiðsla, men ein íløga í framtíðina. Hann upp- lýsir m.a., at í Japan verður roknað við, at tað tekur bara fimm ár at rinda hesa íløgu aftur. Hetta vita myndugleikar og hetta veit vinnulív. Tí rindar vinnulívið fyri útbúgvingar og hava sínar egnu hægri útbúgvingar. TEY lond, sum hava ásannað, at fólkið – the human capital – er besta »rávøran«, eitt land eigur, eru millum fremstu lond í heiminum í dag. Afturímóti eru lond, sum eiga rávøru í undirgrund ella í fjøllum, ofta afturúrsigld. HENDA staðfesting eigur at fáa okkum før- oyingar einaferð enn at gera upp við okkum sjálv, tí enn halda mangir føroyingar – eisini á vinstraveingi –, at ov nógvur skúli og útbúgving er óneyðugt í einum fiskivinnusamfelagi. Henda áskoðanin umboðar trongskygni og hevur ikki ásannað, at føroyingar mugu eisini ganga aðrar leiðir, um vit skulu hava eitt betri búskaparligt grundarlag at byggja okkara samfelag á. VIT eru eitt rávørusamfelag. Stórur partur av okkara rávøru fer framvegis óvirkaður av land- inum, hóast 25 ára langar royndir, og drúgvt orðaskifti um hesi viðurskifti, hava roynt at fáa føroyingar at skilja, at vit mugu hagreiða okkara rávøru betur og meira. Hugsið um ótroyttiliga virksemið hjá tí framskygda John Smith – bæði við tekniborð, á skipasmiðjum og í blaðgreinum. Men nýggju og yngru virkisleiðslurnar hava tíbetur ein framskygdan hugburð, so tað er ljós fyri framman – væl og virðiliga. HARAFTURAT hava vit í dag nógvar ungar og væl útbúnar virkisleiðslur innan aðrar vinnur, sum ásanna, at tað eru møguleikar fyri, at vit eisini kunnu gera okkum galdandi innan nútím- ans tøkni. Eisini skal Vinnumálastýrið hava eitt herðaklapp fyri, at tað hevur samskipað og latið orðað ein vinnupolitikk, sum er kunngjørdur í fleiri ritum. MEN vinnupolitikkur og útbúgvingar er ikki nóg mikið. Tað er eisini neyðugt at granska og á hesum øki er eisini ein hugburðsbroyting við at henda í Føroyum. Tað er eydnast fleiri stovnum – t.d. Fiskirannsóknarstovuni og Starvsstovuni – at fáa fatur á útlendskum granskingarpengum og hetta kann verða við til at menna fólk og vinnu. LANDSSTÝRIÐ ásannar eisini henda veruleika, tí í ólavsøkurøðu løgmans verður staðfest, at »mentan, undirvísing og gransking verða mett sum týdningarmestu íløguøkini hjá føroyska samfelagnum komandi árini«. Og hesum kunnu tey flestu taka undir við! Viðmerking: Fiskidagaskipanin fyribeind sum skipan Samb. føroysku orðabókini merkir orðið skipan »eitt- hvørt ið er lagt til rættis á ávísan hátt«. Tað var júst hetta, sum var ætlanin við fiskidaga- skipanini, tá hon var sett í gildi í 1996. Frá at hava havt eina kaotiska kvota- skipan, skuldu vit nú hava eina skipan, í orðsins rætta týdningi, har vinnan skuldi vita hvat hons kuldi hava at halda seg til, ikki bert í løt- uni, men eisini framyvir. Ein partur av hesi skipan var eisini ein skipanar- nevnd. Tað skuldi vera eitt arbeiðsbýti millum Skipan- arnevndina, sum var mann- að við serfrøðini á fiski- veiðuøkinum, og so polit- iska myndugleikan við til- hoyrandi umsiting. Serstakliga eftir framløg- uni av uppskotinum til fiski- dagatal fyri komandi fiski- ár kann staðfestast, at tað er lítið og einki eftir av nakrari skipan. Politiski myndugleikin hevur yvir- tikið stórt sæð allar tær upp- gávur sum skipanarnevndin skuldi havt. Tískil eru nú allar funktiónir samlaðar á einum stað, nevniliga fiski- málastýrinum, sum neyvan kann sigast at umboða nakra serfrøði innan vinnu og fiskiskap í mun til hana sum var í Skipanarnevndini. Skal nýta eitt ár at seta avtalu á pappír Hetta stýri er serstakliga merkt av einum heilt sjáld- somum atgerðarloysi. Grundarlagið fyri politikk- inum hjá landsstýrinum á hesum øki er ein sokallað »pappírsleys« semja, sum skal hava verið gjørd í sam- gonguni seinasta heyst. Men enn er ikki so mikið sum ein bókstavur komin niður á pappír! Og samb. nýliga framlagda uppskot- inum um fiskidagar fer hetta í fyrsta lagi at henda í heyst, t.v.s. eitt heilt ár eftir at semjan sigst at vera gjørd. Samstundis verður boðað frá, at nú skal samráðast í samgonguni um hvat ið pappírleysa semjan veruliga inniber. Til sammetingar kann verða nevnt, at tann parturin av hesi semju, sum snúði seg um lækking av partafelagsskattinum, var longu avgreiddur í lands- stýrinum og løgtinginum í vár. Men samstundis kann verða sligið fast, at hesin »speedur« í fiskimálastýr- inum samsvarar væl við ta fatan og tær royndir, sum vinnan hevur av virksemin- um í fiskimálastýrinum yvirhøvur. Tískil skulu tey stig, sum vinnan hevur tikið í hesum máli, eisini fatast sum út- trykk fyri tí ótryggleika, sum vinnan kennir hvussu áhugamálini hjá henni verða umsitin av politisku leiðsluni og umsitingini. Hevur gjørt sær ómak at útihýsa sjónar- miðini hjá Skipanar- nevndini Í seinasta FF-blað er út- greinað nærri sjónarmiðini hjá vinnuni í sambandi við viðgerðina hjá landsstýrin- um av tilmælinum hjá skipanarnevndini. Og feløg- ini, sum vóru umboðað í nevndini, hava annars sent landsstýrinum eitt nýtt skriv, har feløgini hava lýst tær fyritreytir, sum skulu vera til staðar, fyri at vinnan skal meta tað vera grundar- lag fyri at virka í Skipanar- nevndini. Men nú uppskotið hjá landsstýrinum er framlagt ber til at staðfesta, at lands- stýrið má hava gjørt sær ómak fyri ikki at taka til eftirtektar so mikið sum eitt tað einasta av almennu sjón- armiðunum hjá Skipanar- nevndini. Eitt gott dømi er við- víkjandi tí sum kallast »líð- andi batar í veiðuevnum« í mun til upprunaliga grund- arlagið fyri fiskidagaskip- anini. Nevndin hevur víst á, at roknast má við slíkum batum, eins og tað má rokn- ast við tí mótsatta, har t.d. friðingar eru gjørdar. Nevndin hevur sagt, at hon, sum er, ikki hevur møguleika fyri at gera hesar batar í veiðuevnum ná- greiniliga upp. Men hon metir, at økt veiðuevni liggja í hvussu er innan fyri teir niðurskurðir í fiski- dagatalinum, sum longu eru gjørdir síðan skipanin var sett í verk. T.v.s. fyrst tey 12,5% og síðan 5%. Landsstovnur vil ikki samsvara Nevndin hevur eisini víst á, at ein týðandi orsøk til, at hon ikki er før fyri at gera talið nágreiniliga upp er tann, at almenni stovnurin undir ábyrgdini hjá lands- stýrismanninum, Fiskirann- sóknarstovan, virkar sum um fiskidagaskipanin als ikki er til, hóast hon upp- runaliga var við til at evna skipanina til og tók undir vi henni. Fiskirannsóknar- stovan hevur, hóast hon hevur møguleikar til tess og hóast limaskap í nevndini, ikki á nakran hátt verið nevndini til hjálpar við hesi fyri hana uppløgdu upp- gávu. Hetta er eisini alment ført fram av formanninum fyri Skipanarnevndina. Hóast hetta nýtir Jørgen Niclasen í viðmerkingunum til sítt nýggja uppskot júst »líðandi batar« og »lop í veiðuevnum« sum eina av sínum grundgevingum fyri at minka um fiskidagatalið! T.v.s. at loyvir sær at til- einkisgera sjónarmiðini hjá Skipanarnevndini á hesum øki. Afturat hesum verða sjónarmiðini hjá nevndini viðvíkjandi umrødda leik- luti hjá Fiskirannsóknar- stovuni ikki tikin upp á tungu. Tað er nærmast tvørt- ur ímóti. Landsstýrismað- urin undirstrikar at tey sjónarmið hjá nevnda stovni, sum júst eru merkt av at stovnurin arbeiðir sum um fiskidagaskipanin ikki er til, eru tikin við í hansara meting. Skipanarloysi heldur enn skipan Tískil eru vit við at koma aftur í gomlu sugguna, sum vit komu í við kvotaskip- anini. Vinnan kann ikki leggja nakað sum helst til rættis út frá verandi um- støðum, tí hon ikki kann vita, hvat ið kann fara at henda komandi ár, komandi ár aftur osfr. Samstundis verður grund- arlagið tikið undan arbeiðs- plássunum hjá fiskimonn- um á einum grundarlagi, sum fyrst og fremst er merkt av, at eingin í vinnuni skal fortelja fiskimálastýrinum nakað! Tórshavn, 31. juli 2000 FØROYA FISKIMANNAFELAG Óli Jacobsen Óli Jacobsen RÚNAR REISTRUP Eftirspurningurin eftir dansistøðum og barrum í Havnini er nógv vaksin seinnu árini. Fyri fýra árum síðan var ikki vanligt at náttklubbarnir í Havn vórðu fullsettir fyrr enn ein góðan Nýggjur nátt- klubbi í Havn Leygarkvøldið letur nýggjur náttklubbi upp í Havn við navn- inum »25:35«. Talan verður um eitt royndarkvøld, men um ein mánaða ella so er ætlanin at hava opið hvørt leygarkvøld. Málið er at fáa hendur á teimum, ið eru ov gomul til Club 20, men ov ung til Kaggan tíma áðrenn teir lótu aftur, men nú ber oftast ikki til hjá gestum at sleppa inn í tey best umtóktu støðini eitt leygarkvøld, koma tey langt aftaná midnátt. Tíðliga uppmøtingin hjá gestunum ger tað munandi meira lønsamt at reka nátt- klubbavirksemi, og gevur samstundis pláss fyri einum størri útboði. Leygarkvøldið opnar ein nýggjur náttklubbi, ið ætl- andi skal nøkta ein tørv, sum sambært stigtakarun- um ikki verður nøktaður í løtuni. Her verður sipað til tey, ið hvørki kenna seg at hoyra til í Kagganum ella í Club 20, sum eru teir báðir størstu náttklubbarnir í landinum. Ov gomul og ov ung Stigtakararnir til nýggja náttklubban ætla fyrst og fremst at leggja seg eftir at fáa fatur á teimum ungu gestunum, sum seinnu árini eru farnir at ganga í Kagg- anum. Hesin náttklubbi var upprunaliga mest fyri til- komin, men hevur síðan broytt bæði útsjónd og tiltøk so hann passar betur til yngra ættarliðið. Hetta hev- ur eydnast væl hjá Kagg- anum, men stigtakararnir til nýggja klubban siga seg ikki vera í iva um at tað fer at eydnast at draga stóran part av „nýggja klientell- inum“ hjá Kagganum oman í »25:35«, sum nýggi nátt- klubbin kallast. Hin parturin av gestun- um, sum »25:35« hevur hug á, eru tey, sum í veruleik- Navnalógin skal broytast RÚNAR REISTRUP Navnalógin skal broytast. Tað boðaði løgmaður frá í ólavsøkurøðu síni. Av løgmannsskrivstov- uni, ið umsitur málsøkið, siga tey, at arbeiðið at end- urskoða galdandi navnalóg er komið so langt, at í heyst verður klárt at leggja upp- skot til lógarbroytingar fram fyri tingið. Sambært løgmannsrøðuni hevur spurningurin um reglurnar um fornøvn eisini í framtíðini einans skulu grundast á málfrøðilig fyri- lit, verið eitt av útgangstøð- unum fyri arbeiðinum at endurskoða navnalógina. Hetta leggur beinleiðis upp til, at reglurnar fyri góðkenning av nøvnum skulu linkast og at listin við gókendum nøvnum helst skal umfata fleiri nøvn enn sum nú er. Hørð linja Í galdandi navnalóg, ið varð samtykt á tingi í 1992, stendur sum einasta treyt fyri at eitt navn kann verða góðkent, er at tað er í sam- ljóði við føroyskar málreg- lur. Lógin gevur tó eisini landsstýrinum eina ávísa heimild at geva undantaks- loyvi, um so er, at foreldrini at einum barni eru útlendsk. Onnur fyrilit verða ikki tikin, og tað ber til dømis ikki til at uppkalla forfedrar við sama navni, um ikki hetta navn er millum tey viðurkendu. Nú lógin hevur virkað í átta ár er greitt, at listin við viðurkendum nøvnum, ið varð gjørdur í sambandi við at lógin kom í gildi, aloftast hevur havt seinasta orðið at sagt, tá søkt hevur verið um loyvi at geva børnum nøvn, ið ikki eru viðurkend. Nógv eru dømini um, at foreldur eru farin uttanlands at doypa børn síni fyri at sleppa uttan um ásetingar- nar í navnalógini. Nøvn eru orð Jóhan Hendrik Winther Poulsen var ein av høvuðs- kreftunum í arbeiðinum at gera galdandi navnalóg. Hann er onga løtu í iva um, at tað eru tey málsligu fyri- litini, ið eiga at liggja sum grund fyri viðurkenning av nøvnum. – Nøvn eru partur av mál- inum og eiga at verða við- farin eins og málið. Tey eru ikki annað enn orð og skulu bendast. Tað setir síni krøv til nøvnini. – Men nógv nøvn eru innkomin ígjøgnum allar tíðir, og tað er tí altíð ein spurningur um útveljing, tá tú skalt gera ein lista við góðkendum nøvnum, sigur Átta ára gamla navnalógin, sum av summum verður mett at vera í so víð- gongd, skal nú endurskoðast. Spurningurin er, um onnur fyrilit enn bert tey málsligu skulu havast í geyma, tá avgerð um góðkenning av nøvnum verður tikin Jóhan Hendrik Winther Poulsen, málfrøðingur. – Tað kann sjálvandi vera, at vit hava verið ov stívir í okkara útveljing av nøvnum tá. Men tað haldi eg tó ikki sjálvur, sigur Jóhan Hendrik. Rætta leiðin - Nøvn eru full av kenslum og tað er ótrúliga ringt at sigla millum boðar og skerð í slíkum málum. Eg haldi at tann leið, sum vit høvdu valt, var í samsvari við teirri hugsjón, sum var galdandi, tá vit arbeiddu við navna- listanum, sigur Jóhan Hendrik. Hann fegnast enn tann dag í dag um at tað eydnað- ist at fáa eina føroyska navnalóg samtykta. Til fyri átta árum síðan var eingin lóg galdandi á økinum. Arbeiðið at gera eina slíka byrjaði longu í hálv- fjersunum, tá Jóhan Hendrik sjálvur var við í eini trímanna nevnd, ið ar- beiddi seg fram til eitt lógaruppskot. – Men tá ríkisumboðs- maðurin hoyrdi um hetta, fekk hann steðga arbeiðin- um við at vísa til, at heima- stýrislógin ikki gav lands- stýrinum heimild at lóggeva á navnaøkinum, greiðir Jóhan Hendrik frá. Hetta kom tó í rættlag síðst í 80‘unum, og tá fór ein fimmmanna nevnd so undir at gera uppskot til navnalóg. – Tað bleiv eitt hart stríð yvirhøvur at fáa eina navna- lóggávu, og eg fegnist um at tað lukkaðist, tí vit høvdu nógv at vinna inn aftur á navnaøkinum, sigur Jóhan Hendrik Winther Poulsen, málfrøðingur. anum ikki kenna seg heima í Club 20 og Casablanca, men sum kortini eru har, tí tey ikki hava aðrastaðni at fara, verður sagt. Navnið avdúkar nokkso nógv um hvønn aldursbólk »25:35« ætlar at fáa inn um dyrnar, men sambært stig- takarunum er tað ikki bind- andi, og aldursmarkið er sum á øllum øðrum skeinki- støðum í landinum 18 ár. Royndarkvøld leygardagin Nýggi náttklubbin verður innrættaður í veitsluhøllini í Havnar Klubba. Stigtak- ararnir hava gjørt avtalu um at langtíðarleiga hølið, og tann avtalan kemur í gildi um ein lítlan mánað. Komandi leygarkvøld fer »25:35« at vera opin, men so letur hann ikki upp aftur fyrr enn tríggjar vikur seinni. Talan er um eitt royndarkvøld nú leygar- kvøldið, og stigtakararnir leggja ikki lok á, at hetta hevur samband við at fyrsta vikuskiftið eftir ólavsøkuna plagar at vera eitt vælmann- að kvøld í býnum. Av tí at talan er um eitt royndarkvøld er ikki so øgi- liga nógv gjørt við at broyta veitsluhølið í Klubbanum, men tað verður gjørt seinni, sigur ein av stigtakarunum, Petur Olsen. Fyri fyrst er bert ætlanin at hava opið leygarkvøld, tá væl fleiri fólk eru í býnum enn fríggjakvøld. Til at draga fólk til nýggja staðið í býnum nú leygarkvøldið, hava teir fingið Ólavur Øster Band at spæla. Havnar Klubbi hevur ikki annað við nýggja náttklubb- an at gera, enn at hann leig- ar hølið út. Men við at hava náttklubban í hesum hølu- num, hava stigtakararnir longu tryggjað sær skeinki- loyvi, sum er ein ógvuliga umráðandi partur av nátt- klubbavirksemi.