týsdagur 28. desember 2004síða 2

JARÐSKJÁLVTI Árni Joensen fartekst@mail.dk Flóðaldan stóðst av einum sera hørðum jarðskjálvta undi havbotninum úti fyri indonesisku oynni Sumatra. Skjálvtin bleiv máldur til 8,9 á Richter-stiganum, og hann er tann ringasti, sum verið hevur tey seinastu 40 árini. Í gjár var talið á deyðum komið upp í 17.000. Í Sri Lanka vóru 4.857 deyð, í Indonesia 4.448, í India 4.278, í Teilandi 839, í Malaysia 42, á Maldiv- unum 32, í Myanmar 10, í Bangladesh 2, og heilst vesturi í Kenya kravdi flóð- aldan eitt mannalív. Fleiri túsund norðurlend- ingar vóru í Teilandi og aðrastaðni á leiðini og hildu jólafrí, og í gjár vistu myndugleikarnir í Dan- mark at siga, at minst trígg- ir danir høvdu latið lív. Tað vóru tveir eldri menn og ein smádrongur. Fimm danir vóru ikki afturíafturkomnir. Nógvir norðmenn vóru eis- ini í økinum, og sambært uttanríkisráðnum í Oslo druknaðu minst fimm norðmenn. Í gjár boðaðu fleiri norðurlendskar ferða- mannastovur, at tær fara ikki at senda ferðafólk til tey raktu økini fyribils. Fólk, sum komu frá til- burðinum við lívinum, greiddu frá, at eingin varn- aðist nakað, fyrr enn havið brádliga reisti seg og skol- aði inn yvir strendurnar. Alt, sum fyri var, bleiv skolað burtur. Í Sri Lanka verður hildið, at umleið ein millión hava mist hús og heim, og stór landbúnaðar- øki standa undir í sjógvi. Altjóða samfelagið fór alt fyri eit undir at savna neyð- uga útgerð til tey neyð- støddu, samstundis sum bjargingarlið í teimum ein- støku londunum leitaðu eftir fólki, sum ikki vóru komin afturíaftur. Jarðfrøðingar hava stað- fest nakrar minni skjálvtar undir havbotninum við Sumatra síðani tann harða skjálvtan, og teir siga, at tað kann væl henda, at onk- ur skjálvti kemur afturat. 2 Nr. 248 - 28. desember 2004 UTTAN ÚR HEIMI Alt varð skolað burtur Ein av teimum ringastu Tey seinastu hundrað ár- ini hava fimm stórar tsunami-flóðaldur rakt londini í Suður- og Eysturasia og í Suður- amerika. Tvær teirra kravdu fleiri mannalív enn tann, sum rakti Suðurasia annan jóla- dag. Tann 27. august í 1883 doyðu umleið 36.000 fólk av einari flóðaldu, sum skolaði inn yvir stór øki í Indonesia. 15. juni í 1896 rakti ein stor tsunami-flóðalda Japan. Umleið 26.000 fólk doyðu. Tann 22. mai í 1960 doyðu umleið 1.000 fólk, tá ein flóðalda rakti strondina í Kili. 16. august í 1976 floym- di ein tsunami-flóðalda inn yvir stór øki í Filips- oyggjunum. Meiri enn 5.000 fólk doyðu. Tann 17. juli í 1998 doyðu umleið 2.000 fólk av einari tsunami- flóðaldu í Papua Ný Guinea. Flóðaldur, sum standast av jarðskjálvta undir havbotn- inum, verða vanliga róptar "tsunami". Kortið vísir, hvar miðdepilin í skjálvtanum var, og hvar flóðaldan gjørdi serliga stóran skaða Soleiðis sá út í einum býi har suðuri í Teilandi í gjár Meiri enn 17.000 fólk doyðu, tá tann næstan tíggju metrar høga flóðaldan rakti strendurnar í fleiri suðurasiatiskum londum