týsdagur 28. desember 2004síða 11

Nr. 249 - 29. desember 2004 11 Í summum kirkjum gongur striltið at fáa urguleikarar til tær vanligu gudstænast- urnar. Kunnu ungir urguleikarar loysa henda trupulleikan, samstundis sum ein skapar karmar fyri eini gudstænastu, har fólk í øllum aldrum koma saman í kirkj- uni? Tað heldur í hvussu so er ein av urguleikarunum við Skála kirkju, Súni Kristiansen KIRKJAN Snorri Brend snorribrend@yahoo.dk – Hvussu fáa vit góðan sálmasang í kirkjuni? Henda spurningin hava helst mong sett sær, tí sang- urin eftir teirra metan er alt ov tungur. Bæði løg og sálmar eru gomul og tala ikki til tíðina í dag. Ber til at skipa so fyri, at tey ungu eisini tíma at syngja hesar góðu gomlu sálmarnar, har ein til dømis brúkar onnur ljóðføri enn ta vanligu urguna? – Jú, sigur skálamaðurin, Súni Kristiansen, sum er ein av urguleikarunum í Skála kirkju. Men so er neyðugt at tiltøk verða sett í verk, og at leiðslan í kirkj- uni ger nakað við hetta álvarsmálið. Í blaðnum »KRUNG«, sum KFUM í Havn gevur út, hevur Súni gjørt sær nakrar sera áhugaverdar og viðkomandi tankar um tón- leikin í kirkjuni. Her nemur hann við fleiri viðkomandi spurningar, ið kirkjan má taka upp í næstum. Ein teirra er: »Hvussu ber tað til, at kirkjuni vantar urgu- leikarar, meðan tónleikalív- ið blómar sum ongatíð áð- ur?« Uttan urgu í 900 ár Í flestøllum kirkjum í land- inum finst ein urga ella annað tól, ið kann nýtast til sálmasangin. Soleiðis hevur verið í eini 100 ár, men hugsa vit um at tað eru liðin stórt 1000 ár síðani at Føroyar vórðu kristnaðar, hevur føroyska kirkjan klárað seg uttan urgu í samfull 900 ár. – Tí eigur tað ikki at vera ein »ævigur sannleiki« at ein urga altíð skal vera til sangin. Onnur instrument kunnu eisini spæla saman við urguni, ella enntá í stað- in fyri urguna, sigur Súni Kristiansen. Hevur ein kirkja eitt klaver – annaðhvørt elektr- iskt ella vanligt aukustiskt - gevur tað ótaldar møguleik- ar fyri fylgispæli til sálma- sangin til eina vanliga gudstænastu. Hann vísir á, at gudstæn- astan varir í ein góðan tíma, og at kirkjufólkið tá hevur nýtt ein stóran part av tíð- ini, eina góða helvt, til sang. Her er talan um sálmasang- in sjálvandi, men eisini inn- spæl, útspæl, aftursvar og forspøl til teir einstøku sálmarnar. – Av tí at tónleikurin er ein so stórur partur av gudstænastuni er neyðugt, at kirkjan viðhvørt setur sær sjálvari nakrar sjálv- rannsakandi spurningar um tónleikin. – Spurt kundi t.d. verið, um kirkjan tónleikaliga sit- ur og svøltar við eitt full- búgvið borð. Ella um kirkj- an yvirhøvur loyvir ungum tónleikarum framat í guds- tænastuni, sigur hann. Menniskju ella maskinur? Hesi seinastu árini hava túsundtals ungfólk fingið sær holla frálæru í instru- mentspæli við Musikkskúl- an. Hetta sæst eisini aftur í tí blómandi tónleikalív- inum, ið sæst á nógvum ymiskum økjum her á landi. Men sær ein nakað til hesa menningina innan kirkjugátt? Summar kirkjur er væl stillaðar við urguleikarum, meðan aðrar mugu annað- hvørt keypa ella leiga sær hjálp, og í Gjáar kirkju er tað ein tøknilig maskina, ið stendur fyri undirspælinum til sálmasangin. Musikkskúlin »klekir« á hvørjum ári nógvar góðar tangentspælarar, og tí skuldi ikki staðið á at fing- ið urguleikarar til kirkjur- nar. Útboðið er ríkiliga stórt til at metta eftirspurn- ingin, men hann verður kortini ikki mettaður. Yngri kreftir framat Innan kirkjugátt er ikki óvanligt at kirkjutænararnir – og urguleikarar – halda á í tænastuni í mong ár. Aðra- staðni stendur hinvegin á at fáa urguleikarar at spæla til eina vanliga gudstænastu. – Trúskapur er ein dygd, og ein ólønt tænasta í kirkj- uni hevur alstóran týdning. Men verða ikki yngri kreft- ir settar við, verður heldur eingin menning. – Og tað skuldi heldur ikki verið neyðugt at urgu- leikarar sita so mikið tungt á sínum plássum, at eingini nýggjur sleppur framat. Tað eru jú útivið 100 kirkjuligar tænastur í hvørji kirkju um árið, so tað skuldi gagnað øllum um fleiri kundu verið um hesa uppgávuna, sigur Súni. Eftir hansara meting eig- ur tað at bera til at fáa ung- ar tónleikarar inn í kirkj- una, og hervið eisini skapa møguleikar fyri at t.d. eitt klaver ella flygil kann spæla saman við urguni ella ístaðin fyri hesa. Skulu umstøður skapast fyri ungum tónleikarum er neyðugt við venjing og smærri tillagingum. Ein máti er, at tað er urguleikar- in sjálvur sum kemur við uppskoti til eitt lag, og so kann prestur ella deknur velja ein hóskandi sálm til hetta. Og hví ikki onkutíð brúka eitt ljóstak ella eina glaru við sunnudagsskúla- ella ungdómssangum til eina vanliga gudstænastu? Tey ungu mugu eisini syngja teir gomlu sálmarnar Í greinini gevur Súni Kristiansen eisini fimm boð uppá, hvussu ein kann menna tónleikin í kirkjuni. 1. Tørvurin á urguleikarum. Tað er neyðugt at tørvurin á urguleikarum verður staðfestur á hægstu rók í kirkjuni. T.v.s. at leiðslan í kirkjuni viðgerð spurningin, t.d. á fundi saman við Urgu- leikarafelagnum, sum júst skal taka sær av hes- um økinum 2. Ung mugu sleppa framat urguni. Skriv kundi verði sent kirkjuráðunum við áheitan um at tey, saman við urguleikaranum virka fyri at ung sleppa framat urguni – í fyrsta lagi til venjing, og seinni eisini til gudstænastu. Ber tað til kann hetta verða gjørt í samstarvi við Musikkskúlan. 3. Peningaligur stuðul. Til undirvísing í urguspæli kann verða veittur peningaligur stuðul. Hetta kundi verðið skipað sum serstøk undirvísing, ella sum ískoyti til musikkskúla ella kvøldskúla- undirvísingina. 4. Lættari nótar. Nýútkomna nótabókin við sálma- løgum í lættari útgávu hjá Jens Mortaan Mort- ensen kundi við góðum avsláttri verið boðin teimum, sum vilja royna seg í kirkjunum. 5. Hóskandi nótatilfar. Urguleikarafelagið ella onkur annar kundi fingið til uppgávu at gjørt eitt yvirlit yvir hóskandi nótatilfar, býtt eftir tor- leikastigi og møguleika eisini samskipa nóta- keyp. Her eru nógv viðurskifti, ið kunnu føra til eitt skila- gott orðaskifti um hesi mál. Sosialurin tekur fegin móti viðmerkingum og hug- skotum til eina menning av tónleikinum í kirkjuni. FIMM ÍTØKILIG UPPSKOT Tónleikurin er ein stórur partur av gudstænastuni, og tí er neyðugt, at kirkjan viðhvørt setur sær sjálvari nakrar sjálvrannsakandi spurningar um tónleikin Savnsmynd