týsdagur 19. januar 1999síða 23

Nr. 11 — 19. JANUAR 1999 tíðindablaðið „Enemy Víst hevur núverandi samgonga sett ein stási- býttur at fara til Danmarkar 23 of the State« , . . 1 , . oe > 1 1 } 10 M ) ligan politikk út í kortið. Men tann køsin er at hyggja eftir hasum bru sta VM ! kki t irra rival k ; I ) k . , . FR tala Clint Eastwood! Men Så ) KKUI p rr ) 1 IKK 1€1TTA PriVala KOS. 140 er kosin hjá HÓ. so byttur var eg. og fram- dag ikki barslar okkurt. Um Finnbogi Arge og aðrir Enem of the vegis dámar mær væl at ber brá av nýhugsan í State" í sama viðfangi leggja seg eftir at oxði- síggja teir brutalu Eastwood — flottum hugburði. er í veru leggja alt sum eitur almennar fyritøkur, tá verður suvereniteturin hjá okkum bara tøm filmarnar. Teir eru líkasum bygdir yvir kaos. á eina leikanum logið. Tí nettup í tí flokkinum finst eitt ríkt vónleysa stóðu har vit og — potensiali, ið treingir til at leiktjøld, skrivar Jóanes Nielsen, rithøvundi skil ongan góðan eigur. loysast úr lagdum. I dag er Men tá heimurin er dren flokkurin stóran mun aður fyri meining. tá kann = styrdur av einum karrikatur Seinasta mikukvøld så eg — fólkini tá filmshjólini mæla tað henda at Moses kemur teknara. Tað er sjálvandi filmin "Enemy of the State" = undir håtrysti. Møguliga oman av Sinai fjallinum við originalt, men eg vil ikki i Havnar Bio. Annan høv hugsaði onkur sum mátti ógini. Og Eastwood ger kallatað politiskt uppbyggj udsleiklutin, og tann leik- = draga beinini til sin, at hatta fyri so vítt tað sama. Men = andi. Bíligt brigsl. låturlig lutin sum gjørdi filmin verdan at síggja. hevði hin framúrskarandi = leikarin Gene Hackman. Jon Voight, sum ein minnist saman við Dustin Hoffman í filminum Midnight Cowboy", smæddist heldur ikki burt- urímillum. Men hin upp reklameraði Will Smith! Moguliga var leikluturin hjá honum bara at vera eitt slag av sjarmerandi ifyllu, ti nógv meiri var hann ikki. Maðurin er finur rappari. og ikki heilt sørur humøristur, men sum mótspælari hjá Hackman? Nixen! Og lat meg siga tað beinanvegin, filmurin er heldur ikki nak- að stórverk. Harafturímóti setir filmurin spurningar. og spurningar av allar størsta týdningi fyri demokratiið. Tann Gene Hackman filmurin sum hevur tiltalað meg mest, var "The French Connection". Har er Hack- man hin neurotiski ameri- kanski løgreglumadurin, sum uppá allar mátar stend- ur í andsøgn til teir meiri upplýstu, og kanska eisini meiri fínligu fronsku starvs- felagirnar. Hansara speið er byttisligt, og rakar ongantíð seymin á høvdid. Hansara matvanar eru knyttir at pylsuvognum og kioskum, og samtalurnar sum hann førir eru somikið flatar, at man hålvgum krimpar tærn- ar. Kortini hevur hevur hann nakrar eginleikar, ið gera at tey ið koma at kenna hann, hava álit á honum. Og tá á stendur, t.v.s. tá óndskap- urin metir tí vreiðu rætt- vísuni hjá Hackman, tá broytist hann til ein figur sum fyri tað kundi verið stigin út úr Gamla Testa- menti. Man fær varhugan av at "The French Connection" eisini er ein roynd at vísa lyndismunin á tí unga virkisfýsna Amerika, og hinu megin tað vakra og tignarliga Evropa, ið meir tema í sjónleikinum "Tann gamla daman kemur til bý- in", sum hevur premieru í Sjónleikarhúsinum fyrst í februar mánað. "Enemy of the State" er ein hundrað prosent spenn- ingsfilmur, ja somikið spennandi er hann, at eg tvær reisur undir sýningini var eg noyddur at hugsa um mína vatngoymslu. Og tað finst onki meiri forargiligt enn at skula órógva síðu- miðaldrandi prostatavrakið for fanin kundi havt katetrið við sær. Og at eg soleiðis órógvaði fólk. gjørdi at eg fann mær ein meiri eins- ligan sess longur frammi i salinum. Man kann so sjålv- andi spyrja, um tað er eitt listarligt kriterii, tá ein filmur åvirkar blødruna. Ja hví ikki? Tróndur Paturson gjørdi í hvussu so er eitt gosvatn við standmynd uppi í SMS, og hetta våta listar- verkið aktiveraði blødruna hjá bæði starvsfólki og viðskiftafólki í meira enn 10 år, líka til teir skrúvaðu kranan fyri. Skråseting í Føroyum "Enemy of the State" snýr seg um tað modernaða amerikanska samfelagið, har øll meir ella minni eru skrásett og eru undir eftir- liti. Og akkurat tað fekk meg at hugsa um donsku loyniløgregluna PET, sum í hesum døgum hevur fingið almenna ljóskastarin settan á seg. Eisini her heima eru røddir frammi. sum ynskja at fáa at vita, um PET heyði nakað virksemi í Føroyum. So tøkk fái Jóannes Eides- gaard, sum hevur biðið landsstýrismannin Høgna Hoydal um at kanna málið. Og uttan at leggja meg út í teirra virksemi meira enn hægst neyðugt, so havi eg eina lítla viðmerking. Tað var nevniliga floks- felagin hjá Jóannes Eides- gaard, Jákup Lindenskov, sum á sinni kriminaliseraði býarsamtyktina fyri Tórs- havn. Sum landsstýrismað- ur skrivaði hann undir lóg- ina ið gevur løgregluni heimild at spjaða ella at handtaka eina mannamúgvu ið telur meiri enn 5 fólk. Og akkurat tann lógin varð í 1982 brúkt móti blokadu- vaktunum hjá Føroya Sjó- mannafelag. V.ø.o. gjørdi sosiali demokraturin Jåkup okkara doyði av viðferðini. Vit blokeraðu soleiðis sum man eigur at blokera. Nókur blivu bitin av hundum, og summi fingu lurkarnir at smakka, tá Suni Vinther og hansara hetjur herjaðu á. Afturat tí fingu vit bót, og sótu í tvey samdøgur í brummuni. Av føroyskum advokatum var tad bara D.P. Danielsen sum vidgjørdi hetta ófantaliga inntriv. Men hetta hendi í teimum døgum tá Jóannes Eides- gaard var eitt óskrivað polit- iskt blað. Eg minnist hann í hvussu so er ikki í almenn- um tjaki. Møguliga var hann byrjaður sum komm- unalpolitikkari á Tvøroyri, og hvi ein kommunal- politikkari skal bryggja seg um nakrar blokaduvaktir í Havn, og sum omanå alt, lógu í fakligum stríði við hansara táverandi parta- mann Ola Jacobsen, tað er kanska ov nógv at krevja. Men at blokaduvaktirnar blivu skrásettar. tí ivist eg ikki í. Spurningurin er bara í hvørjum kartoteki. Øll samfeløg hugsa um sina trygd. og at billa sær nakað annað inn, er ófyrigeviliga bláoygt. Hetta merkir víð- ari, at øll samfeløg hava eitt meira ella minni umfatandi stikkaravirksemi. I skjala- goymsluni hjá "Arbejder- bevægelsens bibliotek og arkiv”, eru føroyskir søgu- menn komnir framå nøvnini hjå fleiri av teirra lands- monnum. Tað vil í høvuds- heitum siga nøvnini hjá tjóðveldismonnum, sum í 50'unum vóru mettir at vera ein vandi fyri javnaðar- rørsluna, og kanska eisini fyri sambandið Føroyar/ Danmark. Um PET var til í S0'unum, tað veit eg ikki. Og fyri so vítt hevur tað heldur ikki týdning í hesum sambandinum. Tað, sum er fólki. Lesir man tað sera åhugaverda søguverkid hjá Peturi Martin Rasmussen "Den færøske sprogrejs- ning", verður man skelkaður av framferðar- háttinum, ella rætt og slætt stikkaravirkseminum hjá t.d. provst Petersen og Oliv- er Effersøe. Teir hveptu seg ikki við at uppgeva nøvnini á teirra landsmonnum fyri maktini í København. Í skaldsøguni "Vidnet" sum Richard Wright gav út í 1953. ger hovðuspersón- urin Cross Damon eina roynd at skifta identitet. Hann roynir at strika síni spor, m.a. við at festa eld á fólkayvirlitið har hann er skrásettur. Men hvorja skrivstovu skal ein før- oyskur Cross Damon festa eld i, um hann ætlar sær at skifta identitet? Tann skriv- stovan finst ikki longur! Ella beinari, takkað verið nýmótans skrásetingar- tøkni, finnast nú upplýsing- ar um teg allastaðni. Á fólkayvirlitinum. A býráðs- skrivstovuni. Hjá ALS. Inni á teldunum hjá bankum og sparikassum. Á psyko- atrisku deild. Hjá tannlækn- anum. Allastaðni ert tú skrá- settur. Løgreglan hevur upplýsingar um teg (man hon hava nakað tilknyti til PET?). Arbeiðsgevarin hev- ur vitan um teg, og lika- leiðis fakfelagið. Allastaðni liggja pettir av tínum identiteti. Og verður alt miðsavnað, tá er onki sum eitur privatlív longur. Tá ert tú eitt ótrúliga nakið menn- iskja. Og eru tað fólk sum ikki vilja tær væl, tá broytist tú til eina neyðars mario- nettdukku í teirra hondun. Og júst tað er poengið í filminum "Enemy of the State". Clint Eastwood og vit kom eg í prát við ein eitt sindur eldri havnardrong umborð á Krónprinsinum. Vit tosaðu aftur og fram um tingini. M.a. fortaldi eg at eg skuldi byrja á skúla í Tølløse, men at eg eisini ætlaði mær at hyggja at Clint Eastwood filmum, tá eg kom til Kongsins Kjøbinhavn. Og til mina stóru undran, lædi hesin havnardrongurin at mær. At eg veruliga kundi vera so ístaðin fyri lógartalvuna. evur hann seksløbaran i w0ndini. Og eisini við nógvum leiklutum já Gene Hackman. Tá skaddan hongur svørt og oðin, kemur eitt ordiligt fólk oman av fjallinum. Og viðkomandi nýtist ikki at skara framúr í dygdum Slett ikki. Eg fár maðk av øllum hesum klorvaskaðu Jesus typunum. Tær eru beinleiðis ómenniskjasligar í síni atferð. Tær seta krov sum ongin megnar at liva upp til. og tá ein skamfullur kapitulerar = frammanfyri eina fyrimynd. tá er tað at skuldarkenslurnar. heil- og hålvlygnirnar, undanførsl- urnar og dupultmoralurin byrjar. soleiðis er Fyrimyndir Hin vegin hava oll fyri- myndir, og ikki bara tvær og tríggjar, men fleiri og á nógvum ymiskum økjum. Poul Henningsen, Eldridge Cleaver og Roland Barthes. hava allir verið fyrimyndir og havt týdning fyri meg á greinskrivingar økinum Palli í kajkioskini bleiv eis- ini ein fyrimynd, tá vit vóru saman umborð á Kongs- havn í 67 og 68. Lagaligur, raskur og heilt sjálvsama sterkur. og so dámdi mann- inum at drekka eitt glas og bæði tvey. "Gid jeg var en loppe pá et damelár". njór- aði eldri beiggi hansara Hendrik, meðan hann dró tungar dergur við toski upp av botni. Frálíkir menn, tað slagið hvors ryggir man byggir vinnulívið á. Eg kundi nevnt nógvar aftrat, men poengið hjá mær er, at fyrimyndin evnar at gera ella at siga tað, sum fólk innast inni vita er rætt og neyðugt. Tað er teirra setn- ingur. Hvussu viðkomandi annars er skrúvaður saman, er óviðkomandi. Soleiðis gav Jóannes Bóndi tí ný- fjórðings øld seinni byrjaðu kvinnur og menn at stovn- seta føroysku fakfelags- rørsluna, eitt tak, ið seinni skapti Javnaðarflokkin, rit- høvundan Martin Joensea, og annars gav arbeiðara- stættini lykilin til framtíðina í hondina. Og síðani tá eru nógv stríðsmál vunnin, men eisini nógv eru tapt. Arbeið- arastættin hevur havt trup- ulleikar við lyklinum, og er komin á hurðar, ið leiddu etftirrationali seringar. og alt skrýtt við penninum hjá Ola Petersen tað er javnadarpolitikkur dag. Og í veruleikanum er tað ein skandala. Ein flokk ur við tí førningi sum javt aðarflokkurin ber. ku ikki vera fyrruttar gering og sjáldsama skerði søgu. Um ikki ant at forða te ast til tað reinu 5 Vilja oyðileggja tað almenna Sum fyrr nevnt. eru nógvir av filmunum hjá Eastwood og Hackman bygdir yvir kaos, á eina vónleysa støðu. har vit og skil ongan góðan eigur. Arini aftaná 1992 ráddi kaos í Foroyum. bæði hvat arbeiðsloysinum við- víku. men eisini í ríkisrætt- arliga sambandinum mill- um Føroyar/Danmark Stødan skapti Verkamanna- fylkingina. og at Tjóðveld- isflokkurin kom so sterkur inn á ting í fjør. botnar í tí sama. Men meðan East wood og Hackman eru ser- frødingar í ti skitna og brutala arbeiðinum. eigur man at kunna krevja av politisku flokkunum. at teir síggja longur fram í tíðina Víst hevur núverandi sam- gonga sett ein stásiligan politikk út í kortid. Men tann kósin er ikki teirra privata kós. Tað er kósin hjá tjóðini. Um Finnbogi Arge og aðrir "Enemy of the State" í sama viðfangi leggja seg eftir at oyðileggja alt sum eitur almennar fyri- tøkur. tá verður suvereni- teturin hjá okkum bara tóm leiktjóld. At flyta okkum aftur í ta tíðina tá Morten- sens mennirnir áttu Smiril, Meiaríið átti Trónda og JF Kjølbro átti Pride, tað krev- ur ikki ta nógvu heilaork- una. Til tað krevst bara at droyma eitt sindur um gamlar dagar, tá liberalism- r og minnið er lamið av al- Lindenskov sítt til, at áhugavert, er, at tað finnast Tåeg sum 18 ára gamal var vaknaðu føroysku tjóðini = an hevði sína fastu klógv í 5 skyns fyrilitum. Tað verður = blokaduvaktirnar endaðu í stovnar, ið so at siga samla á veg til Danmarkar at fáa = mål í 1888 við yrkingini = nakkanum á fólki. Vit eru i: annars nomið við sama geglinum. Ikki ti, ongin uppá privat loyndarmål hjå mær eitt realskúlaprógv, "Nú er tann stundin", og stødd í einum slagi av tóm- rúmi. Vit eru á eini lopfjøl, og um tað fer at eydnast okkum at leypa upp um hestin ella ikki, tað veit ong- in rættiliga. Tí haldi eg tað vera vesaligt at brúka hetta sárbæra tíðarskeiðið til at kradda sær bitar av landsins ognum. Ikki bara samgong- an verður sett í vanda, men eisini hugsjónin um Føroyar sum republikk. Jóanes Nielsen - 0 RE TEORI 519 MAP M NOD MEN INNER AD 79 ARK R RBR Ore ra mantraer rr -