fríggjadagur 5. februar 1999síða 4

tíðindablaðið Nr. 24 — 5. FEBRUAR 1999 Pál Weihe, yvirlækni: Kjakið er fullkomiliga farið av sporinum: Eg øtist um viðgerðina sum arvagransking fær uppa tað xu ætlaðu arva- ni í Foroyum Eg veit ikki, hvaðani tíðarritið hevur sínar upp- Men tað liggur so fast. at tað er hvorki frá mær. ella frá Høgna Joen- sen. aðalstjóra í heilsumála- styrinum, at „Ugeskrift for Læger” hevur sínar upplys- ingar, sigur Pål Weihe Hann leggur afturat, at hann hevur heldur ikki hoyrt nakran føroyskan pol- itikara ført tað fram, at ætl- anin var at gera eina lóg í Føroyum, sum gav einari privatari fyritøku einkarrætt til allar upplysingar i før- oysku heilsuverkinum, so upplysingarnir koma neyv- an haðani heldur. Eisini blaðið „Lyllands- posten” samanber Før- oysku ætlanina saman vid arvagranskingini i Islandi, men heldur ikki hetta blaðið hevur sett seg í sambandi við foroyskar myndugleikar á økinum ir me w ivsingar fra Onki vid okkum at gera Pål Weihe sigur, at arva- granskingin, sum vit ætlaðu okkum undir í Føroyum, kann ikki á nakran hátt sam- anberast við tað. sum fer fram í Íslandi Men lat tað verða sligi0 fast. at hvorki læknarnir í íslandi. ella íslendska folk- va ikki á nakran hátt mótmælt. at íslendingar eru dir arvagransking Tað. sum islendskir æKnar eru ógvuliga IVing- arsamir um, er, at Alungið nu hevur samtykt at geva privatum virki, sum helst verdur DeCode, einkarrætt til allar upplysingarnar i is- lendska heilsuverkinum. Hesar upplysingarnar skuldu teir brúka til eina serstaka ætlan, sum teir ar- beiða við afturat arva- granskingini. - Hendan lógin varð sam- tykt beint fyri jól, og tað er m.a. hetta, sum „Ugeskrift for Læger“ ávarar so staði- liga ímóti. — Og eftir sum tað er hetta, sum øll oddagreinin í „Ugeskrift for Læger“ byggir á, skilji eg ikki ávar- ingarnar ímóti okkara ætlan. ti tað er heilt hver sitt, sigur Pál Weihe Og hann leggur afturat, at tað hetta, sum íslendsku læknunum ikki dámar. Men tað var als ikki hetta, vit skulu samstarva við DeCode um, tí tað var ikki talan um nakað tílíkt í Føroyum Men samstarvid, sum vit skuldu hava við Decode. varð fingið í lag langt frammanundan. — Pål Weihe sigur, at bara av hesum sæst, at føroyska og íslendska málið als ikki kunnu samanberast Samstarvid, sum vit ætlaðu at fáa ílag við íslend- ingar, var at royna at finna fram til. hvar ymsar sjúkur eru á arvastronginum Vit hava ikki biðið um loyvi at taka blóðroyndir av hvørjum einstøkum føroy- ingi Tað einasta. eg hani skotið upp. er. at fáa for- oyska ættartræið inn á teldu. Ætlanin er so at taka folk. vid åvisum sjukum burturúr og at kanna tey fólkini og at samanbera te 1y við eitt ávíst tal av frískum fólki. Og vit hava framvegis vónir um at fáa eina skipaða arvagransking upp á fótur, sigur Pál Weihe. Forða ikki nøkrum Pál Weihe sigur, at arva- gransking við føroyingum fer longu fram í Danmark á sålarfrødiliga økinum. -Og tad hava vit onki ímóti. Tad, sum vit ætlaðu var at byggja upp eina arva- gransking í Føroyum. — Men fyri tað skal tað sjálvsagt eisini bera til hjá øllum øðrum at granska. Grundin til, at vit vilja leggja arvagranskingina í sjálvum tí almenna heilsu- verkinum var nettupp fyri, at tað skuldi vera vanligar, góðkendar fortreytir gald- andi fyri granskingini. — Talan kann aldrin verða um at nakar fær framíhjá rætt til upplýsingar framum nakran annan. Pál Weihe sigur. at einsa- mallir megna vit ikki at fáa eina arvagransking á føtur í Føroyum. Vit vilja fyrst og fremst nýta hetta høvi at menna tað føroyska samfelagið og tað føroyska heilsuverkid, i- stadin fyri bara at menna utlendsk samfeløg og út- lendsk heilsuverk Um tað so harafturat gevur eitt fig gjarligt avkast. er tad ongantid betur Føroyski = læknastjórin skilir nevniliga ikki atfinn- ingarnar um at arvagransk- ing må ikki ikki gerast til ein spurningur um pening og um arbeiðspláss. Tað reingist ikki, at spurningarnir um arbeiðs- pláss. inntøkur og fólka- heilsa er ein tryeind, sum hongur neyvt saman. — So eg dugi ikki at síggja nakran sum helst mótsetn- ing í tí. Okkara vælsignilsi og byrða Ein atfinnging ímóti ætlaðu arvagranskingini er, at sam- felagið er so lítið, at tað fer at bera til at fáa at vita, hvørjar sjúklingar, teir ymsu upplýsingarnir eru um, hó- ast teir eru kotaðir. Pál Weihe svarar, at tað dugir hann ikki at síggja sum nakran sidsemiligan trupulleika. - Tað er okkara vælsign- ilsi og tað er okkara byrða, at vit liva í einum lítlum samfelag. — Vit vita eisini, hvor av okkum er sjúkur og, hver sær sjúkur út. Føroyingar vita so nógv um hvønn annan á so nógv- um økjum, og hetta hava vit lært at liva við. Men hví er tað avdúk- andi fyri nakran at vit fáa at ringt. ella ! fyrt nakran at VIL I at Vita. Avar á arva streinginum ein ávís sjúka er. sum oll kortini síggja og vita at ein hevur? spyr Pál W Hel I ni Vi ) vørturimeti | feen at ein kann rð 1 { t| UN Í í IKUI H n VIS! it tað 1 ett Q t ) nli MH SSL o JK 1 EKNar og térra SKIN kkr?. ella sjúkrahús læknar og sjúkrasvstrar. lab orantar, sålarfrødingar, sos talráðgevarar, løgregla. prestar, starvsfólk á Toll & skatt o.s.f.r - uttan at hesir upplýsingarir á nakran hátt eru kotaðir. Tví lata fólk púra ekka- leys ollum hesum fólkum allar møguligar persónligar upplýsingar upp í hendur- nar, uttan at ivast í. at tey halda tagnasrskylduna? Og hvi fara tey so brådl- iga at ivast, um nakrir heilt fáir granskarar eisini megna at halda tagnarskylduna, hóast eitt høgt, etiskt stødi er ein hornasteinur undir teirra útbúgving? spyr Pál Weihe. Pål Weihe sigur, at tad er fakligt sjálvmorð hjá einum granskara, ikki at verja sínar upplýsingar. — Tað er ongin munur á tagnarskylduni tå ið vit ar- beiða inni í arvastreinginum og tá ið vit arbeiða beint uttanfyri. — Og beint uttanfyri hava vit arbeitt við blóðroyndum, kanningum og gransking í fleiri ár, bæði í Føroyum og í øllum heimsins londum. — Um vit fara eitt stig longur inn, ger tað ikki tann stóra munin. Upplýsingar eru altíð í trúnaði. So tað er ein trupulleiki, sum saktans kann loysast eftir sama, høga, etiska leisti, sum heilsuverkið arbeiðir eftir annars. Pál Weihe heldur, at tann veruligi etiski trupulleikin er, i hvønn mun upplysingar um heilsu kunnu brúkast í ymsum samanhangi, t.d. tå ið vit skulu hava eina lívs- trygging. — Og meiri vitan, vit fáa, meiri umráðandi verður tað at taka stóðu til hetta Men tað er eitt stórt mál at taka stóðu til. Og eg kann saktans ímynda mær, at politiski myndugleikin sker igjøgn- um og ger av, hvørjir upp lýsingar kunnu brúkast til hvat Merkir sær upp Hevur tú nakra meining um, hví = upplýsingarnir eru komnir so skeivt fyri. Kann tað verða eitt endamál við ti? Tað fær tú meg ikki at siga. Men eg merki mær upp. at tað verða áhaldandi skervir og misvísandi upp lýsingar spjaddir í Foroyum og í Danmark um tað, sum tætlaðu okkum í holt við (00 eg haldi t.d., af tað at danska longu ingt síðani givið loyvi til oranskingarætlan, er heilt undarligt siðsemisneyndin } kum læknum um k SÁ SÍUKL | Førovum hjá 1 álið ul stórar Í Fað st ilyl Í 5 Pal Weih | K } Í i infyri okk Fist t } N KÍ U CN 1 sjonvarpinum spurnartekin við. hvat DeCode skuldi hava afturfyri samstarvið við føroyingar. Samstundis segði hann, at granskingin hjá Pål Weihe skuldi eisini fara fram í Is- landi. Eg Kann bara siga, at vit hava ikki avtalað nakað sum helst. Og vit eru yvir- høvur ikki komin so langt sum at tosa við Decode um prís. ella nakað slíkt Hinvegin hava vit sagt. at er grundgevingin fyri hesum samstarvinum, at fólkasløgini bæði. føroying- ar og íslendingar, líkjast so nógv. so er eisini neyðugt at samanbera ymisk úrslit. Men at tú vísir einum vísindaligum samstarvsfel- aga nøkur úslit, merkir ikki. at tú hevur selt honum tað. Rólant í Skorini visti eis- ini á, at munurin á tínari granskingarætlan, og teirri, sum August Wang, og aðrir hava arbeitt við í nókur ár, er, at granskingin hjá Aug- ust Wang fer fram í tí al- menna heilsuverkinum ? --Er tað føroyska heilsu- verkið kanska ikki alment? spyr Pál Weihe. Hvussu ber tað til, at eis- int sjálvur formaðurin i før- oysku — sidsemisnevndini misskilir málið so størliga? — Tad skilji eg heldur ikki. — Endamålid hjå okkum var nettupp at gera eitt åtak fyri føroyska heilsuverkid fyri at menna tað biotekno- logiska økid í Føroyum. — Tí tað er eitt øki sum fer at hava ein týðandi leik- lut, bæði í heilsuverkinum, men eisini á øðrum økjum, eitt nú í matvøruframleidsl- uni í komandi tíðum, sigur Pål Weihe.