mikudagur 10. februar 1999síða 6

Viðmerkingar: Miðflokkurin S SÍNS i N o KK Byrjanin av fullveldispratinum på xX | S KK Í Ma 3 IKK € | | SD gi Í I | erða teng VUSSL | kindi Vanlga FØøroN | esins fr t verða eftir | ge at hesa pDOonuKara mig tøn folkaat- A hesum fundi. os seinni. nýtti eg dina um at lerða FOIK FOKINI. ut 1 trygt trælsi. har skuldi eingin Plakas? ut av røkin. ut I Eitt løgtingsval, ið broytti alt Løgtingsvalid í april 98 førdi eina kollveltandi broyting við sær, nú gjørdist prátið um full- veldið ein veruleiki. sum flokkar og politikarar vórðu noyddir at taka støðu til tí foroyska fólkið hevði talað. Við valið valdi foroyska fólkið flokkar á ting í slíkum lut- falli, at hesir vórðu førir fyri at skipa eitt lands- stýri, ið setti sær fyri at royna at føra tosið um fullveldið til veruleika. Oman fyri neyndi veru- leiki setti alstór krøv til allar flokkar. eisini til okkara, sum hava onnur mál enn sjálvstýrismál sum hevuðsmál okkara. Tí tóku vit í Miðflokki- num beinanvegin ta av- gerð, at verða við til at fáa allar hugsandi upplýs- ingar á borðið, so ikki bert vit politikarar, men alt Føroya fólk, fóru at verða 100% for fyri at taka eina avgerð á fólkaatkvoðu- num, eina avgerð, sum h- ver einstakur kendi seg | | og fullveldi | | | | Úrslit Miðfloksins av positiva politikki sinum THOKKUTIN €ISINI rundlogarnevn boðaðir Hesin positivi politikk- ur floksins førdi við sær. at uttanlandsnevnd løg- tingsins broytti fullveld- isuppskot landsstyrisins soleiðis, at áðrenn lands- stýrið kann fara til Dan- markar at samráðast. skal t kanningarurslit leggj- ast opið fyri Før-ova folk til Kunningar gjøgnum eitt aðalorðaskifti á løgtingi, og folkaatkvødurnar verða bindandi Eini vælmeint ráð til Høgna Hoydal Dagurin kemur, tå av- gerðin skal takast — ikki av politikarum, men av vanliga føroyinginum. Tann dagin fara vit sum flokkur at geva okkara til- mæli um, hvussu atkvød- ast skal. Men longu nu fari eg, sum tingmaður floksins, at gera greitt, at avgerandi ráðgeving okk- ara verður tíkin út frá hvussu umstødurnar hjá tí fólki, sum her skal búleik- ast eftir fólkaatkvøðuna, verða. Tí fari eg longu nú at geva Høgna Hoydal tey rådini, at tosa nøkur álv- arsorð við nakrar floks- felagar sínar, sum tíverri til tíðir tykjast púra blank- ir hvat sosialpolitikki við- víkur (orð sum pensiónir og karensdagar (15-20 milliónir frá teim sjúku) siga alt). Slíkur politikkur, góði Hogni, fer neyvan at geva fleiri dirvi at fara við tykkum eitt einasta fet á fullveldisleið! Jenis av Rana, tingmaður f. Miðflokkin tíðindablaðið X Vit mugu helst slaa fast, at kjakið um framtidarstødu Førova hevur hug at enda Q vorey Hvat C nu hett og hitt orðið! Væld að orð verða gjørd til ræðumyndir at skerja Vælferð og at yereið orð erða blakað á arði sum kunnu orkyml: I Ir meira Tad kann tó ikk: endu takast nog ofta, at allar ut greiningar og avleiðingar verða lagdar á borðið, áð enn fólkið skal taka stóðu til fullveldisspurningin Hóast eg ikki ert sertrød ingur, vil eg kortint lýsa. hvat landsstýrið og sam gongan leggur í innihaldið teimum hugtøkum, sum verða brúkt. Vónandi kann hetta rætta nakrar misskilj ngar, ið tykjast ganga aftur almenna ordaskiftinum og í fjølmiðlunum Tjóð merkir fólk Orðið tjóð merkir eitt fólk. Ein tjóð er eitt fólk við fel ags søgu, virdum, máli og mentan. Hetta svarar til orð- ið »nation« í okkara grann amálum Tíverri hevur heimssøgan vist, at hetta hugtakið er vorðið vavt saman við rasuskilnaði og rasismu. men tað hevur onki við tjóðarhugtakið at gera. Vit eiga at halda fast við. at tú ikki verður føddur við einum tjóðskapi, men tú skapar tær hann gjøgnum títt lív í verki uttan mun til húðalit ella trúgv. Ongin tjóð ella mentan er heldur betri enn nøkur onnur. Grundsjónarmiðið hjá Sameindu Tjóða er júst, at við virðing og javnstødu tjóðanna millum. kann ver- uligur heimsfelagsskapur og friður skapast. Eitt land er eitt oki Eitt land er sjálvsagt eitt landafrødiligt hugtak. Altso eitt oki í heiminum við ser- ligum eyðkennum, sum nat- úrliga er skilt frá øðrum við kletti, sjógvi, vatni, vøkstri ella øðrum natúrligum egin- leikum og eyðkennum. Ein statur ella ríki er eitt ræðiseki: Statir ella ríkir eru nakað heilt annað. Tað snýr seg um, hver hevur valdið yvir einum øki og yvir fólkinum i økinum, og hvør kann taka avgerðir vegna hetta økid - fólkið innanhýsis og mót- vegis øðrum statum og ríkj- um. Tað er altso ein ræðis- eind. Viðurskiftini millum statir eru regulerað í stats- rætti, og heimurin verður stýrdur eftir hesum reglum. Ríkini og statirnir í hesum heimi hava verið nógv og skiftandi. Kriggj, blóð og eldur hava flutt mork mill- um statir og ríkir í Europa í óminniligar tíðir. Kongar, keisarar og fúrstar vóru valdsharrar, sum vórðu føddir til valdið ella tóku sær valdið við vápnamegi. Tjóðarstaturin. Fjóðarstaturin byrjaði sum eitt uppbýti. har valdsharr arnir høvdu eitt fólk — eina tjóð undir sær í einum avmarkaðum oki. Men upp- lysingartidin Europa kveikti heilt nýggj hugtøk um vald. fólk. menniskjur og mannarætt. Við fronsku kollveltingini í 1789 vórðu fólkaræðisligu kollvelting- arnar rættiliga settar á dags- skránna. Frakland gjørdist republikk eitt lýðveldi har fólkið skuldi hava ræðið og velja sínar egnu myndugleikar at umboða sítt vald. Nú kundi tosast um nútímans tjóðarstatin, har ein tjóð fekk ræðisrætt yvir einum landi. Kortini hevur ongantíð verið talan um, at bert ein od var í einum stati. Landamørk eru kritað á kortunum hjá gen- eralum. og sera ilt er at tosa um nakrar natúrligar eindir Minnilutar av øðrum fólki við serstakari mentan, máli, svgum og virðum hava altíð verið og eru enn sjálvsagt í statum og londum. Kortin hava tey statsborgaraskap í tí statinum. tey búgva og eiga at hava somu borgara- rættindini. Nútímans fólkarættur Hjálandaveldi hevur verið heimsins regla heilt upp til okkara dagar. Við royndu- num at upploysa hjálanda- veldið eftir seinna heims- bardaga, kom nutimans fólkarættur at galda í heims- hópi. Staðfest varð, at ein tjóð — eitt fólk — hevur søguligan ognarrætt og yv- irvaldsrætt til sítt nattúrliga tilfeingi og landaøki og kann sostatt skipa seg í ein stat — til tess at varðveita sína mentan, sítt mál, síni virðir og at skapa sær sína egnu søgu. Fólkið kann sjálvt velja sína stjórnar- skipan og sínar myndug- leikar, sum kunnu gera bindandi avtalur við aðrar fólkarættarligar myndug- leikar - aðrar statir. Hetta er tað, sum liggur í orðinum suverenitetur ella fullveldi. Eitt fólk, sum fær viðurkent fullveldi yvir sínum landi, kann so rópa seg eina sjálv- støðuga tjóð. Statsskipanir At eitt fólk skipar ein stat kann so gerast grundarlagið fyri ymsum statsrættarlig- um og stjórnarligum skip- anum. Vit kenna sambands- ríkir ella samveldir, har stat- ir byggja ein felags polit- iskan yvirbygning, og nógv- ar aðrar skipanir finnast. Um fólkið velur at varð- veita ein kong ella ein fúrsta rópa, vit statin eftir tí — kongaríki ella fúrstadómi - monarki. Í okkara parti av heiminum eru hetta bert leivdir av gamlari tíð. Tær flestu stjórnarskipanir eru Nr. 27 — 10. FEBRUAR 1999 Høgni Hoydal, landsstyrismadur í sjálvstýrismálum fólkaræðisligar við parla menti og stjórn. hóast kong- ar og fúrstar eru kransakøk - ufigurar. Velur fólkið at skipa eitt lýðveldi, er talan um stat við fólkavaldum torseta. Fullveldi og lýðveldi er ikki tað sama. Ísland gjørdist eitt land við fullveldi i 1918, men valdi at vera í kongsfelagsskapi við Danmark igjøgnum ein sáttmála. I 1943 valdu ís- lendingar at gerast lýðveldi við egnum fólkavaldum forseta. Tað kundu íslend- ingar velja av sínum ein- tingum, tí teir høvdu fingið altjóða viðurkendan suve- renitet — fullveldi — í 1918. Fullveldi er altso eitt grundleggjandi fólkarættar- ligt hugtak. Lýðveldi er ein serlig stats- og stjórnarskip- an. Eg hugsi, at hetta var ein misskiljing í eini blað- samrødu í Dimmalætting vid islendska professaran Sigurð Líndal. Orðið tjóð- veldi merkir bara fólkavald - at føroyska tjóðin hevur suverenitetin yvir Føroyum. Tað sigur onki um kongs- felagsskap, lýðveldi, sam- veldi ella hver vit ynskja skal umboða okkara vald. Við fullveldi ber til at taka avgerð um, hvussu vit vilja samstarva og fara í felags- skap við aðrar statir. Tá eru føroyingar myndugir í al- tjóða hopi. Ríkisfelagsskapur er tómt orð Orðið ríkisfelagsskapur er eitt uppfunnið politiskt hug- tak, sum ongan veruleika hevur í fólkarætti ella stats- rætti. Danska ríkið er eitt eindarríkið. Tað er alment sligið fast óteljandi ferðir frá donskum myndugleik- um, og tað vita allir aðrir statir í heiminum. Ognar- og yvirvaldsrætturin liggur bert í einum stað, nevniliga hjá donsku ríkismyndug- leikunum og. fullveldið er hjá danska fólkinum. Heim- astýrisskipanin er bara nak- að. danir kunnu velja at geva okkum ella at taka aft- ur. Hetta hava vit jú fingið prógv fyri í verki. Suverenitet mugu vit sjálvi taka Ongin ivi er um, at føroy- ingar lúka allar fólkarætt- arligar treytir fyri at vera ein tjóð. og at Føroyar eru eitt sera vældefinerað landaøki. Spurningurin er bara, um vit vilja hava suverenitet, so tað verður altjóða viðurkent, at vit hava ognarrættin og yv- irvaldsrættin yvir landinum og kunnu velja okkara egnu stjórnarskipan. At hetta verður mett upp ímóti bú- skaparligum sjálvbjargni og øðrum spurningum, er týð- iligt og skilligt. Og tí ar- beiðir landsstýrið so mið- vist við at vísa á møguleikar og vansar fyri einum sjálv- støðugum føroyskum stati, har ætlanin er at vera í kongsfelagsskapi og øðrum felagsskapi við danska stat- in. Einhver onnur skipan, sum ikki nertir við fullveld- ishugtakid, vil tí bert verða heimastýrislógin í víðkaðum ella nýggjum hami. Tá liggur evsta á- byrgd og rættur hjá donsk- um myndugleikum og ikki hjá okkum sjálvum. Høgni Hoydal