hósdagur 11. februar 1999síða 9

OA Nr. 28 — 11. FEBRUAR 1999 tíðindablaðið Sámal Petur í Grund, tingmaður við samgonguflokkarnar: - Vit eiga at kunna meira um fullveldisgongdina Eg ivist stórliga í, um tað verður kunnað nóg nógv frá landsstýrinum um fullveldisgongdina. Hóast kanningar- nar eru í gongd og eingi ítókilig úrslit fyriliggja, so áttu samgonguflokkarnir at kunna nógv meira um gongdina í fullveldismálinum, soleiðis at fólk ikki vóru ótrygg við stóðuna. Her kundi verið talan um ábendingar og ávegis úrslit heldur formaður sjálvstýrisfloksins á tingi, Sámal Petur í Grund JAN MULLER Nú sokallaða sjálvstýris- samgongan hevur mannað landsstýrið í umleið átta mánaðir hava vit spurt Sám- al Petur í Grund, formann í tingbólki sjálvstýrisfloks- ins, hvat hann heldur um gondina í fullveldismálin- um! -Lat meg fyrst siga, at eg sjálvur var tann fyrsti, sum skjey upp eina slíka sam- gongu. Tað var á einum veljarafundi í Eysturoynni stutt fyri valið. Vit halda annars, at hetta er nakað, sum má ganga skjótt, tí vit hava jú bert avmálda tíð sum samgonga. Men vit mugu ongantíð yvirhála tað forsvarliga. Og tað haldi eg heldur ikki vit hava gjørt. -Nú hoyra vit bæði í tinginum og aðrastaðni, at ein stórur partur av al- mennu fyrisitingini er vorðin lagdur lamin, tí allar kreftir skulu brúkast til at arbeiða við og inn- rætta samfelagið til full- veldi! -Um tað er rætt veit eg ikki, men tað er greitt, at alt, sum nú verður gjørt, má verða við atliti til tær ætlanir tú hevur politiskt. -Sær tú tann møguleikan fyri tær, at arbeiðsbólkar- nir, sum eru settir, kunnu koma til ta niðurstøðu, at fullveldisætlanin ikki er haldbar? -Sjálvandi kunnu nevnd- irnar koma til ta niðurstøðu, hóast eg ikki trúgvi uppá tað sjálvur. Eg havi eina turka- trúgv uppá, at vit klára okk- um væl og virðiliga við fullveldi. Vit hava m.a. í samgonguskjalinum treytað okkum. at tað skal vera hild- in folkaatkvøda um málið. soleiðis at tú ikki mást leypa tvørtur um uttan at hava fólkið við. Stór krøv til upplýsing Sámal Petur í Grund leggur aftrat, at hetta aftur krevur av samgonguni, at hon upp- lýsir og kunnar um gongd- ina alla tíðina. so fólkið er trygt við støðuna. -Sjálvur haldi eg, at hetta setir ómetaliga høg krøv til kunnan og upplýsing, og eg skal viðganga, at eg ivist stórliga í, um tað verður kunnað nokk um málið og gongdina. Sámal Petur í Grund vísir á, at tað í sambandi við, at Grundlégarnevndin fer i gongd við sítt arbeiði, verður tosað um hoyringar. -Ég kundi gott hugsað mær, at fólkið fekk eitt sind- ur meira upplýsing um.. hvussu langt man er komin á fullveldisleiðini - hvgnn veg peikar tað, sum higartil er komið fram. Tað tú hoyrir er bert okkurt tjak í løg- tinginum, sum so verður endurtikid í bløðunum ella í loftmiðlunum. Uppá fyrispurning hvussu hetta skuldi verið gjørt sigur Sámal Petur í Grund, at tað átti at verið skipað fyri kunnandi fundum. Lands- stýrið kundi saktanst fyri- skipað hesum ella sam- gonguflokkarnir í felag líka so væl sum at ein einstakur flokkur ger tað. Sámal Petur í Grund vísir á, at tað nú hevur verið arbeitt við hesum í eina tíð, og heldur hann, at fólk longu nú hava krav uppá at kunna seta spurningar og fáa svar - um ikki heilt iøki- lig og liðug svar, so kortini ábendingar um nøkur ting. Tingmaðurin hjá sjálv- stýrisflokkinum viðgongur, at nógv av kanningarar- beiðinum er nústaðni sett í gongd og tí er tað ringt at koma við nøkrum úrslitum. men kortini heldur hann, at tað átti at borið til at komið við ávegis úrslitum. -Ég merki tað, tá eg tosi við fólk, at tey eru eitt sindur ørkymlad - frustr erad. Tú sær, at fólk tekur stóðu út frá onkrum. sum hendir. Takið bara hetta málið við skipinum Froya- nesi - út frá tí hoyrir tú fólk siga, at nú atkvøda tey ikki fyri fullveldi. Ella vit taka málið um landsverkfrød- ingsstovnin. Fólk knyta slik mål uppí spurningin um fullveldi, hóast hesi tingini fyri so vítt hvorki hava eitt ella annað við fullveldi at gera. Sámal Petur í Grund held- ur tó ikki, at fólk sum heild í dag eru minni positiv fyri fullveldisætlanini enn eftir valið. Hann heldur, at hóast fólk nú kanska eru meira ivasom um fullveldi enn tey vóru við valið, so metir hann kortini, at tað er fleir- tal fyri tí. Hann vísir á, at tað í øllum flokkum finnast fólk, sum ynskja fullveldi. -Men sær tú ikki fyri tær, at tað verður torført at fáa ein meiriluta av fólkinum fyri fullveldinum tann dag fiskurin minkar, prísirnir falla og vit kanska fáa staðfest, at eingin olja er í undir- grundini? -Tað geri eg ikki. Tað er har eg haldi, at upplýsingin má til. Henda upplýsing skal sjálvandi eisini fevna um teir veruligu vandar, sum eru og kunnu koma aftrat. Og hvat hendir í sam- felagnum, um trupulleikar taka seg upp. -Men nú umsita tit í sjálvstýrisflokkinum tað stórsta økid á figgjar- lógini, nevniliga almanna- og heilsuøkid. Hava tit nakad itøkiligt bod uppå, hvussu man kann spara å almanna- og heilsuøkinum í krónum og oyrum, tá vit taka stig til fullveldi og hava fingið fullveldi fult út? -Allir flokkar mugu sjålv- andi koma við sínum boð uppá, hvussu samfelagið kann rekast, tá vit fáa full- veldi. -Men hava tit ikki eina trupla uppgávu, um tit sum umsita størsta máls- økid á fíggjarlógini bæði skulu varðveita vælferðina 'g ganga á fullveldisleið, sum eftir ollum at doma inniber skerjingar? -Hatta við skerjingunum haldi eg vit skulu bíða at svara til vit síggja, hvat kanningarnar visa, og hvørj- ir møguleikar verða fyri at fáa pengar, sum skulu koma ístaðin fyri blokkin. Og har nyttar tað sjálvandi ikki at brúka flosklar. Eg veit heldur ikki í løtuni, hvar ngarnir skulu koma frå, men eg veit, at fortreytirnar eru so góðar í Føroyum sum kanska onga aðrastaðni, at tað ber til. Hvat viðvíkur kanning- unum so vónar Sámal Petur í Grund, at teir, sum gera kanningarnar, ikki eru blindir fyri, at tað kunnu vera vansar á vegnum, og at tað ikki barea verður tagt burtur. -Tað vildi verið at hildið fólk fyri tað turra spott, um vit í samgonguni rætt og slætt bíløgdu eitt úrslit, sum júst hóvar okkum. -Tað vit oftani hoyra frá flokkum í landsstýr- inum er, at tað skulu játt- ast fleiri pengar til tey ymsu økini! -Tað vit hoyra er, at vit hava eina milliard kr. minni at ráða yvir, tá blokkurin er vekk. Men tað trúgvi eg ikki er rætt. Tað at vit missa blokkin er ikki okkara størsti trupulleiki. Hesin er er, at vit hava eina mono- búskap. Trupulleikin er tann, at útsvingini í fiskar- ínum eru so greflig. Tosar tú so um avreiðingarvirðini av fiskinum vit missa, so hoyrir tú bara hetta øgiliga talið, og so siga fólk, at tað ber ongantíð til. Men av- reiðingarvirðið er ikki tað, sum landskassin missur, men ein lítil prosentpartur av tí. Sámal Petur í Grund sig- ur, at hóast vit hava henda trupulleika við bara at hava eina høvudsvinnu, so átti eitt land, sum er so ríkt sum okkara, sum hevur ein so litlan part at rekja av ti samladu viddini, id er om- anfyri sjóvarmálan og við so fáum fólkum at metta. at kunnað verið eitt paradís. Oljan komandi og farandi Tingmaðurin gevur ikki fyrrverandi formanninum í Ráðgevandi Nevndini, Niels Skak-Nielsen rætt, tå hesin sigur, at Føroyar bert kunnu fåa fullveldi vid olju- inntøkum. -Oljan kann vera góð í eini broytingartíð og til at konsolidera samfelagið við. men fara oljupengarnir inn í raksturin av samfelagnum, so ganga vit beint móti fall- itini. Annars er oljan bara nakað, tú hevur í eina av- markaða tíð, tí er hon heldur ikki nakað tú kanst byggja eitt fullveldi uppá. Sámal Petur í Grund, formaður í tingbólki sjálv- stýrisfloksins er ónógdur við ta kunning, sum sam- gonguflokkarnir lata Før- ova fólki um gongdina í fullveldismálinum Sámal Petur í Grund, tingmaður: Olja úr Vinnu- málastýrinum Oljumál mugu takast úr Vinnumála- stýrinum, ið hevur nokk av trupulleik- um at dragast við sum er. Tað er rætt at gera hetta nú, áðrenn arbeiðið uppá fyrstu útbjóðing byrjar av ál- vara Spurningurin um Vinnu- málastýrið skal umsita olju- mál ella eitt sjålvstødugt aðalstýri skal taka sær av tí hevur verið frammi í seinastuni, og herfyri segði Eyðun Elttør, landsstyris- maður í oljumålum við Sosialin, at arbeitt verður við at fáa oljumálini í eitt serstakt aðalstýri. Tað ljóð- aði sum tað bara var ein spurningur um tíð til hetta er komið uppá pláss. Eisini formaðurin í ting- bólkinum hjá sjálvstýris- flokkinum, Sámal Petur í Grund er fyri, at vit fáa eitt oljumálastýri burturav, sum er púra óheft av Vinnumála- stýrinum. -Sjálvandi skal oljumála- ráðharrin hava sína egnu oljumáladeild, sum er óheft av Vinnumálastýrinum. Vit góvu eitt kraftigt signal, tå samgongan varð skipað og vit settu ein oljumálaráð- harra, og tað er líkasum., at tað fánar burtur, fær lands- stýrismaðurin ikki arbeitt út frá sínum egna stýri. Fyri mær fær hann ikki arbeitt á sama føti sum. hinir lands- stýrismenninir, hevur hann ikki eitt sjålvstødugt stýri Sámal Petur í Grund sig- ur, at hann sjálvur hevur roynt eina skipan, har tað eru tveir landsstýrismenn, sum referera til sama stýri. og tað ber ikki til. Nú marknatrætan tykist nær eini loysn, so fer tørv- urin á at hava eitt serstakt oljumálastýri at verða stór- ur heldur tíngmaðurin. -So er tað kanska onkur. sum spyr, hvat vit skulu gera við eitt oljumálastýri. áðrenn vit vita nakað um olju. Til tað vil eg siga: hvat skulu vit gera tann dagin vit finna olju, og vit ikki hava styr á hesum. Tað er annars púra burturvið at hava olju- na inni í tí styrinum, sum hevur nokk av trupulleikur sum er Málið um at taka oljuna burtur úr Vinnumålastyri num og í eitt serstakt olju málastýri hevur verið um- rétt á samgongufundi. Sám- al Petur í Grund sigur, at flokkarnir eru samdir um. at hetta skal skipast soleiðis einaferð. Spurningurin er so bara nær, og tað er hetta, sum tað kanska er eitt sind- ur av Osemju um