leygardagur 13. februar 1999síða 16

tíðindablað Mikkjal Helmsdal, stjóri á Nordens Institut á Álandi: Føroyingar síggja ikki nyttuvirðið í mentanini At vit ikki hava ein orðaðan mentapolitikk gongur fyrst og fremst út yvir okkum sjálvi. Mentanin fer framyvir at hava ein ómetaligan stóran týdning fyri framtíðar liviumstødurnar í Føroyum sum land og samfelag. - Tey. ið fyrireika ein føroyskan mentapolitikk eiga at leggja dent á at skapa fortreytir fyri tí partinum av mentunarlívinum, ið peikar á okkara sam- t (10 og 1 ý ára sáttmáli er akkuråt LA komin í gildi og har havi eg valt at professjónellan sjónleik, fyri børn og ung, profes- Ha list yvirhøvur umframt nentunarligt umbyti millum Aland »g Norðurlond. sigur Mikkjal vil upp á eitt professjónelt stødi Stuðla mentanini upp á eitt professjónelt steði N I N y Í H N ) () Mikk H S 3 L > } t } } } } } tc St nað N Stor I o vísi e ) føroyska. Her e K € ta pr ssjonalisering mentunarliv seinastu 1 uppgáva á Alandi er at stimbra og stuðla tann partin av entunarlívinum, sum ynskir at seg upp á eitt professjónelt stødi, og hóast sjónleikurin onk- ursvegna er mítt hjartabarn er arbeiðsorkan javnt býtt yvir allar uppgávurnar Persónliga er tað spennandi at kasta meg yvir onnur listaøki og seta meg inn í, hvat hendir t.d. innan málningalist, listapedagog- ikk. og innan mentunartiltøk, sum venda sær til børn og ungd6m, sigur Mikkjal Helmsdal. Ned Ahugamentan og varðveitandi mentan Íbúgvaratalið á Alandi er 25.000, umleið tveir tridingar búgva i meg- inøkinum við hevuðsstaðnum g sum roynir at tulka okkara støðu. sum hon er í dag. Sjálvandi skulu vit halda fast við mentanina vit kenna, sidsøgu og søgu okkara, men mentapoli- tikkurin má ikki bert snúgva seg um tað, sigur Mikkjal Helmsdal, hvors upp- gáva á Alandi er at stimbra og menna tann partin av ålendsku mentanini, 16 V stø a DIåSSI 3 ( 3 Landið. sum e ) ð Finnland I ett k í ) z X NNE | på as i l } 60 og 0 VÍKAN } 23 W yrutt 0 AVendskaå n vOken el } i | € mm Í 5 K og lent tað før K u N nug N > t, y k NÁ | Ending t MN 5 HCIKAT z t Ce o I I rn Svørik I i € ere avis I SS SI I sikskt lítand 1 1 I VX NU OrmKIa atftur Mm ia spennandi. Tað kundu føroyingar eftir minun tykki lært at gjørt betur Havmentan Eitt hugtak. ið verður brúkt um oyggjasamfeløg, er aquamentan Tad at samfeløg, ið eru umringað av havi, hyggja inn eftir í staðin fyri úteftir og út um landoddarnar Og er hetta galdandi í Føroyum, er tað upp aftur meiri eyðkent fyri Mand, heldur Mikkjal Helmsdal. Aland liggur rættiliga stutt frá Stockhólmi i Svøriki og Abo, sum er ein stórur byur á finsku síðuni, t.v.s tveimum økjum, har nógv lendir og har málið er tað sama Alendingar kenna tí tørv á at halda serliga fast um sitt egna fyri ikki neilt at hvørva í tí stóru myndini, og tvíhalda tí um sítt og leggja stóran dent á tað álendska. Tað levur nærum enn stórri tydning enn dygdin og góðskan. Vit síggja tað eisini í Føroyum, at tá metast skal um listina, verður ofta farið ætt um dygdina, um bert upp- havsfólkið er eitt av okkara, men “ $ Tp" Mikkjal Helmsdal hevur síðani 1. august í 1997 sitið sum stjór - Aland er í nógvar mátar eitt eðrvísi samfelag enn tað foros Kanska eru tað søguligar orsøkir til tað. Førovingar hava alti- aneftir og verið gestablíðir. Alendingar hinvegin hava altíð ligi langt sum gjørligt, at halda tætt saman sínámillum og hava no tað er enn meiri útbreitt á Alandi. Alt sum er álendskt verður rost til skýggja uttan mun til dygd og tá er tað ringt at motivera serliga amatør listafólk at verða betri, sigur Mikkjal Helmsdal. - Tað kann eisini lýsast sum provinsialisma heldur enn sum aqua- ella oyggjamentan. Ein mentunarprovinsialisma, sum hev- ur åvisar logiskar orsøkir. I grund- ini eru føroyingar ikki meiri aftur- litandi enn naturligt er fyri eitt so lítið samfelag, sum hevur sítt egna mál og sín egna sidaarv at røkja. Tú mást hóast alt kenna teg sjálv- an, áðrenn tú kanst taka umheimin til tín. Eg hugsi tað er ein mýta, at føroyingar als ikki taka nakað til sín, men bara standa við rygginum Nr. 30 - 13. FEBRUAR 1999 mót umheiminum og líta inn í seg sjálvar. Vit hava sæð nógv verk innan tónleik, myndlist og bók- mentir seinastu árini, sum mótsiga hesum. Taka vit sjónleikin hava bæði Gríma og Havnar Sjónleikar- felag í nitiårunum spælt nógv av ti nýggjasta dramatikkinum, sum verður leiktur í Europa og Norður- londum. Harvið veri ikki sagt, at vit ikki í stórri mun enn í dag kunnu vera opin fyri teimum rák- um, sum eru frammi í tíðini uttan um okkum, so vit listarliga og mentunarliga so at siga eru á talu- fóti við umheimin. Innan onkrar listagreinir hava vit kanska eitt formmál, sum liggur eini 20-30 ár aftan fyri menningina í hinum Norðurlondunum. Men fyri at taka Nr. 30 - 13. FEBRUAR 1999 TE > Fi * CA OR Fe 2% 2 8 AL ordens Institut á Álandi. Setanin er avmarkað til fýra ár. #. Mendingar eru ikki so lættir at koma í samband við. er:0 so avbyrgdir og hava tí altíð verið glaðir fyri vitjan utt- so árendir mitt millum Finnland og Svøriki og royna ti so kid í sær sjálvum, sigur Mikkjal Helmsdal tey nýggju råkini til okkum og $kupa nakað sjålvstødugt við teim- um og ikki bara blíva burtur í um, krevst júst, at vit hava eitt eg: grundarlag at standa á, sigur Mikkjal Helmsdal. — ” Fatan og virding Alendingar hava ein ordadan mentapolitikk og hóast politikarar- Mir leggja stóran dent á varðveit- and; og afturlitandi mentanina býr €isini ein vilji í teimum til at geva mentanini betri karmar. - Hóast álendingar hava eitt eiturlítandi mentunarsjónarmið, hava tey kortini ein virknan og orðaðan mentapolitikk. Við jøvn- um millumbili verður hesin tikin upp til gjølluga politiska viðgerð. Løgtingsins mentunarnevnd ger so eitt endaligt álit. sum verður lagt fyri ungið til samtyktar. Ein slik aðalviðgerð av mentunarpolitikki- num fór fram fyrst i nitiårunum og hetta seinasta árið hevur mentunar- politikkurin verið til nýggja vid- gerð. - Í mentunarpolitisku skránni, sum nú er samtykt, verður bæði staðfest, hvat innihaldið í mentun- arpolitikkinum skal vera, umframt ítókiligir målsetningar um at fremja virksemi og tiltøk. Har finna vit m.a. avgerð um at seta á stovn mentunarhús, at stovna ein yrkistónleikabólk og at stovna eitt yrkisleikhús. - At mentunarpolitikkurin so- leiðis er greitt framlagdur og sett tíðindablað er út í kortið, hvat skal fremjast tey komandi árini, gevur mentun- arlívinum nakrar karmar at arbeiða út frá. Bara tað at mentapolitikk- urin verður orðaður ger, at hann kemur á borðið. Fólk kunnu kjak- ast um hann og tey kunnu koma á tal við tey, sum taka avgerðir. - Politiskt er stórri fatan fyri mentanini á Alandi enn í Føroyum, hóast vanliga játtanin á fíggjarlóg- ini ikki er nóg stór, kanska enntá minni enn í Føroyum. Kortini kemur tað fyri, at stórar eykaupp- hæddir verða settar av til serlig mentunartiltøk. Eitt nú vóru í 1997 og 1998 brúktar einar 2 mil. finn- markar um árið (2,5 mill. kr.) til at gera sangleik úr skaldsøguni „Katrin“ eftir Sally Salminen Politikararnir á Alandi eru tilvitadir um mentanina sum eitt týdningarmikið oki fyri samfelag 10. Nógvir leggja kanska høvuds dentin á eitt afturlítandi mentunar sjónarmið, har tað ræður um at varðveita ein søguligan álendskan samleika. men tað er orðað á ein slíkan hátt, at tað ber til at fara í kjak um tað Peika á okkara samtíð I føroyska mentunaráliunum Avmarkaður marknaður fáa vit eina mynd av støduni sum hon er og hvor tørvurin er. Alitid er fyri tað mesta ein lýsing, har eru nøkur ynski og tilrådingar, men eg sakni eina greining, sum peikar frameftir og mentunarpolitiskar málsetn ingar. Alitið kann brúkast til at arbeiða víðari við og tað hevur verðið lovað fleiri ferðir I Fóroyum er tørvur á at ein va kemur í gildi fyri tann tableraða partin av mentu 11 Í ið tt er ryg: ið eitt ulverugrundarlag framyvir Sum er hongur alt í leysari luft. Tá i in mentunarpolitisk stevnu SKTå € halda seg til. verður 44 } ye fólk. sum arbeiða mentunarl bíða hvort I € i pnæ ld el ;o hvussu s hon verður. Og tú stuðul er tað € n sum spyr m rúkar til og hvat kemur burtur úr Samstundis er umráðandi at seta sær nøkur n entunarpolitisk mál. bæði kvantitativ, tvs. hvat « il setast í Verk, og dygdin vera hvussu tryggja vit, at hon verður nóg góð samstundis sum vit gera okkum greitt, hvørja mentan vit hava í Føroyum og hvussu skal hon stimbrast og stuðlast. sigur Mikkjal Helmsdal Tey. ið fyrireika ein føroyskan mentapolitikk eiga at leggja dent á at skapa fortreytir fyri tí partinum av mentunarlívinum, ið peikar á okkara samtíð og sum roynir at tulka okkara stóðu, sum hon er í dag innan sjónleik, tonleik, film. myndlist og ikki minst skaidskap. Sjálvandi skulu vit halda fast við ta mentanina vit kenna, sidsøgu og søgu okkara, men mentunarpoli- tikkurin má ikki bert snúgva seg um tað. Tað ræður um at skapa rættiliga fleksiblar karmar, har vit hava nakrar fastar stovnar umframt fíggjarorku til at lofta tí, sum er nýtt í tíðini. - Vandi er sjálvsagt altíð fyri at vit bert fáa ein orðaðan menta- politikk, men einki at fylla karmar- nar við. Er politiskt ynski um at fyribyrgja hesum, kann tað t.d. gerast við at nakrar fastar upp- hæddir ella fastir fíggjarnormar so sum eitt ávíst tal av ársverkum, verða sett inn í eina mentunarlóg- gávu. Tað verður eitt nú gjørt inn- an ávísar partar av donsku leiklist- arlóggávuna. Mentanin enn sterri týdning - Fatanin hjá føroyskum politik- arum fyri mentanini hevur altíð verið lítil, í hvussu er um ein skal døma eftir politisku raðfestingini, ið mentanin hevur fingið. Eingin politikari verður valdur uppá at tosa fyri mentanini, men tað er saknur í, at onkur flokkur torir at taka mentanina meiri fram og seta hana á politisku dagskránna Hví skilja foroyskir politikarar ikki, at mentan er eitt tilfeingi? - Helst er tað tí, at tað liggur ein ávís materialisma í hugsunarhátti num hjá føroyinginum hóast teir ikki halda seg aftur at tosa um okkara serligu mentan og mentun arlig virðir. Ov fáir føroyingar síggja nyttuvirðið í mentanini Avleiðingarnar a vit ikki hava ein orðaðan mentapolitikk og førdur um fíggjarlógina. gongur fyrst og fremst út yvir okkum Eg trúgvi, at mentanina ken ur og fer framyvir at hava eu Fø um sum land og samfelag. V upplivdu fyrst í nít kanska kundu fáa trupulleikar við at fólka okkara land. Nógvir før« ingar eru fluttir av landinum og eru ikk: komnir he Vit í eini verð, sum verður alt mei mobil og tað verður alt meiri vi ligt at flyta ímillum lond og ar beiða tvørtur um landamørk. Fyr 1 at livnaourin og Tað er avgjør mentunarálitið varð skrivað og somuleiðis nú. tå ið mentapolitikk urin kemur á dagskránna. Annars eru nógv mentunarpolitisk tiltøk framd, men saknur hevur verið á einum mentunarpolitiskum karmi og eini umhugsaðari mentunar- politiskari leið, ið perspektiverar hesi tiltøkini. mentunarpolitiska - Norðurlandahúsið hevur sett gongd á rættiliga nógv innan ment- unarlívið í Føroyum, sum hevur fingið eina vissa politiska uppfylg- ing. Tað hevur ment tónleikalívið, sjónleikalívið og hevur skapt ein tørv, sum lutvíst verður dekkaður av játtanini hjá Norðurlandahús- inum. Hinvegin er tað partvíst rætt, sum ført hevur verið fram, at poli tíkararnir hava yvirlatid dekan ov nógv til Norðurlandahúsið. Aðrenn Norðurlandahúsið kom svóvu føroyskir politikarar, hvat mentun arpolitikki viðvíkir. So vaknaðu teir av Norðurlandahúsinum í en vissan mun av tí sum hendi har o løgdu seg so til at sova aftur, lå 10 at Norðurlandahúsið sær at loysa fleiri av teimun átrokandi uppgávunum Norðurlandahúsið verður rætt teir sou politiskt, tí húsið er ein Ser nur 1 1 livinum størsta | mentunarhúsið og hevur besti teknisku heintleikarnar í landi Har eru starvsfólk og so eru tvær triggjal 11jónir Kronur tøkar I 1egjar pe maleri k 5 k i N go N ind T i húsið o0 k He Gott hugskot Á Mikk Í Sdál 1 takið Tár AVI býráð k r LI ; í 2 Þ i no og 148 | ste { } } ; ; > i vo k UKK h i R Torsl k ein g lentun KS el pp. hvat tey I ey kunnu gSsá sæl C gott gur Mikkjal Helms Íkast til orðaskiftið um mentapolitikk Samrødan við Mikkjal Helmsdal, stjóra á Nordens Institut á Ålandi, er fyrsta samrødan í eini greinargð um ein í; ið landsstýrið í Kali vid stødi i ordaskiftid um ein framtidar øroyskan mentapolitikk. hevur sett út í kortið skal orðast iti frå 1996, Avmarkadur marknadur. I næstum fara vit f samrødum og greinum at mentapolitikk. Komandi leygardag geva eitt ikast til verður samrøda við Edward Fuglg, listamann