mikudagur 17. februar 1999síða 9

si Á Nr. 32 — 17. FEBRUAR 1999 tíðindablaðið Carita Bjørklund, forkvinna í Fóroya Pedagogfelag: Pedagogar og lærarar eiga at arbeiða saman um børnini Tað er avgjørt ein stórur fyrimunur fyri børnini, at lær- arar og pedagogar í felag mynda forskúlan, tí so verður yvirgongdin hjá barninum til skúlan lættari, sigur Carita Bjørklund, forkvinna í Føroya Pedagogfelag, í sambandi við álitið, ið verður skrivað um føroyska forskúlan TUrID KJØLBRO Få ið forskúlarnir verða settir á stovn dettur ein heil ur árgangur burtur úr dag stovna- og dagrøktarskip anini i Føroyum. Tey seks åra gomlu børnini fara i for- skúla ístaðin fyri á dagstovn g í dagrøkt. Tað merkir við ðrum orðum, at pedagog arnir sleppa børnunum sum seks ár gomul og lata tey upp í hendurnar á lærarum. Men Pedagogfelagið vil ikki sleppa hesum børnum uttan víðari. Felagið eigur ein lim í arbeiðsbólkinum, ið arbeiðir við at gera eitt álit um innihaldið í forskúl- unum. og felagið vónar, at tá ið avtornar fara pedagog- ar og lærarar at arbeiða saman um hesi børnini. — Pedagogar eru vanir at fylgja børnum líka til skúla- gátt. Okkara arbeiði hevur altíð borið við sær, at vit hava børn upp til skúlaaldur um hendi. Nú tá ið forskúl- arnir verða settir á stovn meta vit sjálvsagt. at tað eru vit. sum hava vitanina og lærdómin at fylgja børnun- um fram til skúlan og tað inniber eisini forskulan, ið er ein fyrireiking til fólka- skúlan. Tað er ein stórur fyri- munur fyri børnini, at lær- arar og pedagogar eru sam- an um forskúlanæmingar- nar, tí so verður yvirgongd- in hjá barninum til skúlan lættari. sigur Carita Bjørk- lund. forkvinna í Foroya Pedagogfelag. Skúlafyrireiking Hóast forkvinnan í Foroya Pedagogfelag metir, at markið millum barnagarðin og skúlan eigur at verða brotið og at starvsbólkarnir eiga at samstarva um børn int. hevur hon ikki í hyggju. at pedagogar skulu undir vísa I skúlunum hugsað um verður undirvísing. meðan tað í barnagørdum verður hugsað bæði um undirvísing og spæl. Í mín- um hugaheimi eru hesi ikki sundurskild, men samspæl Okkara ynski er at sleppa at hava forskulabørnini í ítrótti og teimum kreativu lærugreinunum, sigur Car- ita Bjørklund. Nógvir dagstovnar um landið hava skúlabólkar. Tað vil siga, at børnini verða savnað seinasta árið. áðrenn tey skulu í skúla í ein bólk, har eitt slag av undirvísing er skipað so sum at læra bókstavir, tol og annað. Sostatt er tað ikki nýtt fyri pedagogar at hava hesi seks ára gomlu børnini um hendi. Hinvegin er tað nýtt fyri lærarar at hava so smá børn í undirvising, sigur Carita Bjørklund. Í hinum Norðurløndunum eru forskúlar alla staðni og ar eru tað vanliga peda- gogar. sum arbeiða i for- skúlunum. Teir eru eitt til- 00 til oll seks ára gomul »ørn. Svøriki hevur valt eina aðra loysn. nevniliga at seta skúlaaldurin niður. Men tað metir Carita Bjørk- und er ein óheppin loysn. Tad er avgjørt ikki rætt at seta skúlaaldurin niður, tí eg meti at børnini á ymsan hátt als ikki eru búgvin at tara í skúla so tíðliga. Ein spurningur er, um tey yy irhøvur eru búgvin at klára seg í ferðsluni einsamøll, tå 10 tey eru seks ára gomul. I barnagarðinum fylgja peda gogarnir barninum úr og í buss, í býnum og annars í ferðsluni. Tá ið tey so byrja í skúlanum ganga tey einsa- moll. og spyrja vit Ráðið fyri Ferðslutrygd fáa vit at vita, at tey als ikki eru nóg búgvin at klára seg. tá ið tey eru so lítil. Arið áðrenn børnini fara í skúla er sera týdningarmikið og tá kunnu vit sum pedagogar fyrireika tey so væl vit kunnu, sigur Carita Bjørklund. Hvat er best fyri børnini Enn hevur forkvinnan í For- oya Pedagogfelag ikki fing- ið nakra afturmelding frá Føroya Lærarafelag, ið jú er hin parturin í málinum. — Ég havi skilt á fleiri yngri lærarum, at teir meta hetta vera eina gongda leið í teimum lærugreinum, ið ikki beinleiðis eru undirvis- ing. Eldri lærarar vilja ikki hoyra talan um. at pedagog- ar skulu koma inn um skúl- agátt og teir meta, at for- skúlarnir koma undir skúla- undirvísing. Tað er orðið »undirvising«, ið onkurs- vegna skilir okkum. men í grundini snýr tað seg ikki um. hvat er best fyri peda gogar ella lærarar, men fyri børnini. Endamálið við for- skúlunum er at styrkja ein- staka barnið, at gera tað búgvið til skúlan, at barnið kennir seg trygt í góðum so rr Un Carita Bjørklund, forkvinna í Forova Pedagogfelag mennandi kørmum og at tað fær avbjóðingar, ið svara til verðina tey kenna, sigur Carita Bjørklund Carita Bjørklund mæli til, at samstarv verður mill- um forskúlalærarar og lær- arar í fyrsta flokki. Vit hava boðað arbeiðs bólkinum frá. at Føroya Pedagogfelag fegið vil tosa um hesi viðurskifti. soleiðis at vit kunnu koma fram til eina góða loysn vitja arbeiðspláss og ymsar stovnar. sum vit tosa um, tá ið vit koma heim. Børnini tekna, skriva bókstavir og rokna eitt sindur, sigur Asa Egholm, leiðari í Býlings- húsinum á Norðasta Horni. Skulabørnini, sum hesi verða kallað. eru saman nakrar ferðir um vikuna. Ein fyrrapart um vikuna eru oll skúlabornini á øllum bý- lingshúsunum í Havn sam- an, har skipað verður fyri spæli. — Hetta er skipað virk- semi. Og so er tað sjálvsagt eisini tað meiri Oskipada, har spælt verður skúla á stovuni saman við hinum børnunum. Til reiðar at ogna sær nýggja vitan Leiðarin í Býlingshúsinum á Norðasta Horni heldur. at tað er umrådandi, at børn bæði likamliga og sálarliga eru væl fyri, áðrenn tey fara í skúla, tí allar kanningar vísa, at tað eru fortreytir fyri, at børn ogna sær nyggja vitan. — Vit síggja, hvussu nógv børnini búnast seinasta árið, tey eru í barnagarði. Frá at fría spælið er høvudsgerd- armálið í gerandisdegnum og til at tey fáa bindini til at sita við meiri málrættaðum arbeiði í longri tíð. Nøkur børn eru búgvin at fara í skúla sum 5-6 ára gomul. men tey flestu eru ikki búgvin. — Í Føroyum gerast ikki so nógv børn taparar í skúl- anum og tað er tí, at tey eru betur fyri sålarliga og lik- amliga, tá ið tey byrja í skúl- anum. Tá ið børn eru búgvin at fara í skúla eru tey eisini spent at sleppa í skúla og til reiðar at ogna sær nýggja vitan. Hyggja vit eftir lond- um sum Danmark og Ong- landi, sum hava havt forskúlar í nógv ár, síggja vit, at tað eru nógv sum ger- ast taparar í skúlanum og enda sum ólukkudýr longu heilt ung. Tað er tí tey eru ikki búgvin at byrja skúlan so tíðliga. — Havast skal eisini í huga, at tá ið barnið fer í skúla er umsorganin fyri einstaka barninum og fam- iljuni ikki so stór sum hon er á einum dagstovni. Har eru fleiri um børnini, starvs- fólkini hava dagligt sam- skifti við familjuna og kenna sostatt øll viðurskifti tað einstaka barnið livir undir. Á stovnunum verður hædd tíkin fyri heildini barnið livir í. Hetta kemur ikki fyri í skúlunum. har lærarin skal igjøgnum åvist pensum og bert sær foreldr- ini tvær ferðir árliga og ofta ikki hevur vitan um um- støðurnar, barnið livir í. Born, sum hava tað trupult heima, í skúlagarðinum ella aðra staðni, gerast ofta »problembørn« í skúlanum og verða bara sæð sum so. Stundir eru ikki til at taka sær stórvegis av teimum. — Somuleiðis haldi eg, at so smá børn hava krav á tryggleika í lívinum. Á dag- stovnunum eru vaksin at fara til, sum hava stundir til at lurta, hugna um tey og nøkta teirra tørv fyri um- sorgan. Tey koma vid for- eldrunum um morgunin og verða heintað seinnapartin. Tá ið tey byrja í skúlanum skulu tey klára alt sjálv og tað eru tey ikki før fyri. Tey nýta nógva tíð at hugsa um, hvar og hvor skal vera um tey til foreldrini koma heim úr arbeiði. Fleiri foreldur velja ikki at lata børnini fara í frítíðarskúla, tí hann kost- ar. Hesi børnini ganga so fyri váð og vind stóran part av degnum. Tað er ófor- svarligt, um tey 5-6 ára gomlu fáa ein slíkan ger- andisdag. Samstarv Asa Egholm heldur, at pedagogar og lærarar eiga at samstarva um forskúla- børnini. — Lærarin leggur dent å tad, hann skal læra børnini innan avmarkaða tíð. með- an pedagogurin arbeiðir við atliti til heildina í lívinum hjá barninum. Okkara ar- beiði er líka so nógv tað at læra børnini ymiskt og at hava umsorgan fyri einstaka barninum. Vit sameina spæl og innlæring. — Pedagogar duga eisini at arbeida vid atliti til at stimbra sansirnar hjå børn- um, tå ið tey skulu læra okk- urt. Vit siga ikki bert frá. men vit lata børnini brúka allar sansir, oyra, eyga, smakk. fola, tekna, mála, fortelja og so framvegis. Vit leiða tey igjøgnum eina pro- sess, har allir sansir verða stimbradir, sigur Asa Eg- holm.