týsdagur 2. mars 1999síða 25

ks Nr. 41 — 2. MARS 1999 tíðindablaðið 25 vindmyllur! Í nevndu samrødu við Sosialin reypar SEV-stjór- in í byrjanini Oført yvir nýggju vindmylluna, men so skilir hann helst, at hann hevur sagt ov nógv, og byrjar at tala um tekningar av »fundamentinum«, ið ikki eru liðugar enn og um trupulleikarnar at finna „góð vindstød« í Føroyum ja, tað er næstan so, at tað er ikki pláss fyri fleiri stórri vindmyllum í landinum. Hann endar tó við at siga >um onnur stød, ið møgu- liga kunnu brúkast, finn- ast aðrastaðni í landinum, so koma hesi einaferð í tíðini eisini upp á tal<. Gaman í at tú í Danmark. har undirgrundin yvirhøvur er leirur og sandur, er noyddur at stoypa stór og sterk fundamentir til myll- urnar, men hjá okkum hevur Várharra longu skipað fyri heimsins bestu >myllu- fundamentum«, tå hann fyri hundraðtúsundir av árum síðani skapti kilometur- tjúkku = basaltundirgrund okkara. Men hetta veit helst ikki høvudsrådgevi SEVS, ið situr onkustaðni í Dan- mark og teknar vindmyllu- fundamentir til Føroyar - - Og hvat skal ein svara til »trupulleikarnar« vid at finna rætta vindin i Føroy- um? 5. Umbodsnevnd SEVs og avleidingar Sama hvat sum seinastu 15- 20 árini hevur verið sagt um fyrimunir við vindmyllum í Føroyum, so hevur SEV kveistrað allar tílíkar fram- setingar til viks. Helst hevur dulda orsøkin verið sátt- málin við Højgaard & Schultz (H & S), men hin vegin er tad undir øllum umstødum púra greitt, at tað fyri nógv hin størsta partin av umbodsnevndarlimun- um hevur verið og eru orð SEV-stjórans, ið altíð hava vigað mest. Tað sama kann sigast um útbygging av vatnorkuni í Eysturoynni. Her eru um- hvørvisvinarligir = orku- optimalar og nógv bíligari »Agenda 21»-loysnir vrak- aðar til fyrimuns fyri dýrar H & S-verkætlanir. ið geva 50% minni orku. og har afturat turrleggja helmingin av áunum í Eysturoynni Tað SEV-stjórin í veru- leikanum sigur í Sostalin- um 21.01.99 er sum nevnt, at 4 vindmyllur fyri tils. 20 mió kr. geva somu orku sum alt Eiði-3, ið er/var kostnaðarmett til 111 mió kr. Tvs. ein munur uppå slakar 100 mi6 kr. So altrådur stjórin var eftir at greida frå um nyggju mylluna, hugsaði hann ikki um fylgjurnar av upplysing- unum: At hann her i veru- leikanum heldur bædi løg- ting, landsstyri og ikki minst sina egnu umbods- nevnd fyri tað turra spott! Ti hvør vil fremja eina íløgu (Eiði-3), sum kostar 5 ferðir so nógv sum ein onnur (4 vindmyllur), tá úrslitið (framleidda elorkan) er tað sama fyri báðar? Spurningurin átti ikki at verið settur, tí svarið er sjálvsagt. Men júst tí at ein stórur meiriluti av umboðs- nevndini (hægsti myndug- leiki SEVs) altíð hevur darlað trúfast í hólum stjór- ans/H&S' — sama hvat sgaí og ávarað hevur verið ímóti útbyggingini av óheftum serfrødingum bæði her heima og uttanlands — júst tí er tað eitt krav at um- bodsnevndin nú »svarar« spurninginum, so avleid- ingarnar fyri styri og stjóra ikki eru til at mis- skilja. Nevnda »umbering« (sjå pkt. 4): At tað finnast so få >góð vindstød« i Foroyum. er sjálvandi tað reina vola- pykk 100 mio kr. standa uppá spæl — ein munandi partur av upphæddini kann enn bjargast, men tað hevur skund. og tá má eisini Yvir- friðingarneyndin siga >nei< til umsókn SEVs at bora víðari inn í Eiði-4 og turr- leggja Vesturdalsá og Fjarðará. 6. Grøna, gula og bláa álitið: 10% av Føroyum reg. avfallsøki. 86 km tunnlar 20 ár eru liðin síðani al- mennu Føroyar fingu at vita um stéru verkætlanina hjå SEV/H&S: Utbygging av vatnorkuni i — Vågoy, Streymoy og Eysturoy. Alitið í málinum (dagfest 5. febr. 1979) — eisini rópt »Grøna álitið< — var grund- að á eini mettanvøkstur í elnýtsluni uppá í meðal 6% árliga næstu 12 árini, og var ætlanin at arbeiðini skuldu byrja — fyrst í Vágoynni - longu á sumri 1979. So varð ikki, tí óheftar kanningar av málinum (m.a. >Berdal- álitið<) sýndu tøkniligar og umhvørvisligar veikleikar, ið ikki kundu góðtakast. Ein endurskoðað ætlan — >Gula álitið< 20.07.1981 — fekk somu lagnu, meðan 3. ætl- anin (>Bláa álitið<, 25.03.82) at enda varð góð- kent av landsstýrinum 05.07.82 — tó so, nú skuldi ikki byrjast við Vågoynni, men við Eysturoynni, og her varð loyvi sum kunnu bert givið fyri økini Eiði-1 og Eiði-3 Ahugavert er at sammeta lyklatølini (samanlagt fyri Vågoy, Streymoy og Eyst- uroy) frá 1. og seinastu verkætlan SEV/HÆS . Tað er hóast alt ikki meira enn 3 ár millum tær. þv. Stødid undir ætlanini var sum nevnt ein mettur el- orkuvøkstur uppá í meðal 6% árliga næstu 12 árini — tvs. ein vøkstur frá ca. 150 mió KWh (1979) til ca. 320 mió KWh (1991). Í einari greinarød »Nakrir grønir vidmerkingar« í blødunum i mai/sept. 1982 visti eg å, at ein tilikur vøkstur i el- nytsluni var fullkomuliga órealistiskur, ti hann vildi aftur kravt ein vøkstur innan vinnulívið, ið vit als ikki megnaðu. Mín metan her var ein medalvøkstur í sama tíðarskeiðið uppá kanska góð 2%, tvs. ein vøkstur frå 150 mió kWh (1979) til ca. 195 mó kWh (1991). Saml- aða elframleiðslan í 1991 var ca. 200 mió KWh, og uttan júst Eiði- Í útbygging- ina seinast í 80'unum hevði eg helst rakt heilt beint - men tað kundu eisini øll, 10 høvdu fylgt við tøkniligu menningini innan bjálving. ljós, innfrysting osfr. síðani miðskeiðis í 70' unum. Annars síggja vit. at vórðu ætlanir H&S/SEVs fylgdar. so var í dag 10% av landinum regulerað av- fallsøki, og Vágoy. Streym- oy og Eysturoy vórðu gjógnumgataðar av tunlum — 86 km tilsamans! Til alla lukku tóku vága- fólk sær um reiggj og fingu fríðað Fjallavatn. 7. Samanumtikið Hesir viðmerkingar eru fyri mong helst alt ov drúgvir, og nógv eru óivað tey sum siga: >Hví ikki gloyma tað sum er farið og heldur frøast yvir, at nú verða vit leys av H&S-såttmålanum? Her meini eg, at vit koma ikki uttan um hendingarnar årini 1978/-81. skulu vit í heila tikið skilja ta hørðu mót- stóðu, ið útbyggingarætl- anirnar hjá H&S/SEV fingu tá, og sum hevur staðið við síðani. Arini 1978/-81 vil eg skíra sum tey, tá tilvitska okkara um náttúru og um- hvørvi av álvara vaknaði — kanska fremst av ætlanun- um at turrleggja meginpart- in av áunum í Vágoynni og Eysturoyni og samstundis gera avbera vøkru vøtini Fjallavatn og Eiðisvatn til vatngoymslubrunnar. Men eisini ætlan IRF's um sama mundi. at byggja eina rusk- brennistød fyri alt landið beint við Toftavatn gjørdi sítt til at vekja kenslurnar. Stovnan av FNU Grækar- ismessudag 1980 var eisini eitt beinleiðis úrslit av hesari = >tilvitskuvaknan- fyri skapanarverkinum ella lat meg heldur »endurvaknan«, tí hevur ikki øll okkara mentan og sidalag júst sínar røtur í djúpari virðing fyri skapan- SIga Lykatøl SEV/H&S Ætlanin 05.02.79 Ætlanin 25.03.82 Kostnaður tilsamans Framleiðsla pr. ár Brunnar Reg. avfallsøki Tunnilslongd Anleggsvegir 306 mió kr. 716 mi6 kr. 91,3 mió kr. KWh 121,9 mi6 kWh 49,6 mió m' 83,3 mió m' 122 km" 143 km" ca. 68,5 km ca. 86 km ca. 34 km ca. 34 km arverkinum? Tað var ikki neyðin, sum í 1982 vildi tvinga okkum at gjøgnumgata oyggjarnar við tilsamans uml. 90 km tunnlum (18 ferðir undir Vestmannasund) og týna fagrastu fjallavøtn okkara. Tað var heldur ikki ti sum víst hevur verið á — at tað ikki finnast aðrar bæði ódýrari, skilabetri og fram um alt: umhvørvisvinarligar loysnir fyri útbygging av vatnorkuni. Undir øllum umstødum er tað ti fullkomiliga skilaleyst nú at geva SEV loyvi at bora víðari inn í Eiði-4 økið fyri 14,6 mió kr. og vinna o.u. 3 GHw, men harvið turrleggja Vesturdulså og Fjarðará. tá SEV-stjórin sjálvur våttar, at ein 750 kW vindmylla fyri 5 mió kr. ger somu nyttu. So kom tann dagur, sum vit i eina tid høvdu vænt- að fór at koma. Hesa seinastu tíðina vart tú ógvuliga sjúk og vit vistu, at nú var ikki nógv eftir av tínari tíð. Hóast alt er tað svárt at viðurkenna, at omma er burtur. Um eg hugsi aftur í tíð- ina, so hevur omma næst- an verið ein »eyka mamma< fyri meg. Mamma og babba ar- beiddu bæði úti og omma Vásl. er líka tungt at fata. mína Kitty Mørkøre. Minningarorð um ommu mína Kitty Mørkøre, Hósvík f. 2. sept. 1924 d. 30. jan. 1999 vildi, at vit skuldu vera hjå henni. Eg før oman å Trødna hvønn morgun og plagdi at sita inni hjá ømmu og abba fyrrapartin. Tá ið børnini komu úr skúlanum. fór eg út at spæla. Um tað regnaði ella vit spældu í ánni. so plagdu vit at koma rennvát inn og fingu turr klæði og onkuntíð vóru eisini bollar og kakao á borðinum. Eg minnist so tyduliga, at omma og abbi royndi at læra meg klokkuna og tað eydnaðist. Men omma royndi eisini atl æra meg at binda og brodera, men tað hevði eg ikki tol til. Tá ið barnaskúlin var liðugur og farið var til Oyrar- bakka var eg glad, tí at nú slapp eg at húsast einsa- moll hjá okkum. men hóast alt. so fór eg hvønn dag. tá ið komið var aftur úr skúlanum. inn at fáa mær døgurda og tað hoyrdi við, eisini nú eg ikki búgvi í Hósvík longur. at eg kom næstan ongantíð til Hós- víkar uttan at hava verið inni hjá ommu og abba. Omma royndi altíð at vera ein stuðul hjá okkum ommubørnunum og tå ið eg og Kitty spældt ingakonsert í skúlanum vóru ikki nógv fól omma var altíð við. Omma víst altíð áhuga í í gjørdu og dugdi væl at lurta eftir. um nakað var á Ein dagin eg koyrdi fram við húsunum niðri á trødni, legði eg til merkis, uttan at gera tað við vilja, at eg altid hyggi í koksvindeygað at leita eftir einum kroppi, sum stendur aftan fyri gardinurnar og antin vaskar upp ella matgerð. Hesin kroppur er nú vorðin ein skuggi og eg komi altíð at minnast hann sum ein týdningarmiklan part í lívi mínum og tá ið eg eri kedd ella leingist illa eftir at hava ommu í mínum lívi, so seti eg filmin Barbara á og hugsi um hvat omma hevði rátt mær til, ella hvat hon hevði gjørt. Omma hevur altíð verið ein hollur stuðul í familjuni og hevur altíð verið til reiðar at hjálpa. Hetta sást eisini ta síðstu vikuna, hon hevði eftir av lívi sínum. Øll hennara kæru vóru um hana og tað vóru mong, sum stukku inn á gólvið at vitja. At siga heiminum farvæl, um fátt sum fult er áratal, Við hesum vil eg lýsa frið yvir minnið um ommu Men fram um alt stendur tað nú til umbodsnevnd SEVs at syrgja fyri, at neyðuga og sjálvsagda av- leiðingin fyri stýri og stjóra av ti, her er greitt frá um, verður tíkin beinanvegin. Tormóður Dahl +) í sama viðtali við Dimmalætting reypar SEV- stjórin Oført av at elprisurin til idnadin er lækkadur ur kr. 1,25 pr kilowattima i >gloymir< at upplýsa, at lækkingin skyldast fyrst og fremst høga elprísin, ið vanligi abonnenturin må rinda, og harnæst at lands- stýrið subsidierar elprisin til ídnaðin við stórari milli- ónaupphædd árliga — tvs yvir skattin hjá borgarun- um. —— 1 I næm- . Mmen Eyðgerð