leygardagur 13. mars 1999síða 17

hevur goldið nógvar ferðir meiri enn føroyingar fyri at fáa eitt tilsvarandi mentunarhús. Tá ið føroy- ingar fáa ein so stóran og dominerandi mentunar- depil inn í eitt so lítið land og fáa stjórar í húsið. sum hava góðar og drúgvar royndir aðra staðni frá, er tað greitt, at politikararnir, sum skulu finna pengar til so nógv annað. seta seg afturá og bara yvirlata mentanina til Norður landahúsið. Tí kunnu vit siga, at Norðurlandahúsið er vorðið ein soviptita, men tað er rættiliga natur ligt, at so hevur verið - Ymsu tiltókini i Nord urlandahúsinum. síðani tað læt upp, uttan mun til um húsið sjálvt hevur tikið stig til tey ella onnur, stóri áhugin fyri filminum um Barbaru og fyri Williami Heinesen uttanlands hava víst nógvum i Føroyum, at mentanin er so týdningar- mikil. at tíðin er komin til at satsa enn meirt. Norður landahúsið hevur verið við til at fingið nógv sambond í lag millum nógv mentaá- hugað í útlandinum og í Føroyum, og eg meti av- gjørt. at Norðurlandahúsið eigur sín leiklut í teirri sannroynd, at mentanin er komin meiri inn í tilvitid hjá fólki. So vóni eg bara at politikarar finna pening á fíggjarlógini til at vísa henda góða viljan, ið nú er komin undan kavi, í verki. Hvørji ráð hevur tú til tey, ið fyrireika ein orðað- an mentunarpolitikk? - Tað eru nøkur ár síðani eg var í Føroyum og tað er avmarkað, í hvussu stóran mun eg kann fylgja við í tí, sum hendir, og eisini, hvussu nógv eg skal blanda meg uppí. Eg havi verið so heppin, at Ment- unarhúsið Katuaq hevur havt vitjan av nógvum føroyingum, sangkórum, rock-bólkum, listafólki, rithøvundum og eg eri framvegis hugtikin av føroyska mentunarlívi- num. Føroyingar hava nógv at vera ernir av. Gott at hyggja út um landoddarnar - Tá ið hugsað verður um, at mentunarpolitikkur skal setast út í kortið, er tað umráðandi, at meirvirðis- gjald framhaldandi ikki verður lagt á bøkur. so- leiðis at fólk framvegis kunnu keypa, men ikki minst skriva og geva út bøkur fyri ein sámuligan prís. Landsbókasavnið varð, meðan eg var í Før- oyum, nógv skert í játtan- ini á fíggjarlógini, og eg meti, at tað er sera umráð- andi, at tann stovnurin fær stórri jåttan. So vóni eg, at sjónleikarlívið sum heild og Leikpallur Foroya koma upp á tað stødid, tey áttu at havt longu áðrenn kreppan kom. Somuleiðis vóni eg, at Listasavn Før- oya fær meiri pening til rakstur. Sjónvarp Foroya hevur ikki so nógvar pengar at arbeiða við, sum Nr. 50 - 13. MARS 1999 - Endamálið við einum orðaðum mentunarpoli- tikki eigur at vera at geva føroyingum sjålvs- álit og ans fyri dygd. Tað er altid gott at hyggja út um landoddarnar fyri at vita, hvat hendir innan mentunarlívið og so hað- ani fáa íblástur, sigur Jan Kløvstad tað eigur at hava. Tað tykist vera trupult hjá stovninum at framleiða so nógv tilfar á føroyskum, sum tey fegin vilja. - Í Grønlandi og í Nor- egi eru mentunarskrivarar í hvørjari kommunu. Kommunurnar í Føroyum eru framvegis rættiliga smáar, men eg meti tað hevur sera stóran týdning. at tær samstarva og umsita mentanina í felag. Tá ið vit royndu at skipa fyri tiltókum á bygd rendu vit okkum alla tíðina í tann trupulleikan, at tað var trupult at fáa fatur á fyri- skiparum á staðnum og hóskandi hólum. Tað gjørdi, at vit kundu ikki skipa fyri so nógvum til- tókum úti um landið, sum vit fegin vildu. Um ein orðaður mentapolitikkur kundi fingið kommunur- nar meiri við soleiðis, at mentunarlívið gjørdist betur skipað, vildi tað okt lívsdygdina á bygd og í bý munandi. - Endamálið við einum ordadum mentanarpoli- tikki eigur at vera at geva føroyingum sjålvsålit og ans fyri dygd. Tad er altid gott at hyggja út um land- oddarnar fyri at vita, hvat hendir innan mentunar- livid og so hadani fåa íblástur. Nýggjari parturin av Listaskálanum eitt nú er úrslit av, at tey, ið hava skapað hann, hava fingið íblástur úr øðrum londum. - Í Noregi er bæði innan kommunur og frá almenn- ari síðu gjørdar ætlanir um, hvussu mentunarlívið eigur at verða ment. Eitt nú fylkið Sognefjordene hevur havt ein sera tilvit- aðan og mennandi ment- unarpolitikk, sum onnur oki í Noregi síggja upp til. Haðani eru ivaleyst nógv góð hugskot at heinta. Somuleiðis í Skotlandi. har nógv áhugavert hendir. Føroyar framman fyri Grønland Síðani í januar í 1996 hevur Jan Kløvstad verið stjóri í Mentunarhúsinum Katuaq í Nuuk í Grøn- landi. Húsini lótu upp í 1997, og undirtøkan hevur verið ovurhonds stór. Hvor íbúgvi í Nuuk vitjar Katuaq í miðal 10 ferðir um árið. Tað eru serliga biografurin og kaffistovan, ið verða væl vitjað. - Upprunaliga skuldi Katuaq vera ein mentunar- depil sum Norðurlanda- húsið, men vit valdu, at geva húsunum fleiri funk- sjónir. Mentunarhúsið Katuaq er tí bæði mentun- arhus, biografur, listaskåli, kaffistovu og rådstevnu- middepil vid 7.-8.000 gestum um árið, sigur Jan Kløvstad. Loyndarmålid aftanfyri stóru undirtøkuna Katuaq hevur fingið, er lutvist, at Mentunarhúsið er einasta av sínum slag í landinum, og at leiðslan í húsinum hevur drúgvar royndir ymsa staðni frá í Norður- londum. - Sjálvur havi eg nógvar royndir frá Norðurlanda- húsinum og hav: tikid við mær tað, sum eydnaðist væl. Munurin å at reka Katuaq og Norðurlanda- húsið er fyri tað fyrsta. at í Grønlandi er eingin kapp- ing við onnur mentunar- hús, og fyri tað næsta, at oll skulu rinda fyri at brúka holi og funksjónir í Katuaq, meðan tað í Norð- urlandahúsinum er ókeyp- is. At tað kostar at brúka Katuaq hevur gjørt tað, at vit hava fingið ein betri rakstur og at vit fáa meiri burtur úr hvørji einastu krónu, sigur Jan Kløvstad. Av góðum royndum úr Norðurlandahúsinum í Føroyum, sum stjórin í Katuaq hevur tikið við sær til Grønlands, eru eitt nú á hvørjum ári at gera eina listaplakat og at skipa fyri eini summarframsýning við einum listaf6lki, har bók, kort og plakat verða givin út. Grønlendska heima- stýrið og Nuuk kommuna eiga Mentunarhúsið Katu- aq. ið er hálva aðru ferð so stórt sum Norðurlandahús- 10, og tey stuðla húsið við 9 milliónum krónum um árið. Arsumsetningurin liggur um 21 milliónir krónur um árið. Í summar tekur Juaaka Lyberth. sum tók lut á Tórshavnar Jazz-. Fólka- og Bluesfestivali seinast. við stjórastarvi- num í Katuaq. - At grønlendingar taka so væl undir við Mentun- arhúsinum merkir ikki tað sama sum, at grønlending- ar hava stórri virðing og fatan fyri mentan enn føroyingar. I Grønlandi er eitt mentamålastyri eins og i Føroyum, men grøn- lendsku politikararnir hava ikki orðað eina menta- politikk. Eitt notat er frå 1990, sum er eitt upplegg til ein grønlendskan ment- apolitikk, uttan at har eru so nógvar leiðbeiningar. At Katuaq hevur fingið so góðan stuðul frá fólkinum kemst millum annað av, at í Grønlandi eru ikki so nógv onnur mentunartil- boð. Nøkur stig eru og verða tikin, men mentan- arpolitiskt liggja Føroyar langt framman fyri Grøn- land. - Stórsti munurin mill- um størvini hjá mær i Føroyum og i Grønlandi er, at i Føroyum sat eg eitt langt tidarskeid sum tann einasti innan mentunarliv- ið sum hevdi pengar, með- an eg í Grønlandi eri tann størsti biddarin. Vit hava pening til lønir, fastar útreiðslur, men tiltøk skulu fíggjast heilt frá botni av. Tí krevur tað ein heilt annan máta at hugsa uppá. - Eg havi lært nógv av báðum mátunum. Við hvort kundi eg hugsað mær sum í Norðurlanda- húsinum at havt fríar hendur til at brúka so og so nógv til tiltók. Frælsið hjá leiðsluni í Norðurland- ahúsinum við at fáa ein ávísa upphædd frá Norð- urlandaráðnum og av før- oysku fíggjarlógini á hvørjum ári gevur eisini eina ábyrgd, og tá er um- ráðandi at finna javn- vágina millum at hava so stórt vald í mentunarlívi num og so brúka tað við djúpari virðing fyri teim- um fólkum í mentunar- lívinum. sum ein sam- starvar við. Og tað er avgjørt ein avbjóðing Hóast Mentunarhúsið Katuaq bert hevur verið opið í tvey ár, sæst longu, hvussu stóra ávirkan húsið hevur havt á mentunar- lívið. - Grønlendingar hava fingið ein góðan karm um teirra mentan og hava fingið eitt stað, har teir kunnu vísa, hvat teir duga, sigur Jan Kløvstad Tíðliga í summar fer Jan Kløvstad úr stjórasessi- num í Katuaq. Hann hevur ongar ítókiligar ætlanir um framtíðina fyri fyrstu ferð í longri tíð. - Eg fari heim til Nor egs, ul Arndal kommunu, har eg eigi eimi hús. og har fari eg at skriva víðari uppá eina bók. eg eri í holt við, og annars at taka tað við ró sum heimagangandi pápi í eina tíð. So fái eg at síggja. hvat kemur undan kavi, sigur Jan Kløvstad at enda. felag Føroya. Íkast til orðas um mentapolitikk - Hetta er fimta samrødan í eini greinarød um ein føroyskan mentapolitikk, ið landsstýrið í samgonguskjalinum hevur sett út í kortið skal orðast við steði í mentunarålitinum frå 1996, Avmarkadur marknaður. Vit fara i samrødum og greinum at geva eitt ikast til ordaskiftid um ein framtidar mentapolitikk. Komandi leygardag verdur samrøda vid Helga Fossådal, formann i Lista- kiftið