týsdagur 16. mars 1999síða 4

4 tidindabladid SOX Nr. 51 — 16. MARS 1999 Fuglfirðingar halda at tíðir 1 er búgvin at leggja til brots aftur við svartkjaftinum: Keypa svartkjaftabát Fuglfirðingar halda, at tíðin nú er búgvin til aftur at fara undir at virka svartkjaft til matna í Føroyum Til endamálið ætla teir at keypa ein størt svart- kjaftaskip. Næst- an 100 fólk vera VIC SKIÐINUM Hann ætlar sær undir at matna virka svartkjaft til loyvi til at virka svartkjaft til matna umborð Sostatt ætlar hann at taka táttin uppaftur frå sjeyti og åttatiårunum, tá ið fleiri før- oyingar gjørdu stórar og kostnaðarmiklar royndir við at virka svartkjaft til matna. Hesar royndir vórðu gjørdar bæði á virkjum á landi og umborð á svart- kjaftaskipum. Men hóast endaliga úr- slitið av hesum royndunum var ein fleiri hundrað milli- ónir eftir hæli, heldur Sig- urð Simonsen ikki, at vit eiga at missa mótið. — Nidurstødan eftir tað miseydnaða svartkjafta- ævintýrið kundi lættliga verið, at „hatta var so tað og so hugsa vit ikki meiri um hatta, sigur Sigurð Sim- onsen Men tað heldur hann ikki. — Hóast tað sonevnda svartkjaftaævintýrið seinast í sjeyti og í åttatiårunum endaði við at kosta okkum nakrar hundrað milliónir, vóru tær royndirnar als ikki til fánýtis, sigur hann - Tvørturiméti hava tær royndirnar, og royndir, sum eru gjørdar seinni, givið kkum eitt gott stødi at byggja víðari á, og vit eru nú væl betur brynjaðir til at byrja aftur — Vit hava til dømis fing- ið staðfest við teimum royndunum, sum japanska skipið „Shinkai Maru" Hann er 94 metrar langur. Næstan 100 mans sigla við honum. Og nú verður roynt at keypa hann til Føroyar. Sig- urð Simonsen í Fuglafirði ætlar sær undir veruliga svartkjaftavinnu í Føroyum. Men til tað krevst stórt skip og roynt verður nú at keypa trolaran á myndini. Hann fæst fyri góðar 100 milliónir Nýggjur kostar hann 300 milliónir at byggja gjørdi, at svartkjaftur er ein av bestu råvørunum til sur- imi framleidslu - Vit hava eisini fingið staðfest, at við nóg stórari togorku er gjørligt at fiska nóg stórar nøgdir um vet- urin til at eitt verksmidju- skip kann klåra seg væl. Marknaðurin fyri surimi er eisini stórur — Eftirspurningurin er umleið 550.000 tons um árið. — Somuleiðis er prísurin á surimi góður og utlitini venda rætta vegin, tí prís- urin er alsamt hækkaður í seinastuni. — Prísurin hevur ligið um 17 krónur fyri kiio, men hendan seinasta mánaðin er hann hækkaður upp í yvir 22 krónur fyri kilo. — Stødan er tann, at út- boðið minkar, men eftir- spurningurin veksur. — Orsøkin til, at útboðið minkar, er, at kvoturnar av pollack í Alaska, eru skerd- ar og tað loysir seg betur at skera hann til flak, heldur enn at mala hann til surimi. Annars er tað ongin annar í Evropa, sum gera surimi, uttan ein franskur trolari, men hann hevur tað bara til parttíðarfiskiskap. Og hann avreiðir bara til felagið, sum eigur hann, sum brúkar surimi í serlig- um framleiðslum Annars verður meiri enn helvtin av gllum surimi, sum verður gjørt í heim- inum, gjørt burturur poll- ack, sum verður fiskað við Alaska. Ongin ger surimi burturúr svartkjafti í Norðuratlants- havi. Talan er tískil ikki sørt um undangonguarbeiði, sum furglfirðingar nú ætla sær undir. Sigurð Simonsen sigur, at nidurstødan må vera tann, at tað eru so mikið stór framstig hend á fiskitøkni- liga og framleiðslutgkniliga økinum og marknaðinum, at tað er nógv sum bendir á, at tíðin er búgvin til itøkilig tiltøk til tess at skapa okk- um føroyingum eitt bein afturat at standa á. Grundin til, at tað gekk so illa í åttatiårunum, var fyrst og fremst, at markn- aðurin var ikki til staðar og at prísurin tí var vánaligur. — Tað er hann nú. Og prís- urin er góður. Ein annar trupulleiki er, at motororkan var ov lítil til at hava nakran serligan fiskiskap um veturin. Seta skjetil á Sigurð Simonsen sigur, at í Fulgafirði hava teir so sett skjøtil á. Hóast teir hava fingið loyvi til eitt skip, er onki skip keypt enn. Men tað gongur tann veg- in. — Vit hava gott eyga å einum av surimiverk- smiðjutrolarunum hjá norð- manninum Røkke, sigur Sigurð Simonsen — Talan er um ein trolara, sum hevur hevur fiskað yviri í Alaska, men sum er settur á sølulista, tí kvot- urnar eru minkaðar. Hann er heilar 94 metrar langur. Ein so stórur bátur krevur eisini stóra manning. Tað eru 94 koyggjur um- borð, so tað verður helst manningin, sigur Sigurð Simonsen. Hann hevur 8.000 hesta- kreftir. Hann sigur, at nú verður arbeitt við at útvega fígging. Hann vónar at fáa bæði partapeningin og lánifígg- ing í Føroyum. Skipið kostar góðar 100 milliónir krónur. Nýggjur kostar ein trolari sum hesin um 300 milliónir at byggja. — Hann er bygdur í USA í 1974, men í 1988 var hann gjørdur av nýggjum, líka úr skorsteininum, niður í kjøl- in, so tað er bara sjálvur skrokkurin eftir frá 1974. — Talan er um eitt serbygt skip til at virka svartkjaft umborð. Sigurð Simonsen sigur, at verksmiðjudekkið er 800 fermetrar. — Hann kann frysta 140 tons um døgnid og gera 100 tons av slógvi til mjøli um døgnid, tað gevur um 20 tons av mjøli. Um samggurið kunnu teir gera 300 tons av sjógvi til fekst vatn at brúka í suri- miframleiðsluni. 25.000 tons um árið Sigurð Simonsen sigur, at við dagsprísinum á surimi skal báturin fiska 25.000 tons av svartkjafti um árið, sum geva uml. 3.500 tons av surimi. Prísurin á Surimi er alsamt hækka. Men ætlanin er ikki, at nakað skal fara burtur. Tí er eisini ætlanin at gera mjøl og lýsi burturúr burtur- kastinum í surimifram- leiðsluni. Men báturin hevur nógv- ar møguleikar. — Surimi er endafram- leiðslan. Surimi er útvaskað fars, sum ikki smakkar av nøkrum. Tað verður brúkt til grundevni í øllum møgu- ligum vørum, eitt nú krabbasneisar, pylsur, eftir- gjørda sukurlátu o.s.fr. --Aðrenn tað kemur so langt, skal svartkjafturin skerast til flak, hann skal skrædlast, malast til fars og tástaðni verður hann gjørd- ur til Surimi. — Men loysir tad seg betri í ávísum førum, ber eisini til at skera flak, ella at skrá- skera svartkjaftin at selja. Altíð trúð uppá svart- kjaftin Sjálvur hevur Sigurð Sim- onsen drúgvar royndir í svartkjaftinum. Hann var ein av undan- gongumonnunum í hesi vinnuni í sjeyti og áttati- árunum. Hann hevur fiskað svartkjaft frá 1974-84, m.a. við Giljanesi, áðrenn hann fór aðrar leiðir. Hann sigur, at hann hev- ur alla tíðina trúð uppá møguleikarnar í svartkjaft- inum. Og longu í 1979 søkti hann um loyvi til ein svart- kjaftabát at gera surimi. Tað datt tó niðurfyri. Men dreymurin hevur alla tíðina fyri yvir 100 millionir livað. Og nú eru so útlit fyri, at dreymurin gongur út... Men hann dylir heldur ikki fyri, at hetta er ein stór avbjóðing. --Avbjóðingin liggur ikki í at fiska svartkjaftin, tí tað hava okkara sera dugnaligu fiskimenn langt síðani prógvað, at teir megna Avbjóðingin liggur heldur ikki í at virka svartkjaftin til Surimi Tad skuldi heldur ikki volt sølulidnum stórvegis trupulleikar at sloppið av við surimi, tí hetta er ein kend vøra, sum stórur eftir- spurningur er eftir. Avbjóðingin hjá sølu- liðnum liggur heldur í at finna marknað fyri allar tær vørurnar, sum liggja imill- um ráfiskin og surimi, sum er endaframleiðslan, tvs at finna marknað fyri heil- frystum svartkjafti, skrá- skornum, fløkum av ymsum sløgum og fars. — Men tann allarstørsta avbjóðingin liggur í at fáa eina flakaverksmiðju, sum virkar nóg væl. --Fyrr var ongin trupul- leiki at skera svartkjaftin til flak. — Men tá hevði verið lítið fiskað av svartkjafti og tí var væl av gomlum fiski uppií. Av tí sama var svart- kjafturin væl stórri í miðal tá, enn hann er nú. — Fyrst í åttatiårunum var svartkjafturin einar 29 cm til støddar í miðal. Men síð- ani er nógv fiskað av hon- um, og tí er meiri av smáum fiski uppí í, samstundis sum tilgongdin av nýggjum ár- gangum hevur verið stór. — Úrslitið er, at nú er mið- alstøddin á svartkjaftinum 24 cm, ella fimm sentimetr- ar minni, enn fyri 15-20 ár- um síðani. --Og tann stóri trupulleik- in er, at maskinurnar, sum eru, klára illa at skera tann smáa fiskin, sum nú er. - Men teir, sum gera flakamaskinurnar arbeiða av kraft við at loysa trup- ulleikan, og teir hava rætti- liga góðar vónir um at loysa trupulleikan heilt skjótt. — Vinna vit á hesum trup- ulleikanum, so er sloppið, sigur Sigurð Simonsen. Sjálvur ivast hann ikki í, at svartkjafturin er ein av okkara heilt fáu møguleik- um, sum eftir eru at menna okkara fiskivinnu. — Møguleikarnir í botn- fiskinum undir Føroyum eru troyttir. — Men eydnast hetta vid svartkjaftinum, er møgu- leikar fyri eini virdisøking uppá hundraðtals milliónir, sigur Sigurð Simonsen.