fríggjadagur 19. mars 1999síða 8

8 tíðindablaðið Nr. 54 — 19. MARS 1999 Hin føroyska biblian 50 år Ci 4 > á ) DS ORSECI m FC K + 3 x bæd glandi og å inilandinum øgilig frå nyrku midaldarkirkjuni eruopeisKa n motstødan Wvclif r Oxford g tad v at hann kk! sø Nøk es e i evsing YNI } e Wvclif bib g KIK ] y ; samband VIð al fyr mangan Jøroyin ein ein merkisdag- Hetta var utedvudagur. og móðurmálsbíblian lá á havi hoyrt kenslubornar frásagnir um erótu av gleði hendan vármorgunin. Símun hevur eftir áheitan frá blaðnum skrivað hesa tað í dag eru liðin 50 ár síðani Vic tor Dante sen om u! : 5 9 et ” ' Wvc | € sø IN ihaldn c od, Svettta og I plys Eitt aðalmálunum hjá ussu leingi kirkjan — Luther var, at fólk skuldu k halda tólkinum fáa bíbliuna á egnum máli kri og vannkunnleika xolitiska vald og kúgan 10 kirkjan stóð fyri stóð í andsøgn til boðskap nasar- rans, og tað kendist ti sum ein hóttan, um fólk sjålvi fóru at lesa nýggja estamenti Um år 1500 umsetti Will- tam Tyndale bibliuna úr frummålinum til enskt. Hon kom ut í 1535. Arið efti arð Tyndale tikin av dog- um og jørdisku lendi brendar. Í SKIPaðU Cc Nansara VvVorou I samsvar við andan í refor- matiónini kom biblian á svenskum í (1541, hin danska í 1550 og hin ís- lendska i 1584. Men føroy- ingar máttu bíða i 400 ár. Fyrsta føroyska royndin Hóast sidaskifti (reformati- ónin) frå 1540 eisini í Føroyum átti at ført fram- stig við sær á mentunarliga økinum, so má ásannast, at foroyskt mál og mentan vóru fyri stórum bakkasti. Latínskúlin varð niðurlagd- ur og danskt gjørdist heilagt mál her á landi. Tann fyrsta royndin at flyta tær heilagu skriftirnar yvir í føroyskt mál varð gjørd av prestinum Schrøter í 1814. Hann var tá einasti føroyingur ímillum prestar- nar her á landi. Sælands biskupur Munther gav Schrøter loyvi til at umseta nýggja test ntid til før yo byriast skuldi við umstød erða stóra virðing fyri Schrote! Hann skuldi týða til eitt mál ið einki skriftmál heyði Schroter legði tí stødi undir føroyskum bókamáli við at gera eitt skriftmál og í 1823 kom „Matteus“ í hvert heim í Føroyum Men mottøkan var kaldl- lg, og hevur hetta órvað gjørt sítt til at stígur kom í bíbliuumseting her á landi. Ur Føroyum var m.a. sagt í eini kæru til Sælands bis- kup: Ordet er ikke helligt nok, til at betegne så hellige ting. Vort maal kan være godt nok i daglig tale, men om de aandelige ting høre vi helst på dansk. for hvis udtryk i religionssager vi have baaret ærbødighed fra vi vare smaae.” Onkur rødd f Føroyum vildi kortini við. at vera William Tyndale umsetti bibliuna til enskt og varð hon utgivin í 15. 1rið eftir bótti Tyndale við lívinum fyri sítt umseting ararbeiði 1232 18358 Matteus kundi vera onkrum her á landi at gagni. „især gamle og enfoldige“, varð tikið til. Eitt brot úr týðing Schrøters sum umtalar tær 10 moyggjarnar ljóðar so- leiðis: Tær óvitigu tóku kolur sínar, men tóku ikki lýsi við sær. Men tær vitigu tóku lýsu við sær í kerum sínum afturat kolum teirra Fólk vóru kanska skelkað vvir, at hitt hátíðarliga bib! tlumálið nú var vorðið roykstovutos At atfinningarnar úr For nava ukið fast hjá Schrøter er einki at ivast í Innan kirkjuna her á landi hava fleiri mætir menn stríðst fyri rættinum hjá móðurmálinum. Umframt Schroter. kann nevnast: V U. Hammershaimb. A.C Evensen. J. Dahl o.s.fr Hetta eru menn ið hava sett varðar eftir seg. føroyskum máli at frama Av ti at Victor Danielsen stóð uttan fyri fólkakirkjuna kundi hann sum blaðungur fara undir at týða og útgeva sálmar. bøkur, o.s.fr. uttan at biðja nakrar um loyvi Hetta var ein grundlógar- tryggjaður rættur. At vera leysur av einum sidbundn um stovni hevur verið ein fyrimunur í hesum sam bandi ovum Victor fer undir verkið A vári 1934 fór Victor und- ir at umseta Nýggja Testa- mentið og varð tað útgivið í 1937. Málbúnin lá ógvuliga tætt uppat talumálinum og hesum fýltust málmenn at. Sjálvur segði Victor seg at hava verið í eini tvistødu viðvíkjandi málbúnanum. Eitt fornt. mergjað og ramligt bíbliumál verður av mongum mett sum betur Victor Danielsen umsetti 18 bókur umframt bíbli- una 2 ferðir. Hann týddi umleið 1000 sálmar til føroyskt. Umframt týðing- ararbeiði skrivaði og yrkti hann sjálvur ørgrynnu av sálmum, bókum, smárit- um, 0. s. fr. målrøkt, men Victor ynskti føroyinginum eitt nýggja testamenti ið ikki tóktist fremmant frá gerandis- målinum. Sama år i 1937 for hann undir at umseta gamla testamentid og i 1939 varð oll biblian send til Noregs til prentingar Prentsmiðjan i Oslo fór undir arbeiðið og útvið 100 blaðsíður vórðu sendar til Føroyar til rættlestur tå tyskarar hersettu Noreg. Tå kríggið var av kundið prent- ingin takast uppaftur, men tá avgjørdi Victor at vreka tað gomlu umsetingina og gera eima nýggja. Hon varð prentað í Føroyum og kom ut 19. mars 1949. Samanber ein Nyggja Testamentið frå 1937 við 1949 so er málið so mikið nógv broytt, at talan kann ikki vera um eina endur- skoðaða = útgávu. men heldur eina nýggja umseting. Málsligi búnin í 1949-utgåvuni er fornari og treystari enn frå 1937. og hevði harvið flutt seg nakað í mun til talumálið. I dag tykjast flestøll at vera samd um at broytingin var til tað betra. Victor val målkønur og hevði stóran áhuga fyri máli. Hann kendi ikki frummålini, men týddi bibliuna úr donskum, norskum, svenskum, is-