leygardagur 20. mars 1999síða 2

Gerið eina „Hvítbók“ um pensjónina Oddagrein PENSJONSMALIÐ er vorðið ein politisk kasti- bloðka. Ikki minst tí at fráboðaninar hjá lands- styrisflokkunum eru so ymiskar. Og tað er spell. Partvist ti at málið ger, at pensionistar verða ótryggir, og partvist eigur tað at vera breið politisk semja um eitt so týðandi mál. TAÐ elvdi til politiskan rumbul, tá bæði Tjóð- veldisflokkurin og Sjálvstýrisflokkurin sogdu seg taka undir við eini tvungnari, individuellari skipan, sum Fólkaflokkurin í fleiri ár hevur tosað um. Soleiðis varð hetta uppfatað. Heitið fyri hesum politiska misforstrinum er Fólka- trygging. Men tá hetta kom ut í fjølmidlunum. var Tjóðveldisflokkurin skjótur at boða frá al- ment, at talan var ikki um at fara frå ti soli- darisku fólkapensjónini, sum afturímóti skal styrkjast. Alt gott um tað, men ikki skerst burtur, at Tjóðveldisflokkurin hevur ikki grett eitt orð um tað samhaldsfasta - solidariska - ð til Fólkapensjónina, nevniliga tann Z ssta síðani. Og tå uppskotið hjá Javnaðarflokkinum um at hækka inngjaldið ti |„Samhaldsfa sta var fyri í Logtinginum í vikuni r eingin positiv tilsogn at hóma har heldur RAKIÐ hevur í fleiri ár verið, at alt fleiri fakfelog fáa avtalur um eftirlonarskipanir. Alt gott um tað, men vit eiga ikki at gloyma, at tað eru partar í samfelagnum, sum ikki hava henda møguleika - arbeiðsleys, avlamin, fólk á smá- bygdum osfr. - og í teimum forum er Sam- haldsfati einasta alternativið, um fólkapen- sjonin ikki verður hækkað munandi. Hinvegin, verður Tjóðveldisflokkurin við til at gera eina tvungna, individuella pensjónsskipan - mein- líkari fólkatryggingini hjá Fólkaflokkinum - sum gevur fólki eftirlon í mun til inngjald, ger flokk- urin eitt risafet frá solidaritetsprincippinum, ið hevur eyðkent politikkin á pensjónsokinum. Verður hetta leiðin, verður torført at venda aftur. Og hvat verður tá tað næsta - brúk- aragjøld á almanna- og heilsøkinum? AVTALUR, sum fakfelog hava gjørt, eru komnar væl við. T.d. skipanin hjá Havnar Arbeiðsmannafelag. ið fleiri ferðir hevur fingið rós á hesum stað. Tí varð tað ein loddrott lygn, tá Bjarni Djurholm í tinginum henda dagin segði,at Sosialurin hevur nidurgjørt hesa skipan. Tvorturímóti. Henda skipanin er samhaldsfost, og er eitt frálíkt ískoyti hjá arbeiðsmonnum í Havn. Hóast Dagblaðið hevur skamróst skipanini, so skerst ikki burtur, at Fólkaflokkurin virkaði fyri eini skipan, ið ikki byggir á samhaldsfesti. VIT eiga at endurskoða pensjonsvidurskiftini frá grundini, gera eina „Hvítbók“ og tá tað er gjørt, eiga vit fyribils at bota verandi skipanir. Tað er umráðandi at fáa eina breiða semju um pensjónsmálið, so tað ikki verður politisk kastiblødka. Og her áttu Tjóðveldisflokkur og Javnaðarflokkur, sum vilja umboða tey veiku, at royna at draga eina línu.Tíðin er komin hartil, at hesir flokkar gera sær greitt, hvat Fólkaflokkurin stendur fyri. Sosialurin Sveinur Tróndarson | Marknaðardeild: Jan Miller | Jonhard Hammer Blaðstjóri: | Dagbjørt S. Hansen Eirikur Lindenskov Fíggjarleiðari: Blaðfólk: Dagny Joensen Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Niclas Johannesen | Dagfinn Olsen John Johannessen | ítróttarskrivari: Emil L Jacobsen Viðmerking: Argjavegur 26, Argir Myndamenn: Jens Kristian Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting og prent: | Sp/f Sosialurin Bústaður: Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post &sosialurin.fo Karsten starir seg blindan í lIønarspurninginum! Nu arbeidsstedgur er i sam- bandi vid såttmålan hjå lim- unum i Starvsmannafelagn- um, liggur almenni arbeiðs- marknaðurin lamin. Nógv spyrja seg sjålvi - hví?! Fíggjarmálastýrið við Karsteni Hansen á odda góðtekur ikki eina lønar- hækkan sum 2,5%. Sjálvur segði hann vid blokadu- vaktir uttanfyri Figgjar- málastýrið fyrrapartin mikudagin, at veruliga hækkingin var 3,5%, og at hetta var ALT ov nógv?? Samstundis hevur flokkur hansara atkvøtt fyri stóru hækkingini í ungmannaløn- int. Alt í lagi við ti, um so er dygdin av arbeiðnum hjá tingmonnum hækkar sam- svarandi??!! Dagliga hava flestu okk- ara einki sum helst við Fíggjarmálastýrið at gera, og tí tykist tað logið, at bert hetta stýrið tekur sær av sáttmálasamráðingunum. har lønin hóast alt er bara ein lítil partur. Arbeiðsuppgávurnar hjá limunum í Starvsmannatel- agnum åvirka meira ella minni allar borgarar í sam felagnum. Tað fyrsta ein leggur merki til er, at Ut- varpið og Sjónvarpið senda nógv skerd Tíverri raka tiltøkini hjá fakfeløgum altíð útjaðara- økini meinast, tí dagliga ferðasambandið verður kvett. Men hetta er so nakað av tí Fíggjarmálastýrið ikki sær, tí tað starir seg blint uppá lønarspurningin. Ein annar bólkur, sum alt- íð verður hart raktur undir verkfalli, er pensionistar og øll hini, sum standa á »løn- arlistanum< hjá Almanna- stovuni. Seinni verða allar almennar lønir - her undir tingmannalønir - raktar. Limirnir í Starvsmanna- felagnum eru ikki bara eld- hugaðir og samvitskufullir tå arbeiðsósemja er, men so sanniliga eisini í okkara dagliga arbeiði. Men bæði í dagliga arb- eiðnum og tá sáttmálasam- ráðingar eru, ræður ein pol- itisk líkasæla móti okkum sum løntakarar og sum starvsfólk í einum ábyrgdar fullum arbeiði. Hetta harmar okkum ikki minni enn lønarspurn- ingurin. Bent Ottosen, Jógvan Eli Dam, Aki Jacobsen, Tórður Mikkelsen, Turið Láadal Sejersdóttir og Lene Rauff Nielsen Eru tvey og tvey ikki longur fýra? Søguligi møguleikin Gjøgnum tfdirnar hava mangir politikkarar havt søguligar møguleikar, og summir teirra hava skrivað søgu. Nakrir hava skrivað eina glæsiliga politiska søgu og aðrir beint tað øv- ugta. Summum hevur tað rættiliga eydnast at skriva søgu við hepnum avleiðing- um fyri land og fólk, og hjá øðrum hevur tað eisini hepnast at skriva søgu. tó við ótespiligum avleiðing- um fyri land og fólk. Høgni Hoydal sum so nógvir aðrir framfýsnir pol- tikkarar vil sjálvandi eisini sleppa at skriva søgu. At maðurin hevur ambitiónir, tað kunnu vit ikki siga hann ringan fyri, men hann má sjálvsagt ansa sær, at søgu- skrivingina ikki verður eitt mál í sær sjálvum. Í einari grein her í vikuni við heitinum "Tann søguligi møguleikin” letur Høgni Hoydal okkum vita, at tað er nú, vit hava ein søguligan møguleika til at gerast figgj- arliga óheftir av danska rik- isstudulinum. Hann gevur lesaranum ta fatan, at møg- uleikin er søguligur og av- markaður til tíðina her og nú. Men lat okkum hyggja eitt sindur nærri at hansara søguliga uppfatan. Hví ikki longur brúka sunna fornuft? Søguligi pástandurin hjá Høgna Hoydal er, at av ti at vit i 1998 guldu einar 900 mi6. kr. f rentum og avdrått- um, og ríkisstuðulin var um tað sama, so eru vit førir fyri at fíggja raksturin av før- oyska samfelagnum við inntøkum, skaptum í før- oyska samfelagnum. Onkur hevur kanska hug at siga ”hokus, pokus ” er tað so lætt. hví hava vit ikki so fyri langari tíð síðani tikið stig- ið? , Finnbogi Ísakson, sum tann royndi taktikkarin hann er, var tann fyrsti, sum undir einari fíggjarlógarvið- gerð kom við hesum fan- tastiska roknistykki. Men nú hevur so Høgni Hoydal tikið hetta framaftur. Nokk so løgid, nú hann hevur mannað arbeiðsbólk til júst sama arbeiðið, at hann sum arbeiðsgevari hjá sama bólki, konkluderar upp á forhond. Fyri 1999 sigur hann. at úrslitið verður á leið tað sama sum fyri 1998. Orsøk- in er, at ein seria av láns- brøvum fellur til gjaldingar vid årslok upp å 570 mi6. kr Men sambært somu fíggjarlóg, skulu 270 mió. kr. av hesum lánsbrovum endurfíggjast, og tí skal tal- ið 570 mió. kr. verða 300 mió. kr. So koma tvey ár, sum ikki tæna søguliga møguleika- num hjå landsstyrismann- inum, ti avlopið av rikis- studulinum aftanå rentur og avdråttir liggur um 600 mi6. kr. Men tað koma nógv år aftaná hesi.. Øll vita vit, at avtalan frå juni í fjør sigur, at føroy- ingar skulu "bert" gjalda 323 mió. kr í rentum og av- dráttum komandi 20 árini av skuldini til ríkiskassan. So koma tvey ár. sum ikki tæna søguliga møguleika- num hjå landsstyrismanni- num, ti avlopið av ríkisstuð- ulinum aftanå rentur og av- dráttir liggur um 600 mió. kr. Men tað koma nógv ár aftaná hesi. Tað er eitt sindur ørkyml- andi at vita sær, at jú meira vit gjalda í rentum oog av- dráttum (t.v.s. jú meira vit skylda) tess lættari verður tað at gerast fíggjarliga óheftir. Ja, skili tað hvor, ið vil. Hetta er og verður ”hokus, pokus” Lat okkum taka eitt annað dømi. Maður og kona hava bæði inntøku, men so um- síðir so kann konan einsa- moll við sínari løn figgja rentur og avdráttir av húsu- num, meðan inntøkan hjá manninum fer til dagliga raksturin hjá húskinum. Um vit brúka Høgnasa teori, so „ Skuldi vit kunna sagt, at nú + Kæra, lítla dóttir Lindu og Dånjal Debes av Oyri Nina å mars, eitt ára gomul. Marknagili Debes andaðist á Landssjúkrahúsinum mikudagin, 17. Bønarhaldid og jarðarferðin verða lýst seinni. Jóannes Eidesgaard nýtist teimum ikki longur inntøkurnar hjá konuni, tí maðurin klárar allar tær dagligu útreiðslurnar. Men tað er bara so. at húsalánini eru ein veruleiki í nógv ár, og hver veit kanska verður aftur neyðugt at hækka okkurt lán til við- líkahald, keypa bil 0.1. Um vit kundu stungið av frá lán- unum, so hevdi Høgni havt grein í sínum orðum, men tað hvørki kunna ella vilja VIL. Og logið fer tað at verða. um ikki føroyska samfelag- ið aftur fer at hava brúk fyri lántøkum. Oll sunn fornuft sigur, at mótsattu fortreytirnar áttu at greinin endar á síðu 23