leygardagur 20. mars 1999síða 20

RA ZU { V ) t jattár } } <fiItt ) e De K K Oe La | c ( 0 } Nu 0 y ið S e S SCE SK g ði - ð. S( es K t tað ev síði Eit ( sing Jur- 1 T Í K K 5 Tu sk ming kk I Blæse Ið s Eitt annað dømi er jåttar- fundur å Trymsoy, sum kann rætt við mót- setning kirkju g sekt. men lesarin hevur 1 vil ganga á sjón vir av slankunum ir, men ter darva søgu- stigur kemur IS lå per- sónar inn á pallin, eru har eina løtu, og so hvørva teir aftur. Summum fylgir arin igjøgnum tað mesta av skaldsøgunum - til dømis Simonu - meðan aðrir. sum Elisabeth. bara koma fyri í løtum. Hesar lýsingar hava tað í felag. at tað er eins og tær eru ikki lidnar, at tær standa í hálvum gekki Lesarin verður stundum ørkymladur av, at persónar, leS- sum illa nokk eru umrøddi áður ella eru umtalaðir, utt avnið verður nevnt. nar knappliga g ler eru Sankta Vitus Søgugongdin Blæsende Gr ye Hlytingin úr einun ið ð V SK n Vitus s sambinding ). I fyrs Kap SK rest | S 8: os 3 *1 SS } Í S ot SKC AN } } Vitus he oO i tidind at S g og VISUI Se ákoyring frå restakonuni - fer hann at breydføda seg sum ferða- sølumaður, kortini í smáum Um landastrokið. sum ann- ars var ein partur av tí gamla samfelagnum, verður nú sagt, at hann er >gledet ind tiden<. Fyri Vitusar part lur hendan broyting ikki. og í endanum á skald- søguni er hann farin aftur til sítt gamla lívslag, við bæði prukki, knýti og øll- um. Tað rættlyndi og tann gudsótti. sum eru partur av Vitusar natur, sampakka ikki við tað nýggja samfel- 3, og hann vendir aftur lagið. sum fyrr var Móti endanum á skald- søguni kemur eldur í Hotel Welcome í Norðvági, og Vitus er vísur í, at tað er hansara skyld. Í fyrstuni krógvar hann seg ræðslu- sligin, men næsta morgun vil hann vera við, at hann hevur verið Guds amboð: >Herren havde vrededes ov- er dette sted og udpeget sin ringeste tjener til at for- dærve det og opbrænde det med ild<. Her er Vitus í modernitetinum, har hann av sekterikarum hevur lært, at allir viðburðir kunnu snarast til at vera Guds ætl- an. Stutt seinni meldar hann seg kortini til sýslumannin og viðgongur seg sekan í eldåseting. Vitus vendir modernitetinum bakid og ber seg aftur at, sum fyrr í tíðini. Tað skal viðmerkjast, at eingin skilir Vitus, og fólk eru vís í, at okkurt annað man búgva aftanfyri. Tað er at kalla einki samband í- « (il tíðindablaðfð) - William Heinasen og konan Lisa raða samfelaganum eru vorðin ver Vit kenna utllerKan aftur ur í ferð< hjá Heðini Drykkjumaðurin og tann matar glataði Skipsprestur er í støðum moralskt málgagn hjá høvundinum, og ofta er tað Vitus, hann skiftir orð við. Skipsprestur vanvirðir jåttararnar, so Vitus stendur sum kånus, tá ið hann frætt- ir, at hann er farin uppí sekt- ina. Tann »umvendi« fortel- ur stutt eftir Vitusi, at tað er tí hann er blivin forelskaður í evangeliigentuni Rebekku, at hann gongur á metini hjá játtarunum: >En besynder- lig forrykt form for stævne- møde, hvad?« I utgåvuni frå 1934 eitur Salomon skipsprestur Mor- berg sakførari, og tad er eingin ivi um, at fyrimyndin er Janus Djurhuus. Grundin til, at navn og starv eru broytt í seinnu útgávuni, er nettupp fyri at flyta seg burtur frá tí eyðsýnda íblástrinum. Men Janus ger kortini vart við seg í teksti- gja til í allar num. Tá ið Vitus vísir Skipspresti bengalskar kyndlar, hann hevur at selja, sigur hesin ovfarin: >Gode vætter kommer ilende fra alle kanter og bringer dig milde gaver<. Í yrkingini >Til Próst Hammershaimb« er hendan åtøka reglan: »mildar veittrar tendraðu ein vita<. Munur er kortini á vitum! Annar tendrar Før- oyum »stjørnuleid frá old til øld«, meðan hin er stakk- alastás á einum hotellkam- ari, men tað er akkurát sam- ansetingin av háfloygdum orðum og fátæksligum um- hvørvi, sum ger myndina skemtiliga Gud er góðska Vitus og Skipsprestur rýma undan eldinum í Hotel Wel- g leita sær skýli í einum grothusi, har teir drekka genever og skifta orð. Skipsprestur sigur við Vitus Når du gør dit livs regn- estykke op, hvad er der så tilbage af alle værdier und- tagen en lille håndfuld god- hed, du har sanket som af vanvare, mens du var op- taget af andre ting! Gud er godhed, indskyder Vitus Godheden er Gud, retter Skibspræsten« Gud er góðska< rættað til »G6dskan er Gud« er ein týðandi ordadråttur um å- skodanir - ikki bara i »Blæs- ende Gry«, men i skald- skapinum sum heild Danski bókmentamaðurin Niels Birger Wamberg spurdi einaferð William Heinesen, um tað ber til at halda, at tað góða sigrar og tað ónda hvørvur: >Nei, tað hava vit onga grund til at halda. men vit kunnu kortini vóna, at tað góða í hvussu er á summum avgerandi økjum sigrar, og tað er jú altíð til staðar sum ein møguleiki. og í tí møgu- leikanum síggi eg lívsins ætlan, tilverunar ætlan: tað er sigurin hjá tí góða. Ikki ein endaligur sigur, tí hann kemur jú aldrin. Men á sín- um økjum, til sínar tíðir. merkir tú, at tað góða vinnur á tí ónda, um tað er einum loyvt at brúka hendan eitt sindur teologiska málburð- in«. Næsta morgun kemur Vitus fram á Skipsprest, har hann liggur vid andlitinum undir f vatni i ånni. Drukn- come og Nr. 55 - 20. MARS 1999 aður. I fyrstu atløgu heldur lesarin, at hann hevur verið fyri einum óhappi. hann var jú deydadrukkin, men verð- ur hugt nærri at samrøduni við Vitus, er mangt sum bendir á sjålvmord. Skips- prestur sigur, at tað heyði verið stuttligt at ímynda sær, at tað vóru fimm halgir kongar og ikki bara tríggir, men teir báðir seinnu eru vilstir av leið í eitt gróthús, har tað hvørki er barn ella krubba. Annar av hesum kongum eitur Vitus, og um hin sigur hann: >Den anden konge, hans navn er Salo- mon, med tilnavnet: den forlængst druknede, men endnu stadig í stranden i- hærdigt vaskende«. I veru- leikanum er hann deyður fyri langari tíð síðani, men skolar aftur og fram við flóð og fjøru. Seinasta myndin av Skipspresti á lívi líkist eini fyriboðan: >Skibspræsten sukker og gentager endnu engang salmens ord: Thi mine dage svundne er, som røg i luften farer sagte hen. Han er be- gyndt at blive stivdrukken, hans tale bliver stadig mere mørk og utydelig. Han mumler som i søvne, og det drejer sig hele tiden om døden og dommen og den store tomhed, der vil ind- træde når både Gud og Djævelen og livet og evig- heden er borte, og der kun er en lille håndfuld godhed tilbage … som en svagt lys- ende, næsten ikke synlig, men uforgængelig plet i mørket« Salomon skipsprestur tryr upp á góðskuna, men hann tryr ikki uppå, at hann sjålv- ur kann vera til nakad gagn, og haraftrat hevur hann oytt tað liv burtur, sum øll á hansara ungu árum høvdu so stórar vónir um. llÉ sperdur veit hann sær bara eini ráð Framtíðarvón Haraldur bóndi og konan umboða tað gamla samtel agið og tað so dyggiliga, at tey hvørki megna ella vilja laga eftir teimum nýggju umstødunum, og tað kemur at standa teimum dýrt. Einkardóttirin gerst løgin og doyr, og henni á baki træna foreldrini burtur av verðini. Í hinum enda- num hava vit játtararnar. lát urverjar fyri puritanismu og pengum. Men, sum í øllum skaldsøgunum hjá Williami Heinesen, koma persóna! fyri, sum umboða vónina um eina dygdargóða fram tíð fyri mannabørnini. Í »Blæsende Gry< eru tað tann stórsinnaði Gotfred og gentan hjá honum, Gregor- ia, sum eisini eru ein váttan av tí, sum Skipsprestur sig- ur við Vitus: »Ungdommen og forelskelsen er det en- este, der gør livet værd at leve«. »Blæsende mangar måtar ein skaldsøga, men hon er ikki á sama stødi sum tær seinnu bøkurnar hjá høvundinum Fråsøgnin er væl bótað, men tad er saknur f ti kynstriga, ið eyðkennir skrivingina hjá Williami annars. Aftur fyri koma temuni, ið sermerkja skald- skapin, at kalla øll fyri her: lív, deyði. føding, brúdleyp. góðskan sum veruleiki o.m. Tá ið tað snýr seg um góðskuna, skal tað at enda gerast vart við, at tað ikki er tað umhugsaðu góðsk- una, høvundurin hevur í tonkunum, men ta óbidnu, natúrligu góðskuna. seg Gry« er i sóð