fríggjadagur 26. mars 1999síða 10

BASA AR SU 4 SO ILL tíðindablaðið Nr. 59 — 26. MARS 1999 Eldraårid 1999 bg eN - Tey gomlu eru veruliga megin í samfelagnum — Tey gomlu hava kunnleika og royndir frá einum longum lívi. Tí hava vit brúk fyri hesum fólkum, og eiga somluleiðis at taka okkum av teimum, sigur Lahja Moilanen, ið lesur til sosialráðgeva TEKSTUR: JOHN JOHANNESSEN Lahja Moilanen er pedagog og hevur i mong år starvast við ungum fólki, ið hava rúsevnistrupulleikar. Men nú er hon vorðin móð av hesum og er farin at lesa til sostalráðgeva. Í hesum sam- bandi er hon í løtuni í ferð við at kanna viðurskifti teirra eldru í Føroyum, ið hon ætlar sær at skriva høv- udsuppgåvu sína um. Hon nemur sær í løtuni kunn- leika i Tilhaldinum í Tórs- getu í Tórshavn. Stutta tíðin Lahja hevur verið í føroyum hevur longu givið henni eina áskoðan um eldrapolitikkin í Føroy- um Storir trupulleikar i Finnlandi Fað. at land tykkara er so ð. ger. at tey eldru hava að betri hjá tykkum enn í Finnlandi. Finnland er eitt stórt land. og tí er ofta langt hjá børnunum at koma at t foreldur síni somiu Hóast tað i Føroyum eins og í Finnlandi er galdandi. at tey yngru flyta inn til by- in, meðan tey eldru sita eftir úti á smáplássunum. so er í Føroyum ikki so langt hjá teimum yngru at fara út á smáplássini at vitja tey gomlu. I Føroyum ber til hjá næstringum at ferðast úr Havnini til Suðuroyar um vikuskiftini at vitja síni gomlu foreldur. meðan slíkt als ikki ber til, um tú byrt í har suðuri í Finnlandi og foreldrini búgva langt norð- uri, vísir Lahja Moilanen á. Stóri trupulleikin i Finnlandi er, at øll tey ungu fólkini flyta í syðru hálvuna av landinum. meðan tey eldru verða verandi í norð- ara endanum. Tað er so gal- ið. at í norðara partinum av Finnlandi búgva bert gomul fólk. sigur Lahja Moilanen. Hon greiðir frå, at av tí at tað í nøkrum kommunum næstan bert búgva eldri fólk. hava hesar kommunur MYNDIR: JENS KR. VANG als ikki ráð at skapa nøkur tiltøk fyri tey gomlu, tí eing- in er, ið rindar skatt til kommunukassan. Lahja Moilanen sigur, at í kommununum norðarlaga í landinum er stødan tann, at um tað búgva 4.000 fólk í einari kommunu, so verða ikki fødd meira enn eini 4 - 5 børn um árið. Hetta heldur hon væl sýnir, at tey gomlu búgva fyri seg í lítlum bý- um, har tey koma at búgva einsamøll, og heldur hon hetta vera ein stóran trup- ulleika. Ørsøkin til, at Lahja Moi- lanen kom til Føroya at skriva uppgåvu um vidur- skifti teirra eldru var, at hon heldur at Føroyar líkjast eitt sindur Finnlandi við øllum smáplássunum. Tí vónar hon. at hon her í Føroyum kann finna íblástur til, hvussu trupulleikin í Finn- landi kann loysast. Ikki nóg góð kor Hóast Lahja Moilanen er komin til Foroya at skriva uppgávu um viðurskifti teirra eldru og at hon vónar at finna íblástur at loysa trupulleikarnar í Finnlandi, heldur hon ikki. at tey eldru í Føroyum hava nóg góð kor. Finski = sosialrådgevin hevur millum annað verið á vitjan í Suðuroynni, og har heldur hon vanda vera fyri, at kommunurnar koma í somu stóðu sum í Finnlandi. Vandi er nevniliga fyri, at bert gomul fólk verða eftir úti á smáplássunum. meðan øll tey ungu flyta til mið- stadarøkid. — Tad kann vera, at børn- ini fegin vilja hava foreldr- int at flyta til midstadarøkid saman vid teimum. men hetta er ikki so lætt, tí gomul fólk vilja ikki flyta. Tey ynskja at verða búgvandi heima í teirra egnu húsum. sigur Lahja Moilanen. — Miðsavnanin av teim- um ungu ger, at tey eldru fáa trupulleikar at dragast við. Ein tann størsti av hes- um er kanska einsemi, og so eru tað eisini trupulleik- arnir, ið standast av sjúku. Hetta kenna vit sum stórar trupulleikar í Finnlandi. og tey, eg havi tosað við um hetta, stúra fyri, at hetta eis- ini fer at gerast ein trupul- leiki í Føroyum, vísir Lahja Lahja Moilanen sigur, at tað krevst peningur og fleiri sosialráðgevarar fyri at basa trupulleikanum í Føroyum. Men hon heldur, at hvorki landsins myndugleikar ella sosialrådgevarnir í Føroy- um hugsa nóg mikið um tey eldru. Hon heldur, at áhugin fyri vinnulívinum køvir á- hugan fyri teimum gomlu. Men hon vísir á, at tey gomlu veruliga eru megin í samfelagnum. --Tey gomlu hava kunn- leika og royndir frá einum longum lívi. Ti hava vit brúk fyri hesum fólkum og eiga somluleiðis at taka okkum av teimum. sigur Lahja Moilanen. Hóast stóðan hjá teim un gomlu ikki er vorðin cIny atvarsom I Før Vit sum hon er i Fin landi. ei 1 áskoðan. at okkurt má Rúákið gongur tun vegin. at:tex gomlu gerast gerast I ] alsamt metra etnsamoti Noev av teimum ungu flyta til Danmarkar. og hvor veit um tex fara at koma aftur. Eg veit ikki, steur Lahja Moilanen, komandi sosialráðgevi oyum eru enn ikki komnu so langt, at teir síggja trup- ulleikarnar hjá teimum eldru. Í Finnlandi eru mynd- ugleikarnir hóast alt komnir longri á hesum økinum, og tiltøk eru sett í verk. Men sjálvandi eru samfeløgini bæði heldur ikki eins. Før- oyar eru eitt minni land, har tann lítla fjarstødan ger, at lættari er at taka sær av hvørjumødrum. Finnland hevur kanska ikki so nógvar íbúgvar, men landið er stórt, og ti kann fjarstødan eisini vera stór til næstringarnar. Hetta er munurin á støduni í Finnlandi og í Føroyum, sigur Lahja. rn Okkurt må gerast — Hóast stødan hjá teimum gomlu ikki er vorðin eins álvarsom í Føroyum, sum hon er í Finnlandi, er mín áskoðan, at okkurt má ger- ast. Rákið gongur tann veg- in, at tey gomlu gerast als- amt meira einsamøll. Nógv av teimum ungu flyta til Danmarkar, og hvør veit um tey fara at koma aftur; eg veit ikki. — Síðani hava vit eisini oll tey ungu, ið flyta til Havnar. Eg síggi støðuna soleiðis, at bygdirnar bert minka og minka. og at enda verður tað ein gamal, ið er seinastur at flyta úr bygdini. sigur Lahja Moilanen, komandi sosial- ráðgevi. I hesum føri heldur hon tað vera alneyðugt. at okkurt verður gjørt. Hon heldur. at hóast einastu íbúgvarnir, ið eru eftir í ein- ari bygd, eru 10 gomul fólk.