leygardagur 27. mars 1999síða 13

Nr. 60 - 27. MARS 1999 Nr. 60 - 27. MARS 1999 Dagfinn Olsen Arið 1970 er vert at merkja sær á mangan hátt. Úti í heimi fullu mongu a stjørnunum á nýggja tóna hvålvinum, men eisni her heima var hetta fellisár. hava vit tey í huga. ið strídd ust við penni í hond. Hetta ir fóru fyra av okkara skriv I indi monnum.: Poul F. Jo I Så fekk M. A Jacobsens virdisløn fyri søgusavn, sum kom ut í 1968 Sum so mangur annar skrivandi tå, so fór hann á Foroya fólkaháskúla og fekk hann tá sínar fyrstu yrkingar á prent felagsblað- num .„Tjaldrið“. Karsten Hoydal hevur drúgva og sera forvitnisliga grein um Hans Dalsgaard í Varðanum í 1973. Hann sig- ur m.a. soleiðis. Hann var ættaður úr hús- inum á Mølini í Skálavík. triði elstur av 9 brødrum Foreldrini vóru nógv ávirk- að av danska háskúlanum. Brødurin á Mølini skrivaðu blad, sum vidgjørdi skemt- iligar og ålvarsligar spurn- ingar í bygdini. Blaðið kom ikki út millum manna, men var ætlað til innanhýsis brúk og venjing. I 3. árg. av Varðanum, sum kom í 1923, síggja vit tad fyrsta koma å prent, sum Hans Dalsgaard setir navn undir. Yrkingin „Aksið“. sum í myndum og orðaljóði er sera føst og búgvin. Sum annað, ið hann skrivaði. var hon sidilig og uppbyggj andi. Í sama árgangi a Vardanum, vóru tvær aðarar yrkingar: „Vár“ og „Ung lingafundur“ og eisini søg an „Duld eru døpur mein”, um eina hending í midøld Karsten Hoydal fer víða leið skaldsins. T.d im á livs Oarritid Varðan os trúgvari vin hevur tíðarritið ikki havt, sigur Karsten Hoydal m.a. í drúgvu grein- ini, Hans dalsgaard til minnis Arni Dahl greiðir m.a. so- leiðis frá um Hans Dals- gaard í Bókmentasogu II. Sekstan ára gamal fór hann til skips. Veturin 1919-20 før hann á Føroya fólkaháskúla (sæmbart K. Hoydal saman við bygdamanninum Heðin Brú). og samveran við lær- arar skulans, Rasmus og Símun, gjørdi honum stóran mun. Næmingarnir á há- skúlanum høvdu handskriv- að felagsblað „.Tjaldrið“, og her komu nakrar av fyrstu yrkingum hansara at standa. Karsten Hoydal nevnir viðvíkjandi hesum í Varða- num. at undirvísingin í nátt- úrufróði á háskúlanum skakaði Hans og gjørdi, at hann kom í sálarkreppu. tí nåttårufrødin hóvaði so illa saman við føstu trúnna og gudsóttan, sum foreldrini Hans Dalsgaard 100 ár Mánadagin 29. mars, eru 100 ár liðin, síðani Hans Dalsgaard úr Skálavík varð føddur. Hann varð føddur 29. mars 1899 og andaðist 25. oktober 1970. Hans Dalsgaard hevði mánadagin 29. mars verið 100 ár. I takkarrødu síni, tå hann í 1968 fekk M. A. Jacobsens virdisløn, endaði hann við orðunum: >Hentari er handartak manni livandi enn lov, tá 19vdu lagt niður í hann Bokmentasøgan heldur fram: Heimafturkomin til teimbygdina setti hann saman við øðrum á stovn ungmannafelag, og í sam- andi við hetta felagsar eiðið skapti hann gilt av yrkingum og søgum, sum seinni komu á prent í Varð inum ella onkrum av blød inum. Hann býr nú í Skål | verðir fyrifallandi ur sr ið ndir 2 leimsbardaga ður IN 44 sendur til Islands sum løgtingsins umboðsmaður har hitti hann íslendskar høvundar. sum gjørdust vinmenn hansara Aftan á kríggið (1950) flutti hann til Havnar at búgva og fór at arbeiða hjá landsverkfrødinginum, har hann starvaðist, til hann fór frå við eftirløn. Bókmentaverk Tað mesta av tí, Hans Dals- gaard yrkti og skrivaði, varð skapað í tíggjuáraskeiðnum 1920-30, men ikki fyrr enn í 1966 kom fyrsta og einasta yrkingasavn hansara ut, og ikki fyrr enn í 1968 kom einasta søgusavn hansara „Av mannagøtum” eitur yrkingasavnid; ikki er tað stórt, telur tilsamans 14 upprunayrkingar og 16 týð- ingar úr donskum, norskum og íslendskum. Bæði upp- runayrkingarnar og týðing- arnar bera merki av tí sjáld- sama vandna yrkjaranum, Hans Dalsgaard, ið ikki lat av hondum nakad verk, utt- latin er« an hann hevði handfarið tað fleiri ferðir. snákað og snøggad tað til lítar Arni Dahl sigur víðari í Boøkmentasøguni, at Hans Dalsgaard yrkir um árstíðir. verjir tey happaðu í samfel agnum. yrkir um einsemi og unglingafundir. Eisini nem ur Arni Dahl við kendastu yrkingina hjá Hans Dals „Tú vallari á vegnum SUM gongur revstur - anså ULF at kjarnin góðar mentir fær. Tú annars er eitt burturkast á vegnum. “ Um søgur og leikir greiðir Arni Dahl soleiðis frá: Í søgusavninum, ið hevur heitið „Bondur og fátæk fljóð“, eru níggju uppruna- søgur og seks týðingar úr íslendskum, fýra eftir Elias Mar og tvær eftir Gudmund Gislason Hagalín. Upprunasøgurnar = eru partvís endurminningar frá barnaårunum, partvís frá- sagnir bygdar á sagnatilfar, ið livandi hevur verið í Skálavík. Tær eru sagdar á kjarn- góðum máli, og í fleiri teirra nýtir høvundurin høvi til at kunngera samhug vid ti happaða, ti undirmetta i samfelagnum. Menniskj- ansliga lysingin av bygdar- spottinum Nelson, ið letur lív fyri at bjarga ødrum lívi. er gott prógv um hetta, og í søguni „Keglið“ fáa vit úr munni mammunnar orð. ið kundu staðið sum felags- hugsan fyri nógv av tí, Hans Dalsgaard skrivaði: „Latið tit altíð hjartað ráða, ið hvat tit so gera, tá verjir Gud tykkum, um menn vilja skaða tykkum!“ I 1926 kom á prent í Varð- anum „Jákup Sibbi. sjón- leikur í tveimum pørtum, bygdur á væl kenda táttin Jåkupsa skegg“. Hetta er ein glæntrileikur, uttan iva skrivaður til onkra kvøld- skemtan í heimbygdini. Tvær tær seinastu yrking arnar eftir Hans Dalsgaard. vóru yrktar tå deyðsboðini komu av Martin Joensen å jólum 1966 og av Poul F Joensen á joansøku 1970 I 1968 fekk Hans Dals- gaard M.A. Jacobsens virð isløn, og tað gleddi hann nógv. Hans Dalsgaard dugdi at taka til og í takkar- røduni endaði hann við hes- um orðum: Hentari er manni livandi enn lov, tá latin er handartak V. U. Hammershaimb 180 ár Eiríkur Lindenskov A Mariumessu á vári 1819 var faðir skrivtmál okkara, V. U. Hammershaimb borð- in í heim á løgmansgar0i- num á Steig í Sandavågi. Pápi Vensels. Jorgen Frants Hammershaimb. var hin seinasti løgmadurin í Føroyum, eftir at løgtingi0 varð lagt niður sum ting í 1816. Løgmaður búði kortini á garðinum í Sandvågi nøkur ár eftir hetta. men um 1820 doyði Jørgen Frants, og tå garðurin skuldi býtast sund- ur, flutti løgmanseinkjan við báðum børnunum, Vensili og Mariu Louisu til Havnar. Bæði faðir og móðir Ven- sils vóru úr Gongini í Havn. Hann úr Fútastovu og hon, Armgard Maria, var úr Nýggjustovu. Tá hon flutti til Havnar aftur, flutti hon inn til móður sína, Helene Christien Egholm. og búði hon har restina av ævi síni. Størsta partin av barn- dóminum búði Vensil í Nýggjustovu í Havn, men longu 12 ára gamal fór hann í 1831 til Keypmannahavn- ar at ganga í skúla. Í bókini >V. U. Hamm- ershaimb - livssøga og virki hans< sigur Edward Mort- ensen (seinni Mitens) frá um — uppvøksturin hjá Hammershaimb. Hann sig- ur m. a., at Vensili dámdi sera væl at lurta eftir søgum, sum tey gomlu søgdu frá. Abbi hansar var Wencels- laus Hammershaimb, fútin, sum búði í grannahúsinum, Fútastovu. Hann var vitugur maður, og tá Vensil var seks ára gamal, lærdi abbin hann at lesa. Fyrstimadur futans, Jens Davidsen (1803-78) hevdi lært at lisið hjá ommu- beiggja Vensils, Jens Chr. Svabo. Hann lærdi Vensil at lesa, og síðan var hann sett- ur í Havnar skúla. Fyrsta prestaembætið hjá Vensili í Føroyum var i Kví- vík í 1855, og har eggjaði hann monnum sum Kvívíks Jógvan og Jóan Peturi uppi í Trøð, sum seinni gjørdu sannir Føroyamålsvinir. I 1862 gjørdist hann próstur og flutti inn á Nes. I 1878 fór hann aftur til Dan- markar, og har fekk hann prestakall í Lyderslev Seinasta ferðin hjá Vensili í Føroyum var í 1893. Hann doyði í Keypmannahavn 8 apríl í 1909 90 ára gamal Hósdagin - á Mariumessu, vóru liðin 180 ár síðani. at faðir skrivtmål okkara, V. U. Hammershaimb, varð føddur føddur