hósdagur 1. apríl 1999síða 14

14 tíðindablaðið Nr. 63 — 1. APRÍL 1999 Viðmerkingar: Fyrimunir við samstarvi So í sælum stundum tendir lívsins undur, I N Otur ð leng nnast sig ir gotur S N e erktilgt og øv g ørovskun KK € av KK iða KK o Weldis kk y N 3 S - ist se 1 S F t 5 3 s KK 5 ÍSkap g g dr kk Y forkað Fr N c z Øv sæd fyri s eg sun - »ands k EIS 3 V y c 1 hm z vist 1 3 Ø gjørt mistøk forkoma landi og fólki, og hvørgin hevði sostatt nakað at kastað hinum fyri. Eitt politiskt samstarv av hesum slag åtti sjålvsagt at fevnt um aðrar politiskar flokkar, sum ein sjålvrannsakan av sama slag hevdi edlað Men gakk! Aðrenn hålv- talað var orð. kom split Samstarvið var av ongum Tað hevur verið lítið huga- eygleitt gongdina i veturin. At kalla ikki ein einasta kronikk ella hug leiðing hevur havt dám av avvigaðu teilu sjónini. tí n i ella ti frígerandi S vingin hevur ilt « stóran mun verið g eika. lirkan við tólum o í Summum forum einum at yrigeslutum tóna, S V værkast eini } ættliga kant Slíkur kostur verður TVI óðarhe sund og S di fyn tjóðarsaman vera eitt jávnlíki Báðu at Foroya skulu 1 land, Førovar sjålv støde 19t VAKS 1 samstarvið 0 Da Norðurlond og le sum heild Tad, s eftir er. átt stuttum var eitt moralskt og politiskt stórmenni og vitj- aði í Danmark. Nelson Mandela fekk eisini høvi til at heilsa uppa formannin í javnaðarflokkinum. Henda sjarmerandi ímyndin av ein- um elder statesman er fyri- dómi, ti hann í sínum heim- landi meznadi at skapa sátt millum blóðugar fíggindar og sostatt — vónandi med alla — gera enda á einum ræðuligum ættarklandri. Á henda hátt bjargaði hann landi sínum. Kundu Jóann es Eidesgaard og Høgni Hoydal ikki í hansara anda — sett seg niður og, saman við øðrum floksfor monnum, funnið eina hald- góða loysn á teimum stjórn- málaligu og búskaparligum málum. ið so ella so skulu loysast í vidurskiftunum millum Føroyar og Dan mark? Hugsar ein um, at javnaðarflokkurin og fólk- aflokkurin stjórnmálaliga í tat kalla roynd og veru ligg) borð um borð. er ilt at síggja, hví ikki ein slíkur ea ygur kundi borið frukt Á ein hátt liggur ein loysn beint fyri fótunum. Javnað- arflokkurin hugsar sær eitt samstarv millum lond, sum standa javnbjóðis hvort øði um. Eftirsum Danmark eitt fullveldi. áttu Føroya eisini at kunnað verið tað. annars vóru londini ikki Hóast javnaðar- eins og javnlíkar flokkurin folka- flokkurin. heldur upp á, at ein stjórnmálalig og ein bú- skaparlig frigering fylgjast at, er hesin sostatt ikki langt eiga at flokkur frå eini prinsipiellari góðtóku av fullveldistankanum. Hin- vegin tosar tjóðveldisflokk- urin um gjaldoyrasamband, felags ríkisborgararætt og felags kongshús. Í hesum liggur eitt slag av unión, sum á føroy skum rópast samveldi. Trupulleikin er m.a. tann harði búskaparligi veruleik- in, sum ikki altíð stuðlar strembanini fram ímóti ein- um føroyskum fullveldi, og sum vidhvørt tykist at standa í andsøgn til hana Aftrat tí kemur hugsjónin um tað samhaldsfasta sam- felagið. Henda hugsjón er ein fyritreyt fyri øllum tjóð- skaparligum og politiskum frambrotum. Tí føringar fara aldrin at góðtaka eina skipan, har stættamunurin sum longu nú er grefligur í okkara samfelag verður uppaftur meira skerptur, lík- amikið hvussu glæsiligur tann tjóðskaparligi glasur- urin er. Hvat báðum hesum fyribrigdum viðvíkir, kundi javnaðarflokkurin = givið tjóðveldisflokkinum stuðul og — har ið tað krevst — kon- struktivt mótspæl. Eftir mínum tykki hevur okkara lítla fólk alt at vinna av einum breiðum politisk- um samarbeiði. Víst ting, eitt fólk kann vera Ó- samt um. Men tað eru eisini løtur, tá tað einasta rætta er at draga eina línu. Tað er einum slíkum tíðarskeiði, vit liva í nú. Ein politikkur, sum hevur eina breiða semju. í fólkinum og á tingi. aftan fyri seg, skapar virð- ing og gevur styrki, tá sam- eru Hann kann ráðingar tryggja. at tey stjórnmála- ligu framstig. ið gjørd vera, eru so væl umhugsað - og tí vera so haldgóð at tey ikki verða kollrend av ti fyrsta konjunkturskiftinum, ti fyrsta prisfallinum ella ti fyrsta stórkrígnum. Hann kann tryggja eina skilagóða samanseting av tí sjónar- dæmda og ti veruleika- kenda. Og hann borgar fyri, at okkara landsmenn og landskvinnur fara undir sína størstu avbjóðing nakrantíð. øksl móti øksl og í góðum tokka. Sorgarleikurin í foroysk um politikki hevur mangan verið. at hansara íðkarar vóru miklir taktikarar, men smáir strategar. Er ikki — nú túsundáraskiftið er í nánd orsøk til at vænta sær, at "blindir fáa megi at lata eygu sundur ... og síggja allar gøtur saman finnast"? Hanus Andreassen Prisvøksturin er lægri enn 2,6% Í samband við ósemjuna á almenna arbeiðsmarknaðinum varð ein nenvd sett at kanna prístalið. Henda trí- mannanevnd hevur roknað seg fram til ein prisvøkstur uppá 2 lægri enn hetta NN ke tr 1 øksturin 3ýð DruKaraprt stalinum 7 Taka vit oll ES lond- miðal prisvøkst- n 998 1,4% Taka all 23 OECD londim var miðal prisvøksturin fyri Nógv er, ið talar fyri, at prístalið hjá okkum ikki er ødrvisi enn inni á megin- landinum, t.d. kemur stórt vora vit inntlyta úr grundarlag okkara rst í 70' unum, var nýtslumynstrið í Før- oyum væl annarleiðis enn í hinum norðurlendsku lond- unum. Vit enn ikki partur av modernaða brúk- arasamfelagnum. Í dag er ívið í Føroyum líti 3 ødrvisi einum miðal byi í t.d. Danmark. og nytslumynstr- ð er tilsvarandi. Enn finnast inniløgumenn, og før- fra fy og tå voru enn I sarhaldi fær ti fitt av matvøru, ið ikki er keypt i handlinum Ti er tað neyvan rætt, tå nevndin ið kannaði pristali metur, at vit brúka meiri pening uppá matvørur enn í grannalondunum Vert er eisini at nevna, at tað hevur verið vanligt, at donsk tilbodsblød eru kom- in út í Føroyum við somu prísum, undantikið ávísar vørur, ið eru bíligari hjá okkum enn í ES (kjøt. smør, ostur 0.4.) Føroysku kanningarnar av prisvøkstri innan matvør- ur taka ikki hædd fyri til- bodunum, ið dag og dagliga eru á ymiskum vørum. Eis ini viga matvøruprisirnir i einum lítlum handli á bygd lilka nógv sum teir í Mikl- oyska hú agarði, tí ikki verður hugt eftir umsetningi. Brúkarin koyrir hinvegin hagar, ið prísirnir eru lægstir I føroyska prístalinum hevur íbúðarkostnaðurin nigartil bert vigað uml. 10% av útreiðslunum hjá húsar- 1aldinum, og hartil hevur yrístalið á hesum parti verið tengdur at prísinum á ein- støkum byggitilfari Hyggja vit hinvegin at lúsaprísunum, er hann enn væl undir stødinum síðst í 80'unum, og hyggja vit bara at seinasta árinum. hava prísirnir staðið í stað (sí mynd niðanfyri). Rentu- stødid er eisini fallið sera nógv í 90'unum, og sam- stundis er skattafrádrátturin fyri rentuútreiðslur hækkað- ur munandi. Í nýggju prístalsútrokn- ingini vigar íbúðarkostnað- urin 18%, og einki er, ið talar fyri, at okkara pris- vøkstur å hesum øki liggur omanfyri grannalondini. Í grannalondunum eru flutningsútreiðslur fastur partur av prístalinum, og í Danmark vigar hesin út- reiðslupartur uml. 13% av útreiðslunum hjá húsarhald- „7% fyri 1998. Eftir okkara meting, er prisvøksturin væl inum. Hetta er als ikki tikið við í føroyska pristalinum, heldur ikki í nýggju útrokn ingina Í Føroyum er bilur í hvør- jum huski, og hesin stendur fyri nógv størsta partinum av flutningsútreiðslunum. Undir fyrrverandi lands- stýrissamgongu vóru broyt- ingar gjørdar í grundar- lagnum fyri avgjøldum á bilum, og hetta merkti, at bilprísirnir lækkaðu við uml. 30%. Yvir eitt áramál merkir hetta, at flutningsútreiðsl- urnar hjá føroyska húskin- um eru lækkaðar munandi. Aftur ein próvgrund fyri, at metti prisvøksturin á 2,6% er ov høgur. Bólkurin "aðrar vørur' vigar í nýggju prístalsútrokning- ini 42% av útreiðslunum hjá húsarhaldinum, móti bert 22% í kanningini fyrst í 70' unum. Grundin er m.a., at nýtslumynstrið, sum nevnt, er sera nógv broytt síðan fyrst i 70' unum. Ein vørub6lkur, sum fyll- ur nógv undir "aðrar vørur eru øll tey elektrisku og elektronisku tólini. Gongd- in innan allar hesar verur hevur verið, at prísurin er í stødugari lækking. Hesar verur eru als ikki við í før- oyska prístalsgrundarlagn- um, og eisini hetta merkir, at talið 2,6% er ov høgt Onkur hevur ført fram, at handilsvinnan hevur skrúva' prísirnar upp eftir kreppuna. Vit halda, at ymiskt talar fyri, at hetta ikki er so. Kappingin er nógv harnað, bæði millum handlarnar í Føroyum, tí brúkarin er meira mobilur, og við tilboð uttaneftir. Marknaðurin er blivin meira gjøenumskygdur, og samstundis er brúkrarin eis- ini meira tilvitandi um prís- ir. , A internetinum sær tu prísir á einhvørjari vóru um allan heim, og er vøran ov dýr her heima, ja, so er bara at trýsta á knøttin, og tú hev- ur pakkan eina viku seinri. Niðurstóða okkara er tí, at hóast trimannanevndin hev- ur rættað upp á vektirnar í prístalsgrundarlagnum , so lýsa vektirnar sum víst á omanfyri framvegis ikki nóg væl samansetingina av før- oyska nýtslumynstrinum. Mælt verður tí Hagstovuni til at gera nýggja brúkara- kanning skjótast til ber, sig- ur Vinnuhúsið í tíðinda- skrivi.