mikudagur 14. apríl 1999síða 19

Nr. 63 — 1. APRÍL 1999 Orðaskifti: Gykl ella abyrgd Vit fegnast øll um, at osemj an å almenna arbeidsmarkn aðinum er av. Vónin var frammanundan, at tað uttan arbeiðssteðg skuldi eydnast at byrja eina javna og trygga framgongd í lønarvidur skiftum og arbeiðskorum fyri tey alment løntu, sam stundis sum búskaparligu og figgjarligu atlitini vórðu uppfylt. Fá hesi endamál skulu uppvigast. eru partar nir sjálvsagt ongantíð full samdir. Fakfeløgini skulu stríðast fyri sínar limir. meðan landsstýrið skal virka fyri heildarloysnum Men semjan er nøktandi og eigur at jarða alt tos um lág lønarsamfelag ella niður pining av fakfeløgum Partapolitikkur og samráðingar Partapolitikkur verður van liga ikki drigin beinleiðis inn í samráðingar á almenna arbeiðsmarknaðinum. Tað er eitt gott prinsipp. sum átti at verið hildið Kortini vístu vit helst oll longu frammanundan, at kom tað til skarpskeringar á almenna arbeiðsmarknað- inum, so fóru bæði Tjóð- veldisflokkurin og fullveld isætlanin at standa fyri hørðum og álvarsligum skotum. Ikki minst orsakað av eini stórari onøgd millum fólk við broytingarnar í tingmannalønunum, sum hóast = tvørpolitiskar verða tilskrivadar Tjóðveld isflokkinum. Rikiligt høvi verður at viðgera hetta mål út í æsir, tá stødan er minni spent og veruligu avleiðing arnar kunnu metast nærri Men hetta gjørdist altso stødan. Í einum stríði fella eisini hørð orð millum part arnar, sum neyvan høvdu verið søgd annars. Hetta er nakað, sum vit mugu leggja afturum okkum uttan agg. Samanumtikið kann sláast fast. at tað liggur ongin hugsan um partapolitiskan vinning fyri Tjóðveldisflok kin aftan fyri tað sera harm iligu ósemjuna millum al mennu fakfeløgini og Fíggj armálastýrið Abyrgdarleys uppílegging Eg hevði eisini ætlað at rost andstøduflokkunum fyri, at teir hava aftrað seg við at vevja biligan partapolitikk inn i arbeiðsósemjuna. Men seinastu dagarnar vendist ti- verri í holuni. I Sosialinum 8. apríl, hava bæði odda- grein og baksíða rættiliga hørð partapolitisk álop á Tjóðveldisflokkin. Í sama blað er somuleiðis ein yvir- lýsing frá Javnaðarflokki- num og eitt prát við for- mann Javnaðarfloksins um sáttmálatrætuna. Har verð- ur róð fram undir, at lands- stýrið ætlar at >pína lønirnar niður< til eitt låglønarsam felag fyri at fíggja eitt for- Linuks Í seinastuni hevur nógv erið at hoyrt um eitt frítt teldukervi. sum sigst at fara at vera álvarsligasti kappingarneytin hjá Win dows og stórur tvorleiki hjá Microsoft og num Bill Gates. Hetta er Linuks. sum finnlending urin Linus Torvalds hevur gjørt samsvarandi hug sjónini um opinleika Tydningarmesti munur in er, at Linuks er gjald frítt, og tvørtur ímóti Win- dows hava oll ræu til at fáa sær tað og at broyta ella betra stavasnið- lyk ilin (font-koduna). Hetta hava túsundtals fólk gjørt. og tískil er Linuks nú helst tað anara besta og mest ålitandi starvs-kervið í heimi num.Teldur við Linuks kunnu virka í almong ár uttan eina einastu upp- steðging ella endurbyrjan (restart). Til samaburdar kann verða nevnt, at Windows må harafturímóti verða endurbyrjað fleiri ferðir um dagin og regluliga verða endurinnlagt. Í seinastuni er myndnýt- aragkið til Linuks. KDE (K-Desttop Environment), vorðið nógv umhildið og finst nú á mongum málum. Mm. 9. á esperanto Linuks og KDE kosta einki og fáa verið í somu teldu sum Windows. Tað einasta. ið nýtist. er tíð og leyst diskpláss. í minsta lagi 100 megabýt til mak liga innlegging (installati on) Mad finnast alskyns for rit til Linuks, m.a. ókeypi avbrigdi av WordPerfect 8.0. Netscape og fleiri onnur skrivstovuð og int- ernetforrit. Umframt eru hjálparforrit til DOS og Windows, sum (við einum sindri av ómaki) gera møguligt at nýta vanlig Dos- og Windowsforrit 6 broytt. Lesið meir um Linuks hjá http:/www.sslug.dk (á donskum) ella http:/"www.linux.org (á enskum). Eisini finst ein leiðbeining hjá Wolfram Diestel, hvussu esperanto kann nýtast í Linuks hjá http//www.uni-leipzig.de/ esperanto/texte/bibl/kiel- fari-/kielfari.htm] (um Linuks) og http://www.uni-leipzig.de/ tíðindablaðið oyskt fullveldi. Harafturat verður sagt, at nú skulu løn irnar hækka munandi, ti landskassin hevur ráð til tað við einum yvirskoti á fíggj arlógini. Hetta er ómetaliga skelk andi. Eg skal ikki her siga mína meining um politikkin hjá Javnaðarflokkinum mótvegis fakfeløgunum. Tað kann hvor einstakur meta um. Men tað liggur ein ótrúliga stór ábyrgd á einum politiskum flokki. sum leggur seg út í eitt sáttmála stríð millum landsstýrið og almenn fakfeløg. Tað liggur eisini ein ótrúliga stór á byrgd á einum flokki. sum í tráðan eftir løttum partapol itiskum vinningi førir slíkar pástandir fram. og málar ræðumyndir fyri fólkinum Eftir semjuna kennir onkur vónandi ringan smakk í munninum í hesum flokki Hvat er endamálið? Tí mótvegis hesum er at siga: . Semjan og útspælini hjá landsstýrinum í sátt- málasamráðingunum eru liður í at skapa trygg lønar og arbeidskor. Lenirnar lækkaðu i 1993 við 8,5% Niðurskurðurin varð ikki fingin aftur fyrrenn fyrsta januar í ár. Og nú 4 mán aðir er semja um at hækka lønirnar við 6.5%, um framt aðrar batar. Er hetta "niðurpíning av lønunum” Jeffrei Henriksen esperanto/material/kde/ kde.html (um KDE) Harumframt finst ein um rødulisti. har ið til ber at koma vid spurningum vidv. Linuks http:// www.rano.demon.co.uk/ debesp.html Jacob Nordfald, Danmark Teldupostur nordfalk & alf nbi.dk Jeffrei Henriksen tyddi ur Esperanto en Danio 1/1999 undir núverandi landsstýri? . Hvorki landsstýrið ella Tjóðveldisflokkurin miða eftir at fíggja eitt før oyskt fullveldi við lágum lónum. Ætlan landsstýris ins er ein skipað og varlig tilgongd, har vit við fullari ábyrgd av landinum skapa eitt sjálvbjargið samfelag og eitt føroyskt vælferð arsamfelag * Føroyski búskapurin er als ikki komin úr krepp uni. Framgongdin er fyrst og fremst grundað á høgar fiskaprisir, gott fískari og lága rentu. Tað sum Javn aðarflokkurin leggur upp til. er at hækka lønirnar bert tí at yvirskot er fíggjarlógini Kreppupolitikkur Hetta er í fyrsta lagi búskap arliga óforsvarligt. Tá upp gangstíðir eru í búskapinum skulu vit vera sera varin við at seta eyka ferð á búskapin og økja um nytsluna. Tað kann elva til dyrtid, so lónin minkar í virði og búskap- urin fer av lagi. Heldur skulu vit leggja til síðis og halda aftur, so vit í verri árum framvegis kunnu tryggja lønarframgongd og seta eitt sindur av ferð á bú- skapin I øðrum lagi er hetta ein háðan móti øllum fakfeløg- um og løntakarapolitikki Um tú tekur Javnaðarflokk in uppá orðið. so siga teir, at tá eitt landsstýrið forir varnan buskt lk og hevur yvirskot á fíggji irlóg ini, so kunnu lønirnar hækka. Men um eitt ábyrgd Hørs em Hoydal arleyst landsstýrið kemur til og setir búskapin á eggina. so skulu lønirnar ikki hækka og kanska minka. Hetta minnir meg óhugnaliga nógv tann politkk. ið setti okkum í so djúpa kreppu. Sum fakfelagsfólk heyði eg mótmælt harðliga hesum tosi, tí hetta tekur grundar lagið undan fakfelagsrorsl uni At taka fram- tíðina í álvara fari t x I Eg fari tí at heita á | Javnað 19 landsstýrismaður arflokkin um at endurskoða hendan partapoliuska tak tikkin og heldur tosa arsliga um foroyska bú skapin frameftir og um at taka løntakaran í álvara. Vit hava ikki brúk fyri slíkum gykli í føroyska samfelag num. men heldur sem; um ein langtidarpolit kann skapa try løntakarar og Høgni Hoydal Spennandi fundur fyri aaDEenKardad " (sukursft (IK) 082 Ø0run Diabetes I Føroyum iningarfundur verður Hotel Hafnia leygard 17. Apríl kl. 14.00: Fundar evn: er: Semasta ny innan diabetesviðgerð Luttakararnir verða yvir lækni Jørgen Rungby og Inge Bergh frá Eli Lilly. sum er ein av heimsins størstu insulinframleidar um. Tey fara at tosa um og eisini verður vist í myndum tað nýggjasta innan insulin- pennaskipanina og viðgerð- arhættir. Diabetes í Føroyum ”Diabetes” ella sukursjúka hevur verið og er vanlig i Føroyum. Millum 2 og 3% av øllum føroyingum hava diabetes, tey flestu, um 90% typu 2 sum vanliga verður nevnd aldursdiabetes. Um munin á typu Í og typu 2 diabetes kann stutt sigast, at tað aloftast eru ung og børn sum fáa typu 1, meðan tað eru tey tilkomnu og eldru, sum fáa typu 2 diabetes. Orsøkin til typu I diabet- es er tann. at brisið (búk amleiðir hormaníð SP ttkertilin) ikki Í tað lívsnerð isulin”, sum tí má sprovt ast inn undir húðina. Insu linið er lykilin. sum ger at t.d. sukur kann fara úr blóð inum og umgerast til orku í vøddunum. Harav kemur navnið ”sukursjuka”, tí um einki insulin er, so hopast sukurið í blóðinum - ein fær høgt blóðsukur o.s.f Hja typu 2 diabetikarum er stødan ødrvisi. Hesi fólk hava sum oftsat nokk av insulini, men tað klárar tó ikki at halda eitt støðugt blóðsukur Orsøkirnar kunnu vera ymsar, men bert i nøkrum førum er neydugt at geva insulin. Vanliga kann ein góður sunnur dia- beteskostur og — rørsla (motion) vera nóg góð við- gerð hjá typu 2 diabetikar- um, men tað er ofta lættari sagt enn gjørt. Tað at hava diabetes. ei ikki sum at hava eina barna sjúku ella krímsjúku. Nei diabetes er ein varandi (kronisk) sjúka. sum ikki að kul arinD nakrar trupul krevur at eil við diabetes, ge setir krøv, og a hjálp frá læknu sy strum. KOST sjålvur tekur ål um egna lívið Diabetesfelag Før ya varð stovnað í 1985 til tess at stuðla diabetikarum í For oyum. Stórur dentur hevur verið lagdur á upplýsing og undirvísing. Felagið hevur hesi árini skipað fyri mong- um fundum bæði við heim ligum og útlendskum fyri- lestrahaldarum.eisini hevur felagið regluliga sent lim unum skrivligt tilfar, vid upplysandi og mand tilfari Nevnast = kunnu danska Diabetes” og ”Diabetes-tidindi”, sum felagið í 8 ar hevur givið út av oe á blaðið