hósdagur 15. apríl 1999síða 23

| EN Nr. 70 — 15. APRIL 1999 tíðindablaðið 25 ...Lyndisfróð og lætt í lund, leita vit á ljósins fund, undir bláum loga Grækarismessuróða í Mikladali 13. Mars 1999 Gott fundarfolk! Fyrst fari eg at takka fyri álitið. ið á henda hátt er sýnt mær. nú eg havi fingið litið upp í hendi at flyta fram fyrstu almennu græk- arismessurødu, ið mær kunnugt nakrantíð er havd her á Kals- oynni, og eru tað skótarnir, ið her eins og aðrastaðni í landinum hava tikið stig til henda fundin í dag, og tøkk skulu tit eiga fyri tað. men hóast vårligt lag, so mega vit taka undir við skald- inum, har hann sigur: I Føroyum er hart um vetrartíð stormurin spælir um tindar. skalvarnir hanga í brattari líð, so hvassir leika teir vindar. I.P.G. 1845-1901 Soleidis kvødur skaldid Joan Petur Gregoriussen um vetrar- tíðina her á landi, og tað er helst soleiðis, at um heystid, tá sera vakrir dagar enn kunnu koma av og á, duga vit ikki rættiliga at ímynda okkum. hvussu daprir og tungir teir longu vetrardagarnir mangan eru við myrkri. stormi og regni. Jólini koma við ljósi heimsins og samstundis horvir sólin norduraftur, men tað er. sum myrkrið júst tá roynir at leggja dent á, at enn er langt til ”grønkandi vår”, sum høvundin tekur til í yrkingini: “Mær leingist at fevna teg grønkandi var” mær leingist hold titt at kina. Mær leingist at kenna títt flovandi tár, ið blomuna vekur og sálini spár: Nú byrjar brátt sólin at skína. S. P. Zachariasen (1887-1977) Kortini, hóast alt tað dapra við vetrinum, so vinnur ljósið. sólin, og tað er tíbetur galdandi bæði fyri náttúruna og mannahjørtuni, ið tekkja várið hitt gróna og bjarta fyri framman. Best kennist lagið á børnunum, ið byrja at taka sínar eyðkendu ”vårleikir” fram: Hoppa um band o.s.fr. Minnist eisini frá mínum egnu barnadøgum suðuri i Syðradali. hvussu vit plagdu at kappast um at finna hin fyrsta summardáan ein góðan várdag í mars/apríl, og var frøin stór. tá onkur saman- kropin og lítillátin blóma varð funnin í onkrari lítlari koytu ella lægd. Brátt savnaðist allur barna- flokkurin kring um hesa urtina, ið fyri barnahuganum boðaði um vár og summar við leiki í fjøru, bø, áum og haga, har allur heim- urin kundi rúmast í hugflogi barnanna. Skótalív/náttúra Sum fyrrverandi skóti, so havi eg kunnleika til, at ein stórur partur av skótalívinum snýr seg um at vera í náttúruni, njóta hana og fáa sum mest burturúr av kunn- leika um lív og trivnað hjá plant- um og djórum. Tessvegna vil eg minna tykk- um skótar á, at tað ræður um at fara væl um, tá tit ferðast við strondina. í bønum, í åunum, í haganum, við åir, vøtn og millum fjalla. Bæði plantur, dýr. fiskar og fuglar eiga at fáa frið. har tey halda til. og heldur enn at drepa til onga nyttu ella til stuttleika, so eiga tit at fjålga um og royna at nøra um. har tað er gjørligt. Um vit gera hetta, so verður tilfeingið stórri og meira at taka av, tá tað er neyðugt til lívsins uppihald. Hetta eiga vit sum føroyingar at leggja okkum eina við, av teirri einføldu orsøk. at vit skulu jú liva av djóralívinum bæði á sjógvi og landi. Um vit hugsa langt fram í tíðina. so er tað eisini hetta, ið skal vera okkara álit at liva av sum fólk Rein náttúra Hugtakið um reina náttúru eigu: tí at vera okkara fremsta stremb an bæði á sjógvi og landi. Vit kunnu jú spyrja okkum sjálvi um. hvor ið fer at keypa okkara fisk tann dagin. tá havið ikki longur er reint? Havid eigur tí at vera "heilagt fyri okkum. Har má einki tveitast í. Okkara "matarkovi" kann jú ikki nýtast til kost. har vit ein dag tveita alt møguligt burturkast og dagin eftir fara at fiska ella verða grind og fugl til matna. ja. eisini til útflutnings av sonevnd- ari dygdarvøru úr reinasta hav- umhvørvi út um heimin. Her hava skótarnir eina serliga ábyrgd vegna tess. at teir ferðast nógv í náttúruni og hava uppliv- að. hvussu vøkur og hugtakandi hon er bæði í ódn og logn. Náttúran sum listarlig uppliving Vit her í Føroyum eru vælsignað við einari teirri fríðastu og há- bærsligastu náttúru í hesum vakra heimi, og tað er ikki minst galdandi her á Kalsoynni, ið eigur mín serliga tokka, og sum frá norðast til sunnasta enda er eitt fjølbroytt listarverk frá nátt- úrunnar hond. Ymisk er hon frá tí heldur lítillætna fyri sunnan til hitt meira áleypandi skiftandi millum yndi og veldi her fyri norðan. Havi so mangan staðið á Syðr- adali og skoðað fagurleikan bæði til fjals og fjøru. Alla tíðina skift- andi myndina til okkurt annað. Ongantíð júst tað sama hvorki á sjógvi ella landi. Ikki er tað hent. at heildin hevur verið hin sama. Nei tað skiftir frá lotu til aðra, ongantíð keðiligt at skoða Sum eg havi upplivað tað. so er føroyska náttúran áleypandi Tú sleppur ikki at standa érørdur sum áskoðari. Tú ert støðugt bergtikin, hugtikin og stendur spyrjandi, undrandi. ikki bara við hvort. Nei, tað er hvørja ferð. ið tú ert áskoðari. Ja, soleiðis upp- liva mong tað. ið hvussu er. aftur og aftur Skótar! Við tykkum skótar vil eg siga. at Ut eiga at lata náttúruna sleppa at floyma inn í hugans heim tykk ara. har hon fer at geva tykkum upplivingar fyri lívið. eins og hon hevur givið íblástur til sc mangan rithøvund. eisini hin navnframa Christian Matras í Brekkumork. tå hann tekur til Tú gakk tær fram við ánni grasið lemsgist td ÞURA la eyrur fjarar turru og Ia GGrrasin Wetngist og fenid er vid søljum sett sum himmirikis fløta Tá er tað, sum at lívið títt var bert ein lítil lota Christian Matras (1900-1988) Grækarismessa/Nólsoyar Páll og *“tjóðfuglur okkara" Upprunaliga var grækarismessa ein av mishalgidøgunum (deyða- dagur Gregors) frá teirri katólsku tidini, ið hildin varð til minnis um påvan, “Gregor ella Grækaris hin mikla", ið livdi frå 540-604. Tað hevur so passað soleiðis. at tjøldrini koma aftur til landið um hetta mundið sum fyrsta tíðuliga tekinið um vár. Tjaldrið er jú sera vakur og ásýniligur fuglur, ið heldur ikki smæðist burtur, tå um røddina er at røda. Sostatt leggja vit væl til merkis, tå hesin fuglur aftur er at síggja í okkara vøkru náttúru. Í byrjanini eru tey tigandi. helst móð av teirri longu ferðini av teimum stóru sondu- num í Stóra Bretlandi. Ein ferð. ið avgjørt má vera strævin, um tað ber á drúgva høgætt sum í ár til dømis, men tað er okkara navnframa skald Nólsovar Páll (1766-1808). ið hevur givið tjaldrinum tann samleikan í huga okkara, sum tað hevur, av tí at hann gjørdi henda fuglin til verju smáfuglanna móti rovfuglunum í fluttari merking av vidurskiftu- num í Føroyum um år 1800, tå danska embætismannaveldið mangan var trupult at hava vid at gera og ikki at tala um, um tú komst teimum tvørt fyri í onkr- um máli, sum jú Nólsoyar Páll sjálvur upplivdi í stóran mun. tá hann vildi visa fóroyingum á nýggjar leiðir viðvíkjandi sjó- vinnu við deksførum Eg nevndi. at summi kalla tjaldrid fyri "tjóðfugl okkara“. men tað er tað ikki so leingi. vit ikki sjålvi vilja vera tjóð. men lata tjóðskapin vera til solu -. ein stóða. ið er einastandandi í hes um heimi yvirhøvur. Vónandi fer folk okkara um ikki so langa tíð il tak go t Vilja ver el )m ri góði samstaår tjóðirnar og ikki minst onsku. ið vit vegna søguligar orsøkir. ið os drugvar eru at koma inn á her Líta vit út í heimin, so eru flestu lond nógv verri fyri figgj- arliga enn okkara land, men tað kemur ikki upp á tal nakra staðni at selja sín tjóðskap og sítt full- veldi ul okkurt av teimum ríku og stóru londunum til tess at hækka lívsstøðið i egnum landi Skótarnir og tjøldrini Tit bjóða tjøldrunum vælkomn- um til landið. og alt gott er at siga um hetta, men allar medaljur hava sína baksíðu. Vit hava sæð hesi seinastu árini, at alt fleiri tjøldur og helst ungar koma i fjøtur av lesull, ið rekst um hag- an. Hetta er einki minni enn landaskomm, ið tekur grundar- lagið undan grækarismessuhaldi- num. Okkurt munagott má ger- ast. Vit mugu fara heldur fyrr á fjall í áseyðaroyting. áðrenn seyðurin kastar ullina, og traðar- menn mugu somuleiðis kenna sína stóru ábyrgd hesum viðvíkj- andi. Skótarnir og oll onnur. ið ann- ars ganga í haganum mugu taka lesullina upp. serstakliga teir smáu lagdarnar og bera teir heim til hús, so ullin ikki kemur tjøldr- unum í vanda fyri at líða pínu- fullan deyða av svongd og vesæl- dómi tilvavd um beinini av sam- anvavdari lesull Her hava skótarnir veruliga møguleikan at gera dagsins góðu gerð. ið skótar fyrr gingu høgt uppí at fremja At enda fari eg at takka fyri lotuna og ynskja øllum framhald- andi gott vikuskifti og ikki minni gott vár og ulstundandi summar við fyrsta ørindi úr yrkingini hjá Hans Andriasi Djurhuus (1883- 1951) har hann kvoður: Tá ið vársins fyrsta stund rísur upp á roða, flýgur fuglur sunnan sund undir sólarloga. Blóman eftir vetrarblund prýðir kuldabitna grund. fagurlig at skoða Lyndisfrød og lætt i lund leita vit á ljósins fund undir bláum loga Hans Andrias Djurhuus (1883- 1951)