hósdagur 6. mai 1999síða 16

16 tíðindablaðið Nr. 84 — 6. MAI 1999 Viðmerking: Orðaskiftið við Høgna Hoydal sum steðgaði: Skulu vit hava fullveldi við ella uttan rættarloysi? Fyri nokrum mánaðum síð Høgna Hoydal ndstýrismann uppá orðið í einun ifti um stjornarvidurskifti Høgna eina sak fyrispurning sum val hjá já løn runninum. Hend d Var! nuna vrkisráð hj L ppgávurnar hjá tinginum Ni SÍ Á NSA 4 - Or sé INGSSEYTIS søkim t ráðið ikk gekk grentt av S Im ta tilætlað al = 58 ARI T fr im Hø ndin skuldi ann- at broytingin. gid samtykti til upp skot landsstyrisins um yrk Tað ásetti at ráðið eis int skuldi vandi viðvíkjandi fyrisitingini hjá grunninum Samb. løgmanni hetta í- skoyti skuldi stríða ímóti stýrisskipanarlógini. Tað var tó eingin løgfrødislig grundgeving løgd fram fyri hesum sjónarmiði. Tað var eingin tingmadur uttan spyrjarin sum tók orðið í hesum máli sum tískil end- aði uttan nakra niðurstøðu Tískil kundi staðfestast. og tað verður eisini prógvað hesi grein, at letkluturin hjá løgtinginum sum eftirlit av landsstýrinum er einki verdur. At sama ting seinni avtók hesa lóg hevur fyri so vítt einki við stýrisskipanina at gera. men var tó ein stað- festing av neyndu fatan av unginum sum eftirlit hjá landsstýrinum vera ráðge Gruggut og ógreitt svar hjá Hegna Svarið hjá Høgna var rætt- uliga ógreitt. Hann gruggaði málið við óviðkomandi við- urskiftum. Men eitt segði hann sum var fullkomiliga greitt. og tað var fylgjandi Eftir mínum tykki er hetta (mál) eitt dómi um, at stýrisskipanin á hesum oki er farin at virka. Fyri at sleppa undan, at seg altíð vera Høgna skuldi leggjast orð í munnin hevði eg eina grein í Sosalinum 2.mars har nið urstødan var. at Høgni metti tað at samsvar við stýrisskipanina at landssty1 10 ikki heyði framt eina løg vera 1 tingslóg. og at tað eisini var í samsvar við stýrisskipan 1 htsuppgávu hevði ukið hetta til eftirtektar. Í hesum sambandi var dokumenter- ) at løgmaður hevdi villeitt vetingið og hevur heilt greitt brotið lógina um byred andsstyrisman Høeg hexði eft oll il oO IKK nug fyri alt Sk Hanns f Me Het á so tydi g kið to N ) sl ið í + skorið S kk verandi - Jurskifti ut siga, at fremsta trevt fyri at eitt fólk kann frælst er, at rættartrygdin er i lagi og at galdandi lóggáva verður fylgd. Hetta merkir m.a. at bor fær tey rættindi sum eru ásett í galdandi lóg í Eitt fullveldi uttan slíka rættartrygd gevur í hvussu einki frælsi gavu Rættartrygd er i lagi i Danmark I so måta er Danmark eitt tad fremsta land i heimi- num. Ti er tað ikki so logið. at tá vit skuldu hava eina nýggja stýrisskipan, at skeitt varð eftir teirri donsku. Tí hevur okkara ting á pappírinum somu uppgivu sum danska fólkatingið og annars flestu ting í demokratiskum lond- um nevniliga at vera lóg- gevandi og at hava eftirlit við at lógirnar verða hildnar. Tann sum kennir til danskan politikk veit. at í donsku stýrisskipanini eru eisini 6- skrivaðar reglur fyri hvat t. d. ein ráðharri kann ella ikki kann. Og har hava teir eisini nakað so ókent í Føroyum sum avleiðingar fyri ikki at fylgja hesum reglum. Í hesum fullveldistíðum er tað tí nærliggjandi at kanna eftir hvussu eitt slíkt mál heyði verið avgreitt í Danmark í mun til ta mann- agongd sum varaløgmaður og enntá ”justisministarin” metir at vera í samsvar við okkara stýrisskipan. Greitt dómur yvir stød- una hjá Høgna Hoydal Vit hava tískil vent okkum til ein danskan serfrøding í stjórnarmálum, Peter Blu- me, sum er professari og dr.jur., t.v.s. serfrødingur á økinum, og biðið hann um at geva eina frágreiðing um skyldurnar hjá einum ráð harra at fremja eina sam tykta lóg og hvorjar grundir kunnu vera fyri at ein lóg ikki verður framd At ein lóg skal fremjast verður roknað fyri at vera so sjálvsagt í Danmark, at tað finst nærum eingin lesn- aður um hetta evni. Tí er tann frágreiðing sum vit hava fingið rættuliga ný skapandi. Frágreiðingin er fullkomiliga greið í teimum spurningum sum er avger andi fyri hetta mál Tad er vvirhovur eingin tvi ráðharri hevur ein aða skyldu ul fremja ni kta log. uttan mun fyrt lOnjavi oarerunnin. Hetta er ein eilt greiður dómur yvir terr øgmenn og tískimálaráð harrar. sum nava navt á byrgd av hesum máli. og serstakliga fyri Annfinn Kallsberg og John Petersen. sum eru teir ið tilætlad hava staðið tyri hesi støðu. Hetta reisir eisini spurningin hvorjar skyldur embætis- menn hava at rættleiða landsstýrismenninar í at umsitingin skal vera samb galdandi lóg. Men hetta er eisini ein greiður dómur yvir støðuna hjá Høgna Hoydal ið alment hevur sagt sina stødu vera mótsatt støðu henni sum er galdandi í rættarsamfelag- num Danmark. Dómur yvir legtingið Tað er annars áhugavert at staðfest verður. at tað er einki grundarlag fyri und- anførsluni hjá landsstýri- num um. at lógin um yrkis- ráð skuldi vera í stríð við stýrisskipanina. Hetta kundi annars verið tann einasta grund fyri ikki at fremja lógina. Slíkar nevndir við somu heimildum eru van- ligar í Danmark, har tað verður roknað sum ein fyr- imunur at åhugafeløg kunnu vera við í ráðgeving eisini í fyrisitingini av málum, sum teir vara av. Hetta merkir at henda grundgeving bert er "upp- funnin” til endamálið. Hetta er ein váttan um, at løgmadur/landsstyrismadur hevur brotid sina skyldu samb. stýrisskipanarlógina og hevur givið tinginum skeivar og villeiðandi upp- lýsingar uttan at tingið hev- ur látist um vón. Hetta prógvar enn einaferð at løg- tingið er virðisleyst sum eft- irlit hjá landsstýrinum. Í hvussu er tá málið um at avtaka yrkisráðið var til 3 viðgerð visti ungid at løg maður hevði sagt ósatt fyri tí. Hóast hetta var ikki ein samgonguhond sum himpr aðist, tå trýstast skuldi á knapparnar! Virðið hjá ting inum sum eftirlit verður enn meira undirstrikað av, at tingið tók til eftirtektar em- bætisførsluna hjá undan- farna landsstýrismanninum í fiskivinnumålum í eini støðu. har tað var oll møg- ulig orsøk til at ivast í hans- ara dømievnum Log skal bert haldast, um tu er i krithusinum hjå Heina Tann almenna stødan hjá tjóðveldistlokkinum mundi koma fram tå Heini O Heinesen í viðgerðini av hesum máli segði. at nú skuldu barónarnir í fiski Vinnunur setast uppa pláss ] indi hann góðkenna. at log sum hann sjálvur tevði verið við at sam tykkja. ikki varð framd Men gud náði landsstýrið tá tað ikki fylgir lógaruppfat- anini hjá Heina, tá tað snýr seg um mál har hann sjálvur hevur áhuga. T.v.s. at tað er avgerandi fyri um ein lóg skal haldast at tey, sum vara av lógini. eru í krithúsinum hjá formannin í tingbolki- num tjóðveldisflokksins og/ ella øðrum tingmonnum. Henda stødan hjá Heina er ikki í ósamsvar við roynd- irnar hjá Høgna at blanda t. d. Ráfiskagrunnin. sum einki hevur við hetta mál at gera. inn í spurningin hvort landsstýrið hevur skyldu at fremja samtyktar lógir. Stýriskipanarlógin einki verd Tann samlaða nidurstødan í hesum máli er, at Høgni Hoydal saman við restina av samgonguni er talsmaður fyri eini støðu, har hvorki stýrisskipanarlógin ella lóg- in um ábyrgd landsstýris- manna er nakað verd. Hetta merkir aftur, at meðan tað í Danmark finnast greiðar skrivaðar og óskrivaðar reglur fyri hvat ein ráðharri kann loyva sær finnast reelt ongar slíkar í Føroyum. Løgtingid hevur jú beinleið- is tikið ta støðu, at lands- stýrismenn, og embætis- menn. kunnu gera sum teir vilja um teir fylgja ein lóg ella ikki. Logtingið kann illa aftaná koma afturum aftur í øðrum málum, tá eitt so greitt brot á stýrisskipanina er beinleiðis góðkent og stuðlað av løgtinginum. Tað skal sigast eisini, at andstødan á tingi er heldur ikki nakað verd. Tað er and- stødumanni fyri at takka, at stødan hjá samgonguni er * Oli Jac obsen komin so frætt fram í ljósið Men anstødutlokkarnir kundu t. d. fylgt hesum máli upp í landsstýrismanna- neyndini. har anstødan hev- ur meiriluta, og bert 10 ting- menn kunnu krevja ein ”kanningarstjora” at kanna málið. Men hesir mogu- leikar hjá tinginum verða als ikki nýttir heldur. Høgni kann sova tryggur Hetta mál fer ikki at skapa Høgna ella landsstýrinum sum so nakrar trupulleikar. Føroyar mugu vera eitt rætt- uligt paradís fyri maktmis- brúkarar. Slík mál verða nevniliga heilt konsekvent tagd i hel. Vit siggja, at eingin poli- tikkari vil alment gera nakra viðmerking til eitt mål sum hetta. Fyrispurningar til landsstýrið um málið verða ikki svaraðir. Vit hava ein hóp av sam- felagsfrødingum sum plaga at úttala seg ella ella verða spurdir um alt millum himmal og jørð. Tað hevur ikki grett í nøkrum teirra. Og ikki ein av etableraðu fjølmidlunum metir tað hava nakran áhuga. hvort landsstýrið fylgir landsins lógum ella um løgtigid røkir sínar uppgávur samb. stýris- skipanarlógina. Annars kunnu fjølmiðlar hava tvinnar sera ymiskar uppgávur. Onnur er at vera vakthundur í einum demo- krati. Hetta er galdandi í so ymiskum londum sum Dan- mark og USA. Hin er at vera ørindasveinur hjá makthavarunum. Tad er heilt greitt at uppgåvan hjå føroysku pressuni er meira tað seinna enn tað fyrra fyri at siga tað milt. Tí skal les- arin rokna við, at henda vælundirbygda greinin fer fyrrverandi i erings- og landsstýrismaður at verða tagd í hel eins og hent er við málinum hig artil Tað reella valið Tað er eingin sum ivast i, at tann danska stýrisskipanin við grundlóg er so fram- komin sum tað ber til. I løt- uni er vit undir donsku grundlógini. og tað eru týdningarmikil oki. har vit eru undir danskari umsiting, sum t.d. dómsvald og politi- vald. Hinvegin hava vit rættar- loysi á teimum økjum, har vit sjálvir umsita, sum tað er greitt frá í hesi grein. Og hetta er ikki nakað eindømi. Tað er ringt at argument- era ímóti grundgevingunum fyri "fullveldi", serstakliga fyri at vit skulu gerast fíggj- arliga óheftir av Danmark og at vit skulu hava greiðar linjur millum londini. Tað hevði eisini verið upplagt at stuðla teimum ætlanum sum Høgni er fremsti talsmaður fyri. um hann ásannaði at verandi politiska skipan heima hjá okkum ikki fung- erar. Og um tað varð stað- fest, at tað er eins neyðugt at fáa greiðu á hesi viður- skifti sum á viðurskiftini við Danmark, og um so lítið sum ein fingur varð lyftur fyri at bóta um hetta. Tí er valið til komandi folkaatkvødur sera lætt. Antin verða vit framhald- andi undir donsku grund- lógini við teirri trygd sum vit vita at hetta inniber. Ella skulu vit sleppa hesi trygd- ini og fara undir eina før- oyska grundlóg, har vit onga grund hava at halda at hon verður meira verd enn stýrisskipanarlógin. Tíverri, Høgni! Óli Jacobsen