mikudagur 19. mai 1999síða 18

tíðindablaðið Nr. 92 — 19. MAI 1999 Nýtt tíðarskeið í vid- Føroyar Bretland urskiftunum millum Bretland og Føroyar „Tað var ein sannur vakurleiki á staðnum av einum slag, eg ikki kann siga frá“ ig! X i < Jun VS N z NK NK L o NI UN - z For xx € ) Ves KVA í x 14 V K t % í ) 9 d N 1 c » N UNV 5 Shee 196 ir tað so John Bet eman. ið seinni bleiv Poet Laureate (kongaligt skald aði lotuna. tå vegið frá einum hundi gav endurljóð tvørtur um Hestfjørd inn á Streym- oynna. og sum bleiv hugs- unnarsamur av sjónini, ið ikki kundi samanberast við nakað annað A hesum persónliga og serstaka stødi hevur tað ver- ið ein sega um tætt samband millum Føroyar og Bretland ella í ollum førum við teir lummarnar av bretska sam- felagnum, har fólk av onkr- ari orsøk hava verið noydd at ferðast út á hesar fjar- skotnu oyggjar. Fleiri ætt- arlið av bretskum sjómonn- um funnu í føroyskum havnum so sum Tvøroyri og Klaksvik eina vælkomna verju fyri ódnunum í Norð- uratlantshavi. Ein áminning um hetta sambandið kom, tå eg í oktober í fjør var í Aberdeen og hugdi eftir fót- bóltsdystinum millum Skot- land og Føroyar. Í hýru- ekk navnið For I 1akad bilføraran ninum sjómaður at økru gent USL ur Stnum ungu arum Sjálvandi var eisini ferðsla egin. Føroyskir fiski menn gjørdust kendir i bretskum fiskibyum so sum Aberdeen. Grimsby og Hull, hadani teir komu at selja sina veidu. Sum tíðin leið, elvdi hetta til, at små førovsk samfeløg vórðu sett stovn i Bretlandi Bretska hersetingin av Foroyum undir seinna ver aldarbardaga og teir fleiri hermenninir, ið fylgdu við hesum. lat sín "ja eftir í einum bandi millum ÆSKA OL FØTON ska fólkið túsund Tad nærmasta av hesum sambondunum kom millum YSKUI KN nur Hesar søg teimun rs ] Ju broytt mun esu KESSUOU ) far fram við KR KS CI oveh "ok .Kærleik > Ne 1 i oo úr báðum londum eðrunur Hóast oll hesi Njaártaligu g sterku bondini hevur tað. burtursæð frá krígsárunum. ongantíð verið nakað veru ligt politiskt samband mill- um Bretland og Føroyar. Tá tað í Bretlandi varð hugsað um Føroyar, var tað sjálv- at venda sær til Dan- markar. Sjálvt undir seinna veraldarbardaga, tá tað ikki slapst undan at leggja seg upp í føroysk politisk mål og bretsku myndugleikarnir tóku tað stóra stigið at góð- kenna almennu nýtsluna av føroyska flagginum, var ætlanin alla tíðina av handa Føroyar aftur til Danmarkar. tá kríggið var av Tað, at bretar so treyðugt vildu leggja uppí politiskt, var frå føroyingum uppfat- að ymiskt. Her var tað van- ligt at liva tætt í skugganum av einum stórum hjálanda- veldi, ið var ein hóttan móti teirra tilveru sum eitt fólka- slag fyri seg. Hendan upp- fatanin varð borin fram av tí stóra manninum í for oyskum politikki í 20. Old. javnaðarløgmaðurin Petur Mohr Dam, tá hesin talaði til norðurlandaráðið í Reykjavík í Hann vísti á. at foroyska fólkið ikki hevði fingið lagnu sum breðrafólkið Hetlandi, „hvers norður lendska mentan og lív varð svølgt av bretska hjålanda- veldinum og altjóða atdrátt- armegini.“ Tidliga í hesi øldini var henda hóttanin alt ov sjónlig fyri førøyingar. Bretskir damptrolarar í hópatali s6- ust liggja á føroysku land- sagt 1963 somu William Morris gerunnunum. heilt stutt frá landi. Hetta var um at troka foroysku utróðrarmenninar burtur Seinni 460 árunum. tå markið longur út. bannaðu bretar foroyskum landa í bretskur Bretska vanvirð sínum lítla granna norðan fyrr helt fram heilt upp í 1990 árini. tá bretar settu st krav fram ett sera Orætt vi um tilfeingi í undirgrundini inni í førovskum sjógvi. Sum fyrrverandi uttanríkisráðharrin Ufte Eliemann-Jensen á sin ikalevsa hatt segði tað. so merkti bretska krav ð. at fólk í Suðuroy kundu spýta í bretskan sjógv. Tað egna mu hjálpti heldur ikki upp á viðurskifuni. at bretska stjórnin stuðlaði felags- mótmæltu grindadrápi. við at taka hes- ar felagsskapir við í bretsku umboðanina á fundinum hjá IWC Hóttanin av at verða gloyptir av bretum fekk nógvar føroyingar at halda seg enn tættari upp at Dan- mark. Líkamikið hvat partar av fólkinum helt um ríkis- felagsskapin, so var her eitt land við einum ávísum mentanarligum skyldskapi. Men tað veika í hesum var, at tað úrslitaði í einum hug- burði, har oll sambond við umheimin fóru gjøgnum Danmark. Eitt heldur stutt- ligt dómi um hetta er, at eldra ættarliðið úti á bygd hevur lyndi til at tosa danskt við allar útlendingar, líka- mikið hvaðani hesir koma. Tað, at bretski varauttan- ríkisráðharrin Tony Lloyd týsdagin kom til Vágar við einum serligum RAF flog- fari. ber boð um, at tað nú er meiningsfult samskifti millum hesi bæði londini. Danska avgerðin í 1992 at handa føroyska landsstýri- num ábyrgdina av råevnu- num í føroysku undirgrund- ini broytti alt. Bretland hev- ur ásannað. at tað at sam- ráðast politiskt við Føroyar sum eitt samfelag fyri seg eru = altavgerandi fyri bretsku áhugamálini við- víkjandi olju- og gassvinn- uni í Norðuratlantshavi- num. Henda gongdin tykist hava fingið eitt stórt skump rætta vegin eftir at Blair- stjórnin kom tl fyri tveimum árum síðani. Ein ábending um hetta kom við fløvandi ynskinum um til- skapum. ið Louis Wilson, hålvur førovingur búsitandi í London, er íðin lobbyistur fyri førovskum áhugamálum í Bretlandi lukku frá bretska uttanrík isráðnum til nyvalda før- oyska løgmannin Anfinn Kallsberg i fjør. Eftir hvat eg veit, eru føroyskir løg- menn fyrr komnir og farnir, uttan at bretska stjórnin hevur synt hesum nakran áhuga yvirhevur. Men longu á sumri 1997 gjørdi bretski sendiharrin í Dan- mark nakrar áhugaverdar viðmerkingar, tá hesin var í Tórshavn. Hann vísti á á- hugan, sum nýggja Labour- stjórnin hevði víst fyri Før- oyum og til „heitu kenslur- nar”, sum nú komu úr London. Havandi í huga, at diplomatar av venjing og vana varliga viga hvert orð, teir bera fram alment, so var hetta ein greið ábending um, at bretska stjórnin vil hava tættari samstarv við Føroyar og tað við røttu virðingini fyri tjóðskapar- kenslunum. Sum partur av teirra sam- skifti við Føroyar fer bretska stjórnin uttan iva at bjóða høgum føroyskum politikarum og øðrum høg- um fólkum í samfelagnum á almennar vitjanir í Bret- landi. Skráirnar hjá teimum verða lagdar í hendurnar á reyndu starvsfólkunum í uttanríkisráðnum., sum fara at gera alt fyri at tryggja, at gestirnir hava alt gott at bera Bretlandi, tá teir fara avstað aftur. Føroysku gestirnir fara ivaleyst at verða bornir á lógvum. meðan teir eru í Bretlandi, og alt fer at verða gjørt fyri at ganga teirra ynskjum á móti. Tað merkir, at vit í fram- tíðini kunnu vænta, at før- oyskir løgmenn verða mót- tiknir á ein hátt, ið sømir seg fyri tjóðarleiðarar. Hetta fer at verða ein stórur mun- ur frá upplivingunum hjá hansara undanmonnum. Eg trúgvi ikki, at hátíðarhaldið var serliga stórt, tá Hákun Djurhuus gamli í 1960 áru- num kom við einum trolara til Grimsby til fiskivinnu- samráðingar við bretar. Og fá góvu embætinum hjá Atla Dam gætur, tá hesin tíggju ár seinni var í somu ørindum. Tá BBC hevði samrødu við hann, fekk hann heiti sum „partur av donsku sendinevndini”. Tað er sjálvsagt lætt at vera kyniskur viðvíkjandi bretska .sjarmuoffensivi- num“, vit nú kunnu vænta okkum, og staðfesta, at hon kanska eisini fer at rigga. Hetta verður, um føroyingar stara seg blindar av slíkari VIP viðferð. Men um fólk hava eyguni opin, tá tey vitja, kunnu sambondini, sum nú eru skapt, bert gagna Føroyum. Bretar hava sjálvsagt teirra egnu áhugamál fremst í huganum í sambandi vid Føroyar. Teir vilja hava fólk, sum hava vitjað í Bretlandi, at halda alt gott um Bretland. Og tað er einki skeivt í hesum. Tað er vanligt í uttanríkismál- um. Men tað leggur eina ábyrgd á føroyingar, sum skulu avgera, hvat teir vilja hava burturúr samstarvi- num, og síðani stremba eftir hesum við sama ídni. Tað mugu hóast alt vera nógv felags áhugamál. Hetta merkir, at tíðin er komin til at hugsa strategiskt um við- urskiftini millum Føroyar og nærmasta grannan sunn- anfyri. Nýggj viðurskifti við Bretland gevur møguleika fyri at minka um tilknýtið til Danmark og sleppa av við „tunnilssjónina“, har Keypmannahavn er einasti vegur til heimin uttanfyri. Hetta må avgjørt vera ein sunn gongd. líkamikið um málið hjá føroysku stjórnini er fullveldi ella broytingar í viðurskiftunum millum londini í ríkisfelagsskapi- num. Bretland er ikki long- ur eitt hjålandaveldi, hóast føroyingar ikki kunnu sigast ringir fyri at hava hugsað ødrvisi, tá bretar royndu at økja sítt vald heilt inn á gátt- ina hjá føroyingum fyrst í 1990 árunum. Hinvegin er Bretland í løtuni mitt í eini grundlógarbroyting. har nýggj vald hava tikið seg upp í Skotlandi og í Wales. Nú hava Føroyar møguleika ES I 8