leygardagur 29. mai 1999síða 18

tíðindablað Nr. 99 — 29. MAI 1999 Lívið sigrar í Deyðamannadali Annað prosaverkið hjá Williami Heinesen er kollektiva skaldsø gan „Noatun“, sum sigst at vera skyld við „Fiskerne“ eftir Hans Kirk. Hetta er næsta greinin hjá Jógvani Isaksen, békmentafrødingi, í greinarødini um skaldskap William Heinesens William Heinesen, rithøvundur H kapittul, men Heðin Brú hevði so nógv um at vera, at hann ikki setti penn á blað. Kortini var hann góður í ávikum og mundi frá sínum ferðum sum landbúnaðarráðgevi kenna land og fólk betur enn m ir annar. Tá 10 Willi im Heinesen - einsam e skrivað „.Noatun“. bjóðaði hann Heðini Brú it standa sum medhøvunc men tað vildi hesin ikki. Helt seg ikki hava iborid tað } Sperdur bóndi agt verður fyri við at ia lesaranum eina ræð l sum tykist kveikt við lívi og hvors andi natturu fæ lan er at tyna tey mann abørnini, sum hava vágað it sett búgv í Deyðamann I-e Vóatún, sum in nevnir tað ýlið. Fyrsta hend agt verður frå, er omanlop á nátt, har ein stórur steinur fer igjøgnum skjøldurin á einum av teimum nýbygdu húsunum og knúsar songina. Lukk utíð er eingin inni, men tilburdurin fær nøkur av niðursetufólkunum at rýma úr dalinum. Náttúran er ræðandi og setur mark fyri hvussu og nær, men aftrat henni koma illviljað ir bøndur og sakførarar og so fatæktin Nøkur so serlig hend ingagongd - ella plot - et ikki í „Noatun“. Skaldsøg an ger mest burtur úr at lýsa viðurskiftini ímillum niðursetufólkini, meðan tey stríðast fyri at skapa hvilig kor á tí nýggja bú plássinum. Frásagnartíðin er umleið tvey ár. Lagt verður fyri í miðjum sep tember, tá ið menninir koma aftur úr Íslandi, og móti endanum sigur Sig- vard bóndi við Niels Pet- ur, sum er oddamaður hjá nóatúningum, at tey hava búð í Deyðamannadali í sløk tvey år, og fýra fólk eru deyð hesa tíðina. At Sigvard bóndi ikki er feg- in um traðalógina sæst av, at hann brúkar tað gamla, óhugnaliga navnið um búplássið, og at hann dregur fram, hvussu nógv eru deyð Hvussu kroystan Sig vard bóndi kennir seg av nýggju tíðini sæst av svar- inum til Niels Petur, tá ið hesin vil vita, um bóndin ætlar at reka niðursetu- fólkini úr dalinum „Jeg? Ak, Gud hjælpe os, Niels Peter, hvad kan det nytte at jeg vil noget? Det er ikke min vilje, der råder. Det er de høje heri er í godsbestyrelsen og staten. De har åbenbart rottet sig sammen om at gøre os bønder overflød ige - vi, der er kernen af folket, vi der har holdt de gamle, gode sæder og skikke og kæmpeviserne og kulturen i hævd!” Tað drypur av særdari sjålvkenslu úr orðunum hjá Sigvardi bónda. Hann gerst umboð fyri tann í øldir næstan altvaldandi bondan, sum knappliga følir seg afturútsigldan og orkymlaður ikki rættiliga veit, hví og hvussu hetta er komið í. Haraldur bóndi í „Blæsende Gry” var í somu støðu. og hann og húskið fingu eina syndar- liga lagnu. (Annars snýr „Tað stóra takið“ hjá tí ætlaða medhovundanum. Heðini Brú, seg nettupp um hetta umskiftid í før- oyska samfelagnum). Drápsmaður í Nóatúnum Fråsøgnin í „Noatun“ fer mótsett „Blæsende Gry" beint í krovið á hending- unum: never a dull mo ment. Har „Blæsende Gry“ er á tremur av orða- skiftum um lívsáskoðan og trúgv, vísir „Noatun“ yvirhøvur bara, hvat ið fólk í roynd og veru gera. Tad eru ikki orðini, tað ræður um, men gerðirnar Hóast intrigan ikki er tann mesta, so er bókin kortini hendingarík. Ein ung. viðbrekin kvinna missir mannin, knappliga kemur beiggi hansara sum hevur verið burturi í útlondum í mong Harrans ár og vil búgva í nýggju bygdini. Niels Petur, hevur siglt við ho- num fyri mongum árum síðani, og tá ið tað haraftrat vísir seg, at hann hevur nóg mikið av peningi, so halda fleiri, at tað er lagamanni. Pengarnir blíva eisini í fittan mun brúktir til frama fyri bygdina. Ein kvinna syndast kortini inn á, at hann flytir saman við einkjuni, men tað er mest øvund, og Hesa mynd av Williami hevur sonurin Zacharias gjørt sama kvinnan stingur síðani av til eitt av stór- plåssunum, so hon kann fåa eitt stuttligari liv. Seinni, tå ið stuttleikin er av, gerst hon limur í Frels- unarherinum. Maðurin við pengunum vísir seg at vera bæði dráps- og ráns maður og verður handtikin av sýslumanninum, men ávegis um tað vandamiklu rásina um fjallið eydnast tað honum at koppa seg á Atta dagar seinni verður hann funnin drukn aður Nú kemur ein ring tíð fyri bygdina, mótburðurin er stórur og glottarnir fáir, men Niels Petur og hini halda treisk áfram at stríð- ast. ti tey síggja sær onga aðra leið. Við søgulok tykjast tey at vera komin ein fittan tein, og tað er skaldsøguni líkt. at hon endar við gráti frá einum nyfødingi: „Inde fra huset lød der en spæd, men ilter gråd”. Liv og deyði rætta hvørjum ødrum hondina sjógv Puntutur handilsmaður Serskøltar og løgnir snigl- ar tróta heldur ikki full- komiliga, hóast tað er minni av hesum slagnum enn í skaldskapinum ann- ars. Mikkjal Hestahopp er ein av hesum, stuttur og breiður og loðin. tað er líkasum hann er settur saman av tveimum ella fleiri avskornum monnum. Mikkjal er innanhokin og tolir illa, at tú sigur nakað við hann, og bæði í útsjónd og lyndi er hann ikki ólíkur Krabba- kong- inum * í „De fortabte Spille mænd“ Er onkur í skaldskapi- num hjá Williami Heine- sen í puntutum klæðum, so er okkurt ivasamt við viðkomandi. Soleiðis er eisini í hesum føri. Oli Ørnberg gongur í puntut- um ríðibuksum og hevur nógvar ætlanir um stórt rikidømi - helst uttan stríð og strev. Hann er farin á húsagang. hevur ringt orð í sær millum handilsfølk og er tískil endaður sum niðursetumaður í Nóatún, men hevur ikki bindindi at stødast og ferðast mest ímillum. Ein av ætlanum hansara er at leita eftir vrakinum av skipinum „Jernvaagen“, sum skal liggja í Skipaurðini. Her verður greidliga sipað til „Norske Love“, sum fórst í Lamba nýggjársaftan 1707, og sum menn fleiri ferðir hava leitað eftir. Vísan „Norske Leve“ verður eisini kveðin av nóatúningum. Ein meira professionelt ivasamur maður er Didrik- sen sakførari. Hann er í øllum pørtum og ongum, bara hann fær pengar fyri tað. Tá ið avtornar er hann einans í egnum parti, og tað stendur monnum - eisini sýslumanninum - dýrt at koma í hóslag við hann. Hetta slagið av sjålvsøknum og samvitsk- uleysum sakførara gongur aftur i øllum skaldskapi- num, og so eru flestir teirra eisini konslar - aloft- ast portugisiskir! Onkustaðni i Eystur- oynni Bygdina Nóatún hevur høvund urin smíðað. men hann hevur felt