mikudagur 9. juni 1999síða 2

Internet: www.sosialurin.fo Jan Miller Í Blaðstjóri: Eiríkur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Emil L. Jacobsen Jens Kristían Vang Álvur Haraldsen Útgevari, uppseting = Sp S Sosialurin mont Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post &sosialurin.fo Summar og skilaleys ferðsla Oddagrein Hóast góðveðurstíðin átti at fingið fólk út at notið náttúruna, so er tað eitt fastgrógvið fyribrigdi í hovuðsstaðnum, at ljósu góðveð- ursnæturnar og garrvill bilferðsla eru nær tengd hvor at oðrum. Nú er tað so, at kjakið um villu bilferðsluna einans verður umrøtt, tá onkur syndarlig ferðsluvanlukka er hend - og kanska hevur kravt mannaliv. Men latið okkum nú kortini dvølvja við evnið - áðrenn feigdin hevur rakt onkran okkara. Ferðslutrygd kom herfyri fram við sokallaðu null-hugsjónini, har mælt verður til, at vit seta okkum sum mál, at eingin skal doyggja ella verða illa særdur í ferðsluni. Hetta er hogt og vakurt mál at seta sær, sum politikarar og vegamyndugleikar áttu at lagt sær í geyma. Men hvussu skal farast fram, kunnu vit spyrja. Skulu vit hava logregluna meiri virkna á gøtuni til tess at halda í nakkanum á ungu dreingjunum - sum við villu bilkoyringini ikki bert eru at meta sum sjálvmorðskandidatar - men so sanniliga eisini sum morðkandidatar. Eitt eru so 100% vist, at onkur fer at doyggja. Spurningurin er bara hvor og nær. Meira logregla er ikki rætta svarið - tí tað í sjálvum sær broytir onga ferðslumentan. Kanska tvorturímóti. Ferðslufrálæruna kunnu vit sjálvandi altíð kjakast um, men tá hon av samfelagnum verður mett sum ein hver onnur discountvora, so býður ikki bøtur… Men við null-hugsjónini í huga kundu vit við at gjørt nakrar fysiskar åbøtur byrgt fyri van- lukkum, sum eftir ollum at doma ikki kunnu fyribyrgjast við at tosa fornuft. Tann, ið spákar sær ein túr í býnum í Havn eitt tílíkt vakurt og ljóst summarkvøld øtast um nógvu - og ofta sera vandamiklu ferðsluna. Eitt hugskot hevði tí verið, um kommunalu myndugleikarnir løgdu fysiskar forðingar fyri, at tað skal bera ungu bilforarunum til at koyra kapp í miðbýnum. Eitt ítokiligt domi kundi verið, at vegabungur vórðu gjørdar í Havnargøtu - t. e. gøtan frå Café Nátúr og út móti Skansanum. Hetta hevði við tað sama byrgt fyri skilaleysu feråsl- uni har, sum er til stóran ampa fyri fólkið, ið har býr - og sum er sera vandamikið. Har Aarvegurin er smalastur, liggur eitt hitt mest vitjaða vertshúsið í býnum. Dyrnar venda út móti vegnum, sum bert hevur eitt smalt spor, og eina smala gongubreyt. Eitt undur, at einki álvarsligt óhapp er hent her. Men tá vanlukkan er hend, verður helst onkur fysisk forðing sett upp. Men skilabetur er at gera slíkt, áðrenn skaðin hendir! Logreglan hevur viðgingið, at hon ikki hevur tamarhald á hesum fáu ungu monnum; teir hava verið heima og tosað við foreldur, tikið koyrikort 0. a., men einki hjálpir. Ber íkki til at bota um ferðsluóskilið við at tosa fornuft við fólk, so er rætta loysnin at gera bíligar fysiskar ábotur, ið steðga skila- leysu koyringini, meðan tann skilagóða feråsl- an kann koyra sum um einki var hent. Sosialurin Viðmerking: Vælferðarsamfelagið í 21. øld: Skúlapolitikkur Nu, vit nærkast aldarskifti- num, er spennandi at vita, hvussu samfelag okkara verður í komandi øld. Norð- urlendska vælferðarsamfel- agið hevur í heimshøpi ver- ið fyrimyndarligt fyri allar tjóðir. Hugsjónin, at vit oll í felag í samfelagnum bera byrðarnar og taka okkum av teimum, ið ikki megna at klára seg, hevur givið norð- urlondum eina serstaka væl- ferð í mun til onnur lond. Øllum verður tryggjað eft- irløn, sjåkrarøkt og skúla, og hevur tað havt við sær, at neyð og vesaldómur at kalla hava verið ókend fyr- ibrigdi hjá okkum. Men fyri at hetta hevur kunnað latið seg gjørt, hava nordurlond- ini m. a. havt eitt skattatrýst, ið telist millum tey hægstu í heiminum, og tað er helst treytin fyri at hava eitt væl- ferðarsamfelag. I Føroyum verður í hes- um døgum nógv tosað um at lækka skattin, og er tað nakað, ið vit oll vilja taka undir við. Tó mugu vit minnast til, at skulu vit varðveita eitt samfelag, ið kann geva eina nøktandi heilsurøkt, ið oll kunnu njóta gott av, og ein skúla fyri øll, so er neyðugt við einum ávísum skattatrysti. At siga nakað annað er 6- satt Skúlin fyri oll hevur í nógv ár verið grundhug- sjónin í okkara fólkaskúla. Tey seinnu árini hevur skúl- in kanska havt torført við at liva upp til hugsjónina, men hetta hevur so verið aðal- tátturin, at øllum skulu tryggjast javnbjóðis møgu- leikar at útbúgva seg. Fyri framhaldandi at varðveita vælferðina er umráðandi, at vit halda fast um >fólka- skúlan<. Hugskotið við privatskúlum er ivaleyst frálíkt, og skal eisini tann møguleikin vera, men upp- gávan hjá tí almenna er fyrst og fremst at stuðla og menna tann almenna fólka- skúlan, og tá ið vit longu nú síggja, at samfelagið ikki orkar at fíggja fólkaskúlan, so må ein møgulig privat- skúlaskipan verða fíggjað av brúkarunum. Vit hava fyri stuttum fing- ið eina nýggja fólkaskúla- lóg, ið hevur stórbroytingar við sær innan skúla okkara. Breytatilboð, toymisarbeiði 9. a. setir stór krøv til lær- arar framyvir, men so sann- iliga eisini til næmingar, heim, skúlastýri og ikki minst til teir jåttandi mynd- ugleikarnar. Tey tilbod og krøv, ið liggja i skúlalógini, krevja at ytru karmarnir verða dagførdir. Kunningartøknin (KT) verður i alt størri mun styr- andi i samfelagnum, og kemur hon eisini at merkja gerandisdagin í skúlunum alt meiri. Í nógvum skúlum er KT longu vorðin vanlig, men aðrir eru, ið ikki hava fingið neyðugu útgerðina enn. Mær tykir, at størsta avbjóðingin hjá skúlanum er at fáa KT at vera ein part av vanligu fakunum, heldur enn eitt sjålvstødugt fak. Kunningartøknin = gevur nógvar møguleikar, og nógvir av teimum eru ikki troyttir nóg væl enn. Tað kann tykjast óskiljandi, at eitt samfelag sum okkara ikki hevur lagt stórri orku í at skapa møguleikar fyri fjarundirvísing. I fólka- skúlanum er hetta neyvan rætt at gera, men tá ið vit koma til eldri næmingar, vildi eg mett, at vit í nógv- um førum kundu fingið eina betri og bíligari undirvísing. Eitt afturvendandi hugtak tey nógvu seinnu árini, hev- ur verið: kappingarføri. Teir, ið hava brúkt tað mest, hava tó meint lønarnidur- skurður, og tá skapar tað tíverri ikki kappingarføri, men er ein ússaligur studn- ingur. Kappingarføri haraft- urímóti merkir menning, virdisøking, vitanarøking o. s. fr. Skulu vit standa okk- um i kappingini og økja okkara kappingarføri gerst tað bert við hava ein skúla, ið verður raðfestur framm- alaga í samfelagnum. Tí- verri hevur tørvandi jåttan á fíggjarlógini tey seinnu árini havt við sær, at fólka- skúlin er skerdur alt ov nógv. Neyvan er hetta Petur Páll Mikkelsen gongda leiðin, um vit vilja menna hetta samfelagið. Kanska kemst hetta av, at áhugin fyri skúlanum er alt ov lítil millum politikkarar- nar. Okkurt illsinnisgleps eftir almentløntum við- hvort, men einki forvitni um sjálvt innihaldið í skúla- num, hverjir tankar eru frammi í skúlahgpi o. s.fr. Kanska er tað orsøkin til, at teir hava viðtikið eina lóg, men ikki hava lagt upp fyri teimum neyðugu útreiðsl- um, ið krevjast fyri at seta hana í verk. Lat meg enda við at siga, at ein avgjørd fortreyt fyri framhaldandi at vera eitt vælferðarsamfelag er, at vit halda fast við og útbyggja skúlan fyri oll. Karen Blixen segði eina- ferð: >Skúlin er ikki lívið, og lívið lagar seg ikki eftir skúlanum, tí má skúlin laga seg eftir lfvinum.« Petur Páll Mikkelsen Visusangarakvøld í Fuglafirði Leygarkvøldid 12. juni kl. 207 verður vísusangur i fimleikarhellini í Fugla- fjarðar skúla. Kári Sverris- son, Palli Hansen, Hans J. Hansen og Niels Midjord fara at syngja. Tað er ikki so ofta, at hesin parturin av tónleikalívi okkara fer at ljóma í bygdini. Tó so, hev- ur hetta verið roynt fyrr, og hevur undirtøkan verið góð. Vónandi verður hetta eisini hesa ferð, at fólk fara at leggja sær leiðina í fimleik- arhøllina hetta kveldið og lurta eftir hesum góðu fólkasangarum. Fyrilestur um Føroyar og Svalbard I kvold 9. juni kl 20” verð- ur almennur fyrilestur i fyrilestrasalinum å Fiski- rannsóknarstovuni í Nóa- túni. Ole Humlum kandi- datur í fysiskari geografi heldur fyrilestur um Før- oyar og Svalbard í norður- atlantiskum granskigar- hopi. Fróðskaparsetur Føroya og Føroya Fróðskaparfel- ag skipa fyri fyrilestrinum. Løgd verða fram úrslit frá natúrgeografisku gransk- ingini tey seinastu árini, viðvíkjandi Føroya Veðu- rlagi og landslagi nú og í fortíðini. Kanningar higartil leggja dent á týdningin av tí føroyska økinum, til tess betur at skilja leiklut Norð- uratlantarhavsins í sam- bandi við globalar veður- lagsbroytingar. Í fyrilestrinum verða Føroyar og Svalbard sam- anborin vid tf f huga, at Svalbard i fleiri førum gevur eina nútíðarmynd av, hvussu náttúruviður- skiftini í Føroyum vóru undir seinastu ístíð. Í fyrilestrinum verður at enda nomið við bakgrund- ina fyri at seta á stovn tað nýggja arktiska fróðskap- arsetrið UNIS á Svaldbard. Ole Humlum er kandi- datur í fysiskari geografi frå universitetinum í Keypmannahavn í 1976. Seinni var hann settur sum styrkhavi á Keypmanna- havnar universiteti og hjá Det Danske Naturviden- skabelige Forskningsråd. Í tíðarskeiðnum 1983-86 starvadist hann sum vis- indaligur leiðari av »Arkt- isk Station« í Qergertarsu- aq i Vesturgrønlandi. Síðan 1986 hevur hann verið lektari í Arktiskari Geo- morfologi á universiteti- num í Keypmannahavn. Í september komandi gerst hann professari í fysiskari geografi á nýggja norska universitetinum UNIS á Svalbard. Granmmskingin hjá Ole Humlum snýr seg megin- partin um samanspælið millum verðurlags- og landslagsbroytingar í teim- um kaldaru vedurlagsøkj- unum, har serliga verður hugt eftir tí norðuratlant- iska økinum.