mikudagur 30. juni 1999síða 2

Ísosialurin= Internet: www.sosialurin.fo ———iøi Een Ødensken : Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Aki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson ítróttarskrivari: Emil L. Jacobsen Jens Kristjan Vang Álvur Haraldsen ri, uppseting og prent: Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: postQ sosialurin.fo Summar og yvirupp- hiting í búskapi Oddagrein NU skjótt 10 ár eru farin, síðani Føroyar vórðu lagdar lamnar av kreppu, verður bráddliga aftur tosað um vanda fyri nyggj- ari kreppu. Tíðirnar eru rætt og slætt so góðar - at vandi er fyri, at búskapurin verður yvirupphitaður. Hetta er einki ókent fyribrigdi í heiminum, og er tað ikki so langt síðani, at búskaparfroðingar í Dan- mark róptu varskó til Nyrupstjórnina. Tað hevði so við sær, at tiltok vórðu sett í verk, nakað, sum stjórnin gjørdist sera ópoppuler uppá millum veljararnar, men sum hon kortini kendi seg noydda til at gera. NU ringja so ávaringarklokkurnar her heima. Ella rættari - tað er formaðurin í teirri donsku ráðgevandi nevndini við- víkjandi Føroyum, sum ger vart við stoðuna, sum hann heldur er vandamikil. Hann heldur, at tiltok av onkrum slag eiga at verða sett í verk fyri at kola niður ta upphiting, sum er í gongd. FÍGGJARMÁLARÁÐHARRI okkara er ikki samdur við honum í hesum. Við útvarpið og Sosialin sigur hann, at her er eingin vandi á ferð enn, men um ferðin í búskapin heldur fram, verður neyðugt at gera okkurt seinni í ár. FOLKAFLOKKURIN hevur longu gjørt vart við, at skatturin eigur at lækkast, men hetta kemur neyvan upp á tal og so ikki við Karsten Hansen sum fíggjarmálaráð- harra. So skjýtur fólkaflokkurin upp at tvinga fólk til at gera eina eftirlonarupp- sparing. Hvat tjóðveldið sigur til hetta fáa vit so at síggja. TINGIÐ er ikki saman í løtuni og fólk eru í summarfrí. Tvs. at hetta er ikki tíðin til eitt gevandi og konstruktivt orðaskifti um hetta álvarsmál. Tað er spell, ti tað er her og nú, at politikarar, vinnulívsfólk og onnur eiga at fylgja við og gera vart við seg. Hetta kann gerast ov seint í heyst. Áhugavert er at frætta, hvat samgongan fer at gera við hetta málið - ella um hon bara letur til standa og tekur tað til viðgerðar, tá yvirupphitingin longu er farin fram. Tá kann tað gerast ov seint at bota um óhepnu avleiðingarnar av yvirupp- hitaða búskapinum. Hóast summarfrítíð og tingið ikki er saman, so koma blødini tó framvegis út, og skal tað vera vón, at politikarar, vinnulívsfólk o. o. brúka fjølmidlarnar til at viðgera hetta so stóra álvarsmálið. Tað má ikki sleppast við Arne Larsen og Karsten Hansen. Landsstýrið hevur eina álvarsliga uppgávu at taka sær av. nt ; Sosialurin Er økismenningin slept??? Í løgmansrødu síni um ein mánaða ella so, fer løgmad- ur møguliga at boda frå, at ein landsstýrismaður hans- ara hevur slept hálvtannað ára gamla setninginum hjá samgonguni um gkismenn- ing. 8. apríl segði landsstýris- maðurin í vinnumálum í einum svari til fyrispurning mín um menning av útjað- aranum: "I tråd við sam- gonguskjalið arbeiðir Vinn- umálastýrið við at broyta vidtøkurnar fyri Framtaks- grunnin. Endamálið er, at grunnurin í stórri mun skal menna nýggjar vinnur og fremja økismenning eftir handilsligum fortreytum. ” Hetta svar er samsvarandi avtaluni i samgonguskjali- num, men ikki samsvarandi veruleikanum, ið landsstyr- ismadurin umsitur og hevur ábyrgdina av. Nýggjar vinn- ur síggja ikki dagsins ljós við hansara vilja, og Fram- taksgrunnurin hevur fram- vegis ongar skyldur at virka fyri økismenning. Tvørtur- ímóti liggur á ljóði, at hann harafturat roynir at draga tað sindrið, ið kann mennast vinnuliga í útjaðaranum, til Havnar. Framtaksgrunnurin virkar sostatt stikk í stavn av ætla- num okkara, og ongar nýggjar vinnur síggja dags- ins ljós. Hvørjum verður bíða eft- ir, og hví fær landsstýris- maðurin ikki í lag at broyta viðtókurnar hjá Framtaks- grunninum? Grunnurin varð fluttur á føroyskar hendur um ársskiftið, og tað kundu vit spart okkum, um hann ikki samstundis fekk broyttar viðtøkur at arbeiða eftir. Í staðin fyri verður i full- ari ferð arbeitt samsvarandi upprunaligu vidtøkunum um marknaðarbúskaparlig- ar treytir ávirkan og kapit- alavkast, sum so aftur treyt- aleyst hevur miðsavning við sær. Framtaksgrunnurin fekk nýggjan formann um árs- skiftið, og hevði hetta við sær, at sami maður mátti fara úr nevndini í Faroe Seafod, sjálvandi tí at talan var um ein habilitetsspurn- ing. Hetta forðar hinvegin ikki fyri, at formaðurin í Fram- taksgrunninum samstundis situr sum stjóri í Atlants- kolvetni, (Atlantic Petrole- um), sum er felagsskapur av frægastu vinnulivsfyritøk- um okkara, sum flest allar halda til i midstadarøkinum við Tórhavnar Skipasmiðju, sum einum tí sterkasta. Nú kunnu vit sjálvandi fara at seta spurnartekin við habilitetsspurningin. Hvussu heppi er tað, at for- maðurin fyri Framtaks- grunnin, ið skal hava sum endamál: "i stórri mun at menna nýggjar vinnur og fremja økismenning eftir handilsligum fortreytum, ” samstundis situr sum stjóri fyri kapitalkreftirnar í mið- stadarøkinum. Eftir galdandi vidtøkum hevur Framtaksgrunnurin ikki heimild til at ogna sær avgerðarmyndugleika i fyr- itøkum, hann setur pening f. Hetta kundi og kann han gera eftir vidtøkunum frå 21. november 1997, men kortini er tað er júst hesum, hann dyrgir eftir í ávísum førum. Ein sannroynd er, at har marknaðarkreftirnar = og kapitalurin hava leysar teymar, tekur miðsavningin seg upp. Hesum varð stuðla undir av undanfarnu sam- gongu, tá ið vit yvir Fram- taksgrunnin fingu miðsavna fiskavirkini, men hesi gongd hevur sitandi sam- gonga avtalað at broyta so- leiðis, at vit fáa viðtøkur inn, sum vilja fremja eina økismenning eftir handils- ligum fortreytum. Landsstýrismaðurin ger bara einki við málið, og virkar hann tí sum eitt liv- andi spøkilsi í andanum á teimum, ið undan fóru. Hann hevur soleiðis júst nú avgreitt eitt ferjuprojekt til skipasmiðjurnar í miðstað- arøkinum, uttan at geva vágbingum, klaksvíkingum og. sum hava fullgóðar fak- ligar førleikar fyri at liðugt- gera ein flótandi útlendskan skrokk til eina føroyska ferju, høvi til at bjóða uppá. Tær frælsu marknaðar- kreftirnar — herrópið hjá vesturheiminum - sum tær einastu, ið skapa kunna væl- ferð, herja eisini á okkara leiðum. Tað er i prinsippi- num bannlýst at fremja til- tók, 10 eru av útjavnandi slag, og fólk flest eru ímóti tí. Verður tað hinvegin ikki gjørt, so fáa vit eitt skjótt vaksandi gap millum rík og fåtøk. Verður tað hinvegin harafturat arbeitt so miðvíst, sum Framtaksgrunnurin og landsstýrismaðurin gera við at stýra almennum og priv- atum vinnuiløgum inn í midøki, har alt tað almenna húsast frammanundan, sæst skjótt fyri endan á Føroyum sum einum oyggjasamfelag. Vit eru fangaði í einari óndari mótsøgn, sum álegg- ur okkum at geva eftir fyri tí kapitalistiska búskapinum samstundis sum vit noyðast at umfordeila virðini, skulu vit øll vera verandi her. Sos- ialt rættvísi rennur seg í bú- skaparligt frælsi, og stór krøv verða ti sett ti politiska myndugleikanum. Hesum krøvum kunna vit ikki renna undan, og eitt minstamark av sømuligheit er ti, at tann umsitandi myndugleikin, sum er landsstyrid, fylgir gjørdum avtalum í staðin fyri at reka politikk eftir egnum hjarta. Og tað skal vera her og nú. Verður tað ikki gjørt her og nú, eigur løgmaður at kunngerða á ólavsgku, at hann hevur slept tí parti- num av samgonguavtaluni, ið hevði til endamåls at varðveita Føroyar sum eitt virkið og livandi oyggja- samfelag. Hergeir Nielsen Nýggja Sandoyarferjan og ferjulegurnar Seinastu tíðina hava fjøl- miðlarnir borið fram ymisk tíðindir um eykaútreiðslur til út- og umbyggingar á ferjulegunum, sum koma at standast av nýggju Sandoy- arferjuni. Í sambandi við, at proj- ekteringin varð liðug, vóru umboð fyri leiðsluna á Strandfaraskipum Landsins og umboð fyri skipasmiðj- una á fundi við løgtingid og fjølmidlarnar tann 18., feb- ruar 1999, har projektið varð nágreiniliga gjøgnum- gingið. Á hesum fundum varð eisini komið inn á neyðugar broytingar á ferju- legurnar, sum gerast skuldu, bæði í Skopun, á Gomlurætt og úti í Hesti. Tá nú upplýst verður al- ment, at tað er ein bulbur (bungustevni), sum hevur við sær eina eykaúeiðslu uppá 16 mió. kr. til broyt- ingar á ferjulegunum, so metir leiðslan tað vera sína skyldu at greiða alment frá, hvat arbeiðið uppá ferjuleg- urnar fevnir um og kostn- aðurin av sama. Strandfara- skipum Landsins kunnugt verður talan um hesar eyka- útreiðslur til ferjulegurnar, býttar soleiðis: * Nýggj rampa gerast í Skopun, 6 mió. kr. (verður eisini flutt) * Breiðka rampuna á Gom- lurætt, 4 mió. kr. (froknad dýping) * Broyta atløguvidurskift- ini í Hesti, 6 mió. kr. Viðmerkjast skal, at bungu- stevni einans hevur ávirkan á prísin í Skopun og á Gomlurætt og svara eyka- útreiðslurnar til umleið 2 mió. kr. fyri at gera pláss til bungustevni. Høvudsorsøkin til oman- fyri nevndu broytingar er, at nyggja ferjan skal vera 2,5 m. breiðari enn Tróndur, hetta fyri at uppfylla stabil- itetskrøv og tí mugu ramp- urnar á kajuni bæði flytast og breiðkast og harafturat skal gerast nýggj rampa í Skopun. Talan er sostatt er neyðugar broytingar fyri at gera tað gjørligt hjá einari tíðarhóskandi ferju at røkja hesa farleið. Annars kann upplýsast, at fyrimunirnir við einum bungustevni eru minni av- drift, minni mótstandur (orkusparing) og ferjan er róligari í sjónum (betri komfortur undir sigling). Harafturat kann upplýsast, at fólk við drúgvum roynd- um og serfrødingar innan sigling og skipasmíð hava mælt til hesa loysn. Leiðslan á Strandfara- skipum Landsins vónar við hesum, at omanfyri neyndu misskiljingar eru beindar av vegnum. Tekniska deild á Strandfaraskipum Landsins