leygardagur 10. juli 1999síða 12

12 tíðindablaðið NR. 129 - 10. JULI 1999 Til minnis um John Smith Alt ov tíðliga fórt tú - frá tínum nærmastu - men ikki minst frá tínum gerningi - teimum so mongu uppgåv- um, sum tú setti tær fyri at umrøda, vidgera og loysa, og sum tú gavst alt títt liv. Mær untist tíanbetur at kenna teg hesi seinastu ár- ini, og hevur títt heita og inniliga hjarta og títt so góða høvd havt stóran tydn- ing fyri meg Tú vart nakað serligt. Ein einari millum 45.000 før- oyingar. Og so var tú bara so øgiliga nógv. Tú fylti nógv, men samtíðis so lítið. Tu var eitt so livandi menn- iskja samtíðis sum tú eisini var so afturlatin og dapur, tigandi og hugsandi. Nær- um einki tú segði ella gjørdi hevdi sín uppruna í tilvild- ini. Alt var so væl umhugs- að. úttonkt. Tú kundi gruna leingi um stór sum smá mál - til so brádliga við sjáld- sama fáum og ótrúliga bein- raknum orðum at "sláa" til. Og orð tíni kundu koma sum snarljós frá opnum himni. Føldi tú, at mál, sum tú metti høgt og striddist fyri, ongan góðan áttu ella vórðu illa handfarin, breyt tú um um armar og fór til verka. Ja mestum tá eingin rokn- aði við tí, heyði tú eitt svar. Hetta kundi oftani vera so mikið væl undirbygt og gjøgnumhugsad, at mong høvdu ikki tol ella evni at fylgja tær. Var tað sakin, sum skuldi verjast, so eirdi tú hvørki teg sjálvan ella onnur. Tú góðtók bara for- nuftig og relevant argu- ment. Líka til sakina - heilt inn at kjarnuni. Einki uttanumtos. Soleiðis var tú í tínum gerandisdegi - í heimi tínum, á kjakfundum, í blaðgreinum, ja alla staðni, har tú vart. Til dystin fús at verja og undirbyggja eina góða sek. Nú eg siti og skrivi hesi fátæku orð til tín og um teg John, renna mær til hugs mong góð minni. Júst tí, at tú var ein so stór per- sónligheit og so evnarikur, standa hesi minni so klár. Minnist títt spyrjandi og fryntliga, men samtíðis av- gjørda brá, tå tú so stillførur, nærum ljóðleysur, gloppaði dyrnar inn til skrivstovu mína á Argjum - við kaffi- koppinum í aðrari hondini og ballinum i hinari. For- vitin sum altid, men eisini ti tú hevði okkurt upp á hjartað. Og úr lummanum kom ein diskur við ikki bert eini, men fleiri háaktuellum greinum, oftast viðmerking- um til dagsins mál. Aðrenn onnur so dánt høvdu sodnað seinastu tíðindini í útvarp- inum, var tú longu klárur við viðmerkingini. John kundi vera sera drúgvur, ómetaliga drúgv- ur, tá hann fór í gongd, so nógv hann hevdi upp á hjartað. Men tey, ið høvdu og góvu sær stundir at lurta ella bara vera saman við hesum framúrskarandi menniskjanum, fingu tað so eisini afturlønt andaliga og hugsjónarliga. Tað er ikki lætt at skula siga einum av sínum góðu vinum farvæl á henda hátt. Tað kenst so løgid at skula brúka júst skrivaða orðið til at takka tær John fyri alt tað, tú var og gav. Nettup hetta at skula brúka tað kynstrið - tað amboðið ella vápnið - sum fáur dugdi betur at handfara enn júst tú til at fagna lívinum og tí góða - til at siga tær farvæl, kenst so mótsigandi, so tómt og so undarligt. Hóast stórur aldursmunur var millum okkum báðar, so kendi eg teg John sum ein einastandandi vin, ja næstan sum ein bróður. Tær mongu løturnar, sum tó vórðu alt ov fáar, vit vóru saman, hava fest seg í sinnið og minnið. Antin tað var á blaðnum, heima við hús ella á seiðabergi á Argjum sam- an við Ruth og Eyðuni. Ja, lítlu Ruth var tú góður við. Hóast árini tit vóru saman vóru fá, so ivist eg ikki í, at tú manst hava lagt nógv gott í hana. Tað var bara ein John Smith og vil altíð bara vera ein John Smith. Ein tjóð fostrar bert fá slík menn- iskju - við so mongum eg- inleikum. Flogvit, geni, multikunstnari, rithøvundi, handverkari, — debatørur, samfelagsrevsari - men kanska var hann mest av øllum eitt ómetaliga inni- ligt, fint menniskja. Hann var alla tidina framman fyri sina tid, og hetta gjørdi, at tað var ikki so lætt at vera John. Vit onn- ur megnaðu ikki at fylgja honum nóg væl og liva upp til tær í hansara hugaheimi sjålvsøgdu og einføldu loysnir. John fer altíð at verða mintur fyri sínar klóku, ber- søgnu, beinraknu og poet- isku greinar. Trupulleikin og sorgarleikurin f hesum var, at John fekk ikki tað feedback - ta móttøku - re- spons - aftursvar, ið hann hevði = uppiborið. Ella kanska var alt sagt, tá hann hevði talað! Meira var ikki at siga um tað. Tað var kanska heldur ikki so lætt at vera tann, sum John hevði peikað út sum "offur" í almenna tjak- inum, ti við svørdborandi orðum megnaði hann bæði at avmontera og lata "off- urið" úr. Argument og aftur argument. Hetta var lóðurið, John brúkti, tá hann fór upp á barrikadurnar at verja fiskastovnar og fiskimenn, ið brúktu rætta reiðskapin og hagreiðingina. John átti sjáldsomu gáv- urnar at kunna gjøgnum- skoða tingini betur enn nak- ar. Setti hann sær nakað fyri, so var tað 110%. Hann gloymdi seg og alt - bert tann aktuella sakin týddi nakað. Og tað, sum kom burtur úr tankavirksemin- og kensluligt um, vóru plettskot - ideir - tankar og hugskot og itøki- ligar ætlanir - sett í relatión og í rætta samanhang til alt tað, sum hann metti sum tað mest fundamentala - grund- leggjandi - í mannalívinum, nevniliga burðardygg veiða - at troyta náttúrutilfeingi skynsamliga. Hann var so nærlagdur og so lynandi intelligentur, at tað var altíð ein fragd at hoyra og lesa tað, hann heyði at siga um so gott sum oll lívsins viðurskifti. Ein lítil filosoffur búði í hesum lágvaksna manninum. Hvor man hava vundið so nógv úr síni sál - sínum heila - sum var til frama fyri tað besta í samfelagnum - sum júst John! Hann hevði nevniliga fatur á livsins kjarnu: hvussu vit eiga at húsast við tí tilfeingi, sum Skaparin gav. Og hvussu vit kunnu liva í sátt og semju uttan hykl og fundamenta- lismu og eirindaleysa trá- an eftir mammon. Nógv kann sigast um av- rikini hjá John gjøgnum ár- ini frá vala línuskipunum, hann teknadi og bygdi - til tey fiskivinnupolitisku upp- skotini, hann legði fyri al- menningin fram til deyða sín. Tað fari eg at lata onnur, sum hava betri skil fyri, røda um. Tøkk til tín Høgna Hoydal, fyri ta so framúr- skarandi minnisgrein, tú hevdi í bløðunum um John. Orðini eru ein vakur varði yvir minnið um John Smith. Tað er eingin loyna mill- um fiskimenn, at skipini, John teknaði á sinni, hava roynst okkum tey frægastu yvirhøvur. Og her var ikki talan um tilvild ella løtu- verk. Allir smálutir vórðu vendir aftur og aftur - og alt, sum gjørt varð, hevði sína orsøk. Alt var funktio- nelt og rationelt. John Smith eigur at fáa eitt heiðurspláss í okkara vinnupolitisku søgu fyri tað, hann hevur avrikað, sagt og skrivað. Vit minnast oftani teir, sum stóðu á brúnni og fiskadu væl, teir, sum áttu skipini. Vit hava lyndi til at gloyma teir, ið skaptu for- treytirnar. At byggja sjó- góð skip var so eitt. Men fyri John var tað avgerandi, at skipið var eitt gott ar- beiðspláss. Haraftrat var tað eisini altavgerandi, at tað tilfeingi, sum okkum varð litið í hendi at umsita, var umsitið væl. At reiðskap- urin var tann rætti. Og hag- reiðingin av fiskinum var eins týðandi sum at hava eitt gott fiskifar og eitt gott ar- beiðspláss. Tá ið nevnt verður hetta at umsita virðini rætt og væl, so kemur mær til hugs gamla Seattle høvding og rødu hansara til ameri- kanska forsetan. Hetta var eisini nakad, John kundi tríva í, tå hann vildi minna okkum á týdningin, óspilta náttúran og skynsom troyt- an av tilfeinginum hava. Seattle minti hvíta mannin, sum tók jørð hansara, á at fara væl um hana og alt livandi, tí vit høvdu hana bert til láns frá okkara eftir- komarum. Tað var júst hes- um setningi, John royndi at liva eftir og royndi at fáa okkum onnur at fata og virða. Tí stríddist hann fyri tí besta veiðiháttinum, veiðufarinum, hagreiðingini osfr. Nú litið verður aftureftir og tú veruliga gevur tær far um tað, sum John hevur av- rikad, so er tað so ótrúliga nógv, og hetta røkkur so víða. Tað er líkasum, at samtíðis sum John hevur arbeitt í smálutum, so hevur hann havt ta komplettu og ideellu heildina sum høv- uðsmál. Vit eiga ikki at gloyma, at John heilar tvær reisir varð innstillaður til norður- lendsku umhvørvisvirdis- lønina, og tað er heldur eingin loyna, at tað var um reppið, at hann vann henda heiður. Hóast tað hvorki vóru virdislønir, heiður ella lættir og skjóttvunnir pengar, ið vóru fremst í huganum á John, so veit eg, at tað heyði komið væl við at fingið norðurlendsku umhvørvis- virdislønina. Í sínum lítil- lætni var hann spentur. Tað hevði eisini verið ein viðurkenning og virðing av øllum tí, sum hesin maður stóð fyri - øllum ti, sum bilgdist innan í honum, og sum sást aftur í eini burð- ardyggari - sunnari - menn- ing av vinnuni. Tað var so hugaligt, so spennandi og gevandi at vera saman við John, tí hann hevði oftani okkurt nýtt at lata frá sær - var tað ikki ein skjót og kortini vælum- hugsað viðmerking, so vóru tað nakrar strikur á einum pappíri, á einum sigarett- pakka ella á einum lepa av onkrum slag, sum krystall- klárt søgdu frá, hvat nú bilgdist innan í John. Altíð livandi, fornýggjandi og skapandi. Altíð kontantur og ærligur. Og ikki minst - perfektionistur í øllum lívs- ins lutum. Treiskari enn nakar. John var eygleiðarin sum fáur, og hann hevði so eisini gávurnar at analysera - sundurliða - tað, sum varð sagt og gjørt. Altíð eitt svar til reiðar, og oftast við fáum orðum, sum raktu so væl og meint. Tey kundu vera eins hvøss og tann best brynda knívseggin. Fyri ikki at tosa um hans- ara mongu greinar í Sosial- inum. Eg havi verið so mik- ið heppin at vera tann, sum í mongum fórum tók ímóti og fínpussaði greinarnar hjá John, íkki í meiningunum men meira við at leggja okkurt gloymt ð aftrat ella draga okkurt frá. Slíkar løtur kundu vera strævnar, tí John var so engageraður, at hann vildi hava so nógv við. Og so hendi tað ikki so sjáldan, at hann vildi hava