leygardagur 31. juli 1999síða 2

Áb rblaðstjóri: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Jan Múller ÁAmi | Blaðfólk: Blaðstjóri: | Áki Bertholdsen, Eirikur Lindenskov = | Turið Kjølbro Marknaðardeild: Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson | | ítróttarskrivari: | Emil L. Jacobsen Myndamenn: Jens Kristian Vang Ålvur Haraldsen Utgevari, uppseting: Sp/f Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, 110 Torshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post & sosialurin.fo Prent: Dimmalætting Tom løgmansrøåa | KOrsangur undir Olav- søkugudstænastuni Havnarmenn vóru virknir kórsangarar longu í farnu óld, og fyri hundrað árum síðani blómaði tónleikalívið í hóvuðsstaðnum. Prestar og tingmenn kunnu hava lýtt á korsang í kirkjuni langt fyri Waagsteinsa tíð Oddagrein Landsstýrið hevur nógvar ætlanir. Nógvar nevndir skulu setast. Og miðjast skal fram im6ti nógvum politiskum málum. Men hetta hava tær flestu landsstyrissamgongur sett sær fyri, og ti var lítið nýtt at hóma í Olavsøkurødu løgmans. Tad nyggjasta var kanska, at landsstyrissam- gongan hevur sætt fyri at broyta nógvar lógir og gera uppskot um nógvar nýggjar lógir, helst einar 80 í tali. Nógv uppskot skulu longu leggjas fram í heyst, men nógv koma ikki fyrr enn til Várs. Spurningurin er so bara, um ósiðurin at dyngja Logtingið undir við lógaruppskotum, tá tíðar- freistin er um at renna út. Tá er ikki tið at við- gera uppskotini til fulnar, og spurnarekin kann tá setast við dygdina á teimum samtyktu lógu- num. Tað skerst ikki burtur, at arbeitt verður við nógvum ætlanum. Nógvar og stórar iløgur skulu gerast, men framvegis er eingin rað- festing gjørd. Tað verður sagt, at iløgurnar skulu raðfestast, men tað er sagt áður. Eisini undanfarna samgonga millum Sambandsflokk- in og Fólkaflokkin setti eina rúgvu av ílegum á pappírið, men ongar raðfestingar vórðu gjørdar. Logmaður boðaði frá, at ikki minni enn tveir undirsjóvartunnlar skulu gerast. Kanska ikki við ein brest, men kortini í innan eitt ávíst áramál. Hesin kostnaðurin er væl oman fyri hálva milliard. Harafturat skal Landssjúkrahúsið umvælast og útbyggjast, eisini fyri einar 500 milliónir, tá avtornar. Afturat hesum koma so ílegurnar í vaktarskip, nýtt suðuroyarski, nýtt sandoyarskip, og havnagerð í samband við tað skipið, nýtt skip til Norðoyggjar, studenta- skúla, ellis- og røktarheim o.S.fr. Hesi mál eru bara nevnd upp á hvamsvís, men í summum forum er spakin longu settur í ella kjølurin strektur, so tað kann ikki skýrast fyri annað enn at nærkast ábyrgdarloysi ikki at gera eina nágreinliga raðfesting og tíðarætlan í eini 10 til 15 ár. Oman á allar hesar meiri og minni neyðugu útbyggingarnar kemur so ætlanin at minka um ríkisstuðulin yvir eitt ávíst áramál. Munnu ikki fleiri foroyingar spyrja seg sjálvan: — hvussu hongur hetta saman? Víst hevur Karsten Hansen ferð eftir ferð be- dýra, at skil skal vera í búskaparpolitikkinum, og at iløgurnar skulu toyggjast. Men hetta er bara higartil skrásett sum orð og eingin politisk viðgerð hevur verið. Hinvegin tykist ganga eftir ætlan við sjálvstýr- ismálunum, og eftir løgmansrøduni er longu greitt at fara at samraðast við stjórnarmynd- ugleikar í heyst. Sagt verður, at uttanlands- nevndin skal vera uppi í hesum arbeiði. Ein nýggj stjórnarskipan fyri Føroyar er storsa polititska mál í mong år, og ti må alt løgtingid verða við í hesum fyri tjóðina týðandi mál. Sosialurin Fyrstu ferð, menn vita um, at kór hevur sungið á Ting- húsvøllinum beint undan tingsetuni, var í 1930 - 900 ár eftir, at Olavur hin Heil- agi lat lív á Stiklastødum. Hetta árið gjørdi Jógvan Waagstein (1879 - 1949) nógv burtur år tónleikinum bæði í kirkjuni og undir Tinghúsinum. Waagstein var organistur í Havnar Kirkju frá 1930 til umleið 1938 og stjórnaði eisini Havnar Sangfelag í eini tíggju ár. Ikki er greitt, nær kór á fyrsta sinni hevur sungið í kirkjuni á 6lavsøku, men tað kann gott hava verið langt fyri 1930. Hesin siður kundi fyri tað stavað frá farnu øld. Havnar Kirkja fekk orgul longu í 1831 (hetta var fyrsta orglið í landinum), og gomul skjól siga frå kóri í Havn í 1868, um nakað sama mundið, sum Bakar Hansen kom til Føroya. I 1890 vard »Thorshavns Sangforening« sett å stovn, og blødini vita at siga frå blómandi konsertlívið og longum, fjølbroytum kon- sertum í Havnini um hetta mundið. At kór kann hava sungið í kirkjuni á ólavsgku longu tá í tíðini, er slettis ikki óhugsandi. Til dømis verður sagt frá sera fjøl- broyttari konsert í Havnar Kirkju ólavsókudag 1877, tá eitt nú stykki fyri fagott og orgul vórðu spæld. Musikelskandi havnarfólk vóru væl fyri um hetta mundið, tí ein limur í Kongaligu Filharmonikaru- num í Keypmannahavn, sum var av føroyskari ætt (skyld- maður William Heinesen's) plagdi at ferðast í Føroyum um sumranar og spæla á konsert. Konsertlívið blóm- aði í Havnini í seinnu helvt av farnu øld, men doyði út um aldarskiftið. Umleið 1902 kom lív aftur í, tá horn- orkestrini komu. Fekst altið við kór Við tað, at lítið og einki er til skjals um tónleiki á ólav- søku í farnu øld, kunnu vit bert gita, hvat ið fyrisfórst. Sum vera man fæst meira at vita um okkara egnu old, ti enn eru kórsangarar á lívi, um hva sungið í kirkjukóri hjá Jógvani Waagstein - eitt nú á Olavsøku. Stutt fyri ólavsgku 1930 hevdi Dimmalætting sam- rødu við Jógvan Waagstein, ið greiddi frá tí tónleiki, ið kirkjufólkið fór at hoyra hetta árið - m.a. fór kór at syngja (eftir samrøduni at dóma er talan um blandað kór). Og gamlir sangarar minnast, at hetta var ikki seinasta ferðin, ið Waagstein stjórnaði kirkjukóri á ólav- søku. Tað var manskórið hjá Sangfelagnum, sum plagdi at syngja Olavsøkukantat- una undir Tinghúsinum - sangarar frá teirri tíðini siga, at Waagstein stjórnaði Kan- tatuni á hverjum ári frá 1930, til hann legði frá sær sum Kkórleiðari stutt fyri kríggið - men í kirkjuni var oftast blandað kór á ólav- søku. Sambært dananum Tage Wind, ið hevur skrivað bók um Jógvan Waagstein, end- urstovnaði hann í 1925 Havnar Sangfelag, sum tá hevði ligið stilt síðan aldar- skiftið. Havnar Sangfelag varð annars formliga endur- stovnað í 1931, í samband við, at eitt manskór við ko- sakkum vitjaði í Føroyum. Thorshavns Sangforening (1890) umfataði manskór, blandað kór og kvinnukór. Men Wagstein kann væl hava fingist við kór langt fyri 1925. Tað heldur Eivind Akrabeg Hansen í Havn, sum sang í kóri hjá Waag- stein í eitt langt áramál. Eivind veit at siga frá, at Waagstein fekst ofta við kór, ið vóru samansjóðað til ávís høvi - eitt nú plagdi hann at savna fólk saman til kór- sang, so hvørt sum hann gjørdi nyggj løg. Og eftir sum Waagstein skrivaði mong av sinum løgum kring aldarskiftið - hann skrivaði sítt fyrsta lag, >Tíðin renn- ur< fyri akkurát 100 árum síðani í 1899 - kann hann saktans hava stjórnað kirkju- kóri tíðliga í hesi øldini. Harmoniserað Kingoløg Hvat hevdi kirkjukórið hjá Waagstein á skránni á ólav- søku? Gamlir sangarar minnast, at til 6lavsøkuguds- tænastuna sungu tey millum annað tey gomlu, føroysku sålmaløgini, sum Waagstein tók upp á fonograf og tekn- aði upp í tjúguárunum. Í 1931 gav hann tey út í nóta- heftinum »Gomul Føroysk Sålmaløg«, og er hetta fyrsta nótaheftið við Kingoløgum. Eisini man tað vera fyrstu ferð, at føroyingar hoyra hesi gomlu, føroysku sálma- lógini harmoniserað. Mið- skeiðis í farnu øld maltrak- teraði danska tónaskaldið Henrik Rung Oluvukvædid - men annars eru, tað eg veit, eingir nótar at finna, ið benda á, at tað var serliga vanligt at spæla sær soleiðis við kvæda- og Kingoløg fyri 1931. I tey o.u. 40 árini, sum Havnar Sangfelag var virk- ið, var fast at syngja fýr- ræddað, fyrst í kirkjuni og síðan undir Tinghúsinum ólavsgkudag. Sangfelagið var jú ikki nær námind líka stórt, sum Olavsøkuk6rid er í dag, so allir sangararnir fingu væl pláss í kirkjuni. Tá vóru heldur eingi sjón- varpskór at skunda sær eftir, so kórið hevði ikki fyri neyðini at tvíspora úr kirkju- ni og niðan undir Tinghúsið. Ur kirkjuni nidan å Vøllin I fjørutiårunum stjórnaði Gunnar Mikkelsen Havnar Sangfelag, og í fimtiárunum Hans Jacob Højgaard. Hó- ast hvørgin teirra spældi í kirkjuni, savnaðu teir altíð Sangfelagið saman til kirkjugongdina 6lavsøku- dag, áðrenn farið varð niðan undir Tinghúsið at syngja. Manskórið hjá Gunnari Mikkelsen er tiltikid, men hann stjórnaði eisini bland- aðum kóri á 6lavsøku, bæði í kirkjuni og á Tinghúsvglli- num. Eftir at Havnar Sangfelag datt niðurfyri fyrst í seksti- árunum, røkti Kristiliga Sangkórið kirkjusangin á 6lavsøku í eini 20 ár - við góðari hjálp frá Havnarkóri- num - og tað var serliga Jó- annes Nolsge, sum stjórnaði í kirkjuni hetta tíðarbil. Jó- annes var organistur í Havn- ar Kirkju frá uml. 1970 til 1983, tá ið hann flutti suður aftur til Vágs. Men hann hevur stjórnað í kirkjuni á ólavsgku eftir tað. Síðani Jóannes Nolsøe gavst í havnar Kirkju í 1983, hava ymisk kór skiftst um at syngja í kirkjuni á ólav- søku.Flestu árini hevur Kirkjukór Havnar Kirkju sungið við við skiftandi leið- arum, og annars hava kór sum Nóatón og Tórshavnar Kamarkór sungið. Á Føroyskir sálmar á fyrsta sinni Aðrenn fyrsta føroyska kirkjusálmabókin kom út í 1960, høvdu kórsangararnir serliga nógv at siga fyri 6lavsøkugudstænastuna. Hetta var tíðarskeiðið, tá stríðið um kirkjumálið var up á tað harðasta. Jákup Dahl, próstur, sum var sóknarprestur í Havn um hetta mundið, og sum breyt slóð fyri at fáa føroyskt inn um kirkjugátt, sá m.a. til, at kirkjufólkið fekk høvi til at syngja sålmarnar å føroysk- um hendan håtidardag - flestu teirra tyddi hann sjålv- ur. Hetta var nakað spildur- nýt fyri kirkjufólkið i Før- oyum. Og Jógvan Waag- stein, sum var svágur próst- in, førdi saman við sangar- unum nøkur av teimum gomlu, føroysku sålmaløg- unum (Kingoløg) inn aftur í kirkjuna og gav tey út í nóta- hefti. Tað var á ólavsgku, at kirkjufólkið á fyrsta sinni slapp at syngja ( og eisini hoyra kótið framføra) sálm- ar sum >Harra Guð títt dýra navn og æra< á føroyskum og við føroyskum løgum. Um hetta mundið var Kingosangurin avlagdur í flestu kirkjum kring landið, og kirkjufólkið í Havn man ikki hava kent stórvegis til hesi gomlu, føroysku løg, eftirsum kirkjan fekk orgul longu í 1831, og ferðasam- bandið út á bygd ikki var av tí allarbesta. Johan Johansen (Johan hjá Miu), sum er giftur dóttur Waagstein, og sum spældi í Havnar Kirkju eit langt ára- mál, minnist, at fyrr á døg- um dugdi kirkjufólkið øll »Waagsteinsa« Kingoløg (Gomul Føroysk Sålmaløg) - men um fólk hevur dugað hesi føroysku sålmaløg frå barnaårum, ella um Waag- stein og Sangfelagið lærdu meinigheitina hesi løg av nyggjum, ber ikki til at siga i dag. Sidani Waagsteinsa tid er ast at syngja nøkur Kingo- løg i Kirkjuni á 6lavsøku, antin sum kór- ella felags- sangur. Heri Eysturlíð Keldur: Bjarni Berg, Dimmalætting 1930, og gamlir kórsangarar í Havnini.