hósdagur 5. august 1999síða 6

6 tíðindablaðið NR. 145 - 5. AUGUST 1999 Í ár koma vit upp aftur a sama stødi sum i 1990 — Tað er heldur nógv ferð á før- ovska búskap- inum i løtuni. So nu er ikki at slaka men at halda fast. Og gerst tað neyð- tiltøk sett í verk fyri at uUgT, | erða me } ima gongamit, på ; N SOKUFQOOUNG og SÉGKK KOSINA Ul I Kortið tey næstu árini i sera gjølla við í búskapinum. Og erður tað neyðugt, verða Fá ið An finn Kallsberg. i fyrr hevur í samrødu við Sosialin vniliga, at landsstýrið fer at halda aftur fyri at kla búskapin, um tað verður neyð Anfinn Kallsberg segði at føroyski búskapurin hevur verið í stórum vekstri sein- astu anni Hetta er at fegnast um, men buskaparvøkstur hevur trúgvar óynsktar fylgis- neytar. Teir eru prisvøkstur, lønarvøkstur og versnandi handils- og gjaldsjavni, sum stendst av ekta vøruinn- flutninginum, ið okt nýtsla og eftirspurningur hevur við sær. — Ti er av stórum týdningi at fylgja sera væl vid einum so stórum búskaparligum vøkstri, sum vit hava havt seinastu årini. Folkatalid veksur og arbeidsloysi minkar Hann vísti á, at fólkatalið veksur alsamt, og mett verður. at 370 fólk koma í ár. so fólkatalið við árslok 1999 verður 45.187 helvt frá nettoinnflytingini g burðaravlopinum. Hinve 1 er arbeiðsloysið r MINKA e er nú komið our x mi omu vuni 118 mio meiri i lønum på 4U við VISUIU á, di Bro lønarútgjaldingarnar vóru fyrstu fimm mánaðirnar í ár 118 mió. kr. hægri enn sama tíðarskeið í fjør. hetta er ein vøkstur uppá 7 %. Vøksturin somu tíð í 1998 var 10 % afturímóti 1997 Annars var árligi vøkst- urin 8 % bæði frá 1996 til 1997 og frá 1995 ul 1996 Verður hugt nærri at tøl- unum sæst, at voksturin í lønarútgjaldingunum i fiski- vinnuni er stedgadur ella rættari minkaður 1 %, með- an vøksturin í alivinnuni og fiskaídnaðinum annars framvegis er stórur ávika- vist 27 og 20 %. — Lenarútgjaldingarnar í ggivinnuni eru hækkaðar % no y 3 3 Løgmadur segði, at i ár fara lønaritgaldingarnar væntandi fyrstu ferð aftur upp um Llønarutgjalding- arnar í 1990 í krónum. Innflutningurin hækk- aður 20% Annars segði Anfinn Kalls- berg, at Fyribilstølini visa, at innflutningurin vaks 10% frå 1996 til 1997, og aftur 10 % frå 1997 til 1998. — Innflutningurin fyrstu 5 mánaðirnar í 1999 var 20% stórri enn somu tíð í fjør, tá skip og fiskur ikki eru tald við. — Tann størsti vøksturin er i innflutninginum til vinnuna, innflutningi av bil- um og innflutningi til bein- leiðis nýtslu Innflutningurin til bein- leiðis nýtslu er fyrstu fimm mánaðirnar í 1999 9% hægri enn somu tíð i før, vøksturin í 1998 var og í 1996 Sammeta vit gongdina i lønarurgjaldingunum við vøksturin í innflutninginum til beinleiðis nýtslu, so vuksu lønarútgjaldingarnar frá 1996 til 1997 8 %, með- an innflutningurin til bein- leiðis nýtslu vaks við 11 %. — Frá 1997 til 1998 vuksu lønaritgjaldingarnar við 10 % og innflutningurin til nýtslu við 11 %, og fyrstu fimm mánaðirnar í 1999 vuksu lønarutgjaldingarnar 7 % og innflutningurin til nýtslu 9%. — Út frá hesum sær út til, at vøksturin í innflutning- inum til beinleiðis nýtslu er rættuliga stórur, og heldur seg nærhendis vøkstrinum i lønargjaldingum. — Stóri vøksturin i saml- aða innflutninginum er 6- rógvandi, tí hann minkar um handilsíkastið til gjalds- javnaavlopið, segði løg- maður. Utflutningur vaksin 10% Utflutningurin uttan skip vaks fyrstu 5 mánaðirnar í 1999 110 mió. kr. ella 10 % afturímóti somu tíð í 1998. — Stór minking er bæði í virði og nøgd, tá talan er um ísaðan og frystan fisk. — Hinvegin er útflutning- urin av ísaðum og frystum flaki, sum er tann størsti vørub6lkurin, umleið tað sama í virði, hóast nøgdin er minkað nakað. Utflutningurin av saltfiski er vaksin bæði í nøgd og virði. Vøksturin i útflutningin- um av laksi vigar rættiliga upp ímóti minkingini í út- flutninginum av ísaðum og frystum fiski Fyrstu 5 mánaðirnar í 1999 er útflutningsvirðið á laksi og sílum vaksið 106 mió kr. ella 77% saman- borið við sama tíðarskeið í fjør - Samanumtikið = kann sigast um útlitini fyri út- flutningin í 1999, at virðið av samlaða útflutninginum helst veksur, hóast vøkst- urin ikki verður stórur, segði løgmaður. Yvir 300 mió í avlopi á handilsjavnanaum Hann segði, at urslitid á handilsjavnanum, íroknað skip, fyrstu 5 mánaðirnar í 1999 er 180 mió. kr., sum er umleið tað sama sum sama tíðarskeið í 1998. - Avlopið á handilsjavn- anum í 1997 var 202 mió. kr. og í 1998 317 mió. kr. — Henda ikki stórvegis broytingar í búskapinum í 1999, skuldi handilsjavna- yvirskotið ikki verið minni enn í 1998. — Við so stórum vøkstri í innflutninginum slepst ikki undan, at hart trýst verður á handilsjavnan og síðan á gjaldsjavnan. — Vanliga verður mesti dentur lagdur á gongdina í innflutning til beinleiðis nýtslu. Innflutningurin til vinnuna, bæði til rakstur og íløgur, veksur nógv, og neyðugt er eisini at fylgja við hesi gongdini, tí vøkst- urin kann vera tekin um eitt nú ov stórar fløgur. Ov nógv ferð á bú- skapinum Løgmaður segði, at eingin ivi er um, at nógv ferð er á búskapinum í løtuni. — I fyrsta umfari gevur vøksturin í búskapinum eina stórri inntøku til lands kassan. Í 1998 var yvirskotið á fíggjarlógini 471 mió. kr., og í løtuni verður mett, at yvirskotið á fíggjarlógini í 1999 verður omanfyri eina hálva milltard - Broytist storvegis f kann aftur stødan ikki komandi åri, roknast við tist stoðan ikki stórvegis, kann aftur roknast við einum avlopi á fíggjarlógini uppá eina hálva milliard komandi ir. Ov nógv ferð er á buskapinum og verður tað neyðugt, verða tiltøk sett í verk. Men gongdin verður ikki tålmad við skatta- og avgjaldshækkingum, segði løgmadur í ólavsókuróðu síni einum avlopi uppá eina hålva milliard. Avdråttir av lånum eru t6 ikki vid i hesum tølunum. Løgmadur visti å, at mett verður, at tað hevur verið heldur nógv ferð á bú- skapinum seinastu tíðina, — Og sum stødan er, verð- ur ikki mett ráðiligt at slaka í búskaparpolitikkinum, ella at tað almenna yvirhøvur stimbrar samlada eftir- spurningin — heldur tvørtur- ímóti. —Tølini fyri teir fyrstu 5 mánaðirnar í 1999 benda á, at vøksturin í útgoldnum lónum og innflutningi av nytsluvørum er minkaður, og tølini fyri fyrsta ársfjórð- ing 1999 benda ikki á, at nakar trupuleiki enn er við gjaldsjavnanum. — Gjaldsjavnin fyri 1998 er ikki endaliga uppgjørdur enn, men avlopið verður aftur í 1998 mett at vera um eina milliard. Við ti stóra vøkstrinum, sum hevur ver- ið í eftirspurninginum og innflutninginum, slepst ikki undan, at tað fyrr ella seinri verður eitt trýst á gjalds- javnan. - Fyri landsbúskapin sum heild merkir hetta, at sjálvt um stígur er komin í tann góða fiskiskapin og fiska- prísirnar, so kann heima- sektorurin við tí gjaldføri, sum er í samfelagnum í dag, í eina tíð afturat vaksa víðari skjótari, enn ynskiligt er. Í samgonguskjalinum hevur samgongan sett sær fyri at arbeiða fyri skatta- og avgjaldslækkingum, og landsstýrið fer tí ikki ie at tálma búskaparliga virk seminum við skatta- og a gjaldshækkingum Heldur eigur útreiðslur av og iløgur á fíggjarlógini at tálmast Við eini lønarhækking uppá góð 6 %, hækkingum í lógarbundnu útreiðslun- um, og ætlanum um at hækka fólkapensjónina, ber neyvan til at minka útreiðsl- urnar á fíggjarlógini fyri 2000. Men sum landsstýris- maðurin í fíggjarmálum fyrr hevur boðað frá, verður fylgt við gongdini í búskap- inum, og gerst tað neyðugt at seta tiltók í verk fyri at halda aftur í búskapinum, so verður tað gjørt. Anfinn Kallsberg segði, at í sambandi við at mál- setningurin er at fáa blokk- stuðulin burtur, hevur nógv verið tosað um at minka út- reiðslurnar á fíggjarlógini. — Hetta er eisini kjarnin í tí arbeiði, sum Fíggjarmála- stýrið hevur tikið stig til saman við einstøku aðal- stýrunum, við at endur- skoða fyrisitingarliga lógar- verkið. Málið er, at umsitingin á øllum målsøkjum verður einfaldari og lagað til tørvin í føroyska samfelagnum. Hetta arbeiðið er tó ikki løtuverk, men landsstýrið heldur, at tað er alneyðugt at hetta verður gjørt, og tað krevur, at vit standa saman í hesum arbeiði. — Málið er, at avlopið á fíggjarlógini kemur í eina tryggja legu og verður so stórt, at tað kann avloysa blokkstuðulin. Tað kann bert gerast, um vit av øllum alvi royna at ansa eftir og at halda aftur í útreiðslun- um, nú búskaparvøksturin gevur stórri inntøkur. Stórt lóggávuarbeiði Anfinn Kallsberg segði annars, at fyri framman er eitt stórt lóggávuarbeiði, sum skal gerast. Eitt nú hevur Fíggjar- málastýrið fingið arbeiðið við kolvetnisskattalóggáv- uni frá hondini. — Av stórri lógararbeiði, ið stendur fyri hjá Fíggjar- målastyrinum, kann nevnast kolvetnisskatta-fyrisitingar- lógin. --A skatta- og avgjalds- økinum verður talan um at fremja dagføringar, og verða broytingar gjørdar í pensjónsviðurskiftunum, hevur hetta eisini við sær broytingar í skattalógini. — Eisini verður arbeitt við at dagføra arvaavgjaldslóg- ina, sum er gomul og ótíð- arhóskandi. Arvaavgjaldið verður lutað millum danska ríkiskassan og landkassan, og ætlanin er, at ein stórri partur skal fella til lands- kassan. — Eisini er ætlanin at broyta avgjaldið, so tey nærmastu ikki rinda so nógv, men tó er ikki ætlanin at hækka arvaavgjaldið sum heild. — Arbeitt verður eisini við spurninginum um skatting av partabrøvum og øðrum virðisbróvum. Lóggávan treingir til åbøtur, serstak- liga nú arbeitt verður við at seta á stovn ein virðis brævamarknað Herumframt verður ar beitt vid at dagføra donsku lógirnar á banka- og spari- kassagkinum og at seta í gildi lógir á virðisbræva marknadøkinum, segði løg- madur. | |