fríggjadagur 13. august 1999síða 12

Tá fóroyingar hava fingið fullveldi, hava teir samstundis sagt frá sær tey serrættindi, teir higartil hava havt í Danmark. Teir ve vegis føroyingum, tá eg ávari móti teimum vansum, sum eftir mínum tykki liggja í fullveldinum. Men tað er meint av ærligum |, EDVARD JOENSEN MYNDIR: JENS KRISTIAN VANG Fara føroyingar at velja fullveldi, seta teir seg sjálvar uttan fyri ríkis- felasskapin undir somu treytum sum allir aðrir útlendingar í Dan- mark Men danska stjórnin fer ongan- tíð at venda føroyingum bakið, hó- ast føroyingar velja fullveldi og loysa frá Danmark, sigur danski for- sætisráðharrin, Poul Nyrup Ras- mussen í samrødu við Tíðindablað- ið Sosialin. > Vit fara altíð at kennast við okk- ara Vinir, og sum slíkar rokni eg føroyingar,« sigur Poul Nyrup Ras- mussen Beint áðrenn forsætisráðharrin fór avstað aftur av almennu Føroya- vitjanini týsdagin, fekk Sosialurin eina samrødu við hann. Poul Nyrup Rasmussen dylur ikki fyri, at hann fegin vil hava Ríkis- felagsskapin at halda fram, og at hann persónliga heldur tað gagna føroyingum betri at vera í felags- skapi við eitt størri land, enn at standa einsamallir Giobaliseringin herð Tað er ein sannroynd, at tað gerst alt verri hjá smáum tjóðum at klára seg í altjóða samfelagnum, enn tað gjørdi fyrr, sigur forsætisráðharrin. Síðan Berlinmúrurin fall, er glob- aliseringin vorðin alt sjónligari, og hvor hugsar bara um seg sjálvan. Tað er ikki longur sum undir kalda krígnum, tí tey stóru vestan- londini høvdu síni áhugamál í Før- oyum, og vit tí kundu kenna okk- um rímuliga vísar í, at teir vóru í okkara parti Nú er bara eitt stórveldi til, og hver nørir at sær, sum sterkastur er. Danski forsætisráðharrin, Poul Nyrup Rasmussen, ásannar, at tað væl kann skiljast sum ein ræðslu- herferð. at hann alment sigur sína hugsan um fullveldismálið. Men hann kennir tað sum sína skyldu mótvegis føroyingum, sigur hann Og hann dylur ikki fyri, at hann helst sær, at Foroyar verða verðandi í ríkisfelagsskapinum. Men hann vísir samstundis á, at hann fer til einahvørja tíð at góðtaka tað valið, føroyingar gera. „Líka síðan fullveldistosið byrj- aði, havi eg vilja fingið fram, at Danmark á ongan hátt fer at seta seg í móti føroyskum fullveldi.« Velja føroyingar fullveldi, fara vit ikki at seta okkum í móti tí. Velja føroyingar eina nútímans- gerð av teirri verandi skipanini, halda vit eisini, at tað er ein góður vegur at ganga. Eg haldi sjálvur, at vit hava nógv at geva hvørjum øðrum, og kunnu hjálpa hvørjum ødrum á hvønn sin hátt í einum heimi, sum er nógv harðari, enn hann var fyrr. Her vísir forsætisráðharrin á, at ein skal ikki longur rokna við, at størru londini fara at hjálpa teimum smáu á nakran hátt, sum vit kendu tað til dømis eftir Seinna Heimsbar- daga. Nú er stødan svoleiðis, at hvør må sæta sær, og tann, sum ikki klårar at fylgja vid, hann liggur eftir å. tíðindablaðið S08'2U7 Poul Nyrup Rasmussen, forsætis- ráðharri, mælir til, at føroyingar ikki fara ov harðliga avstað, nú avgerðin um, hvert vit skulu hava fullveldi ella ikki, skal takast. Í samband við fullveldið skulu vit rokna við longum og tungum ting- ingum um lógarmál, búskaparmál, samstarv á mongum umráðum sum til domis sjúkrahúsverk, uttanríkis- tænastur, altjóða politikk og undir- vísing á hægri lærustovnum fyri bert at nevna nøkur, sigur Poul Ny- rup Rasmussen. Fyri mær er tað neyðugt, at vit hava gjøgnumgingið allar síður av okkara samstarvi, so vit ikki seinni koma í ta støðu, at føroyingar ella danir fara at spyrja, hví eingin segði teimum tað og tað, áðrenn føroy- ingar valdu fullveldi. Tí vit eiga at minnast til, at tað er ikki bara okkum, sum nú liva, vit taka avgerðir fyri. Hetta fer eisini at galda øll tey, sum í allar tíðir koma aftan á okk- um. Tí er tað so ótrúliga neyðugt, at undirtøkan fyri tí, sum valt verður, verður so breið, sum til ber, sigur Poul Nyrup Rasmussen, forsætis- ráðharri. Forsætisráðharrin vísir á ta óhepnu støðuna í 1946, har munurin var so lítil, at summir partar als ikki vildu góðkenna folkaatkvøduna. Og eini slíkari støðu vil hann fyri alt í verðini sleppa undan, sigur hann. Fullveldi við ábyrgd Tað verða avgjørt broytingar í við- urskiftunum landanna millum, tá føroyska fullveldid er veruleiki. Tosa vit um Føroyar sum sjálv- støðugan stat, krevur tað sjálvandi í fyrsta umfari, at Danmark må vísa ta somu virðingina fyri Føroyum, sum fyri øllum øðrum sjålvstød- ugum londum. Tað er greitt. Við tí eru vit í eini heilt nýggjari stóðu, har so mong samstarvsum- ráði mugu takast upp til nýggja við- gerð. NR. 151 - 13. AUGUST 1999 NR. 151 - 13. AUGUST 1999 tíðindablaðið SOS) Føroyingar fáa eingi serrættindi Allar avtalur Føroya og Danmarkar millum skulu vidgerast av roknaðir javnt við allar aðrar útlendingar í Danmark Vit venda ikki vinum okkara bakið. Og fóroyingum nýtist ikki at Óttast at vit fara at sláa hondina av tykkum, hóast tit velja fullveldi. Men treytirnar fyri samstarvi broytast ' nýggjum, tá føroyingar hava fingið fullveldi. I Eitt, sum nógvir føroyingar kenna til av egnum royndum, er útbúgv ingarumráðið. Her fara fyritreytirnar at broytast fullkomuliga, sigur forsætisráðharr- in. Tá verða føroyingar javnmettir við allar aðrar útlendingar, sum koma til Danmarkar at nema sæ! útbúgving. Og tað hevði verið skeivt ikki at undirstrika frá danskari síðu, at við urskiftini millum tveir sjálvstóðugar statir eru ikki tey somu sum millum tvey lond í ríkisfelagsskapi. Tað verður ødrvisi, vísir forsætis ráðharrin á. Eru teir ikki tað, hevði alt jú bara verið sum fyrr, og so var eingin grund til alt hetta tosið. Tí verður tað eisini her neyðugt at hugsa um avleiðingarnar av tí vali, ein ger. Skulu vera til staðar Ein sjålvstødugur statur hevur nógvar altjóða skyldur, sum skulu røkjast. Og tað kostar nógv at vera sjálv- støðugur, vísir Poul Nyrup Rasmus- Få ingar, sum koma til sjúkraviðgerð, á hægri lærustovnar o.s.fr. verða tá sen, forsætisráðharri á. Eitt eru sendistovurnar, londini noyðast at hava úti í heimi. Sjálvandi er breitt samstarv mill- um lond á hesum gkinum, sigur forsætisráðharrin. Men tað verður alt ødrvisi samstarv, enn tað er í dag, tad er greitt. Ti ber ikki til bara at dúva uppá, at eitt annað land skal rekja tíni áhugamál til fulnar. Eg vil bara siga, at tað eru mínar myndir, at tað at røkja áhugamálini hjá einum landi krevur fysiska nær- veru á øllum viðkomandi, altjóða pallum. Í ST, í Europa, og hvar tað nú skal vera. Vit hava merkt, hvussu tungt tað er at rókja okkara áhuga- mál mótvegis teimum stóru lond- unum. Hil dømis hevur Danmark tvær tær seinastu ferðirnar, NATO aðal- skrivari er valdur, stilla donsk val- eyni upp. Men tað vísir seg hvørja kro, at tey størru londini fara við starvinum fyri nøsini á teimum. „ Forsætisráðharrin sigur, at hann 4 ongan hátt skal leggja seg út í, hvat føroyingar fara at velja í Eu- ropa. Men bara vísa á, at óansæð, hvat vit gera, verður tað tyngri at arbeiða einsamallir, enn tá vit hava eitt EU limaland sum Danmark at halla okkum at. Vit síggja tað í viðurskiftum Dan- markar mótvegis til dømis Týsk- landi, hvussu trupult tað er hjá teim- um smáu at klára seg. Tað krevur nógvar kreftir, nógv fólk og nógv tilfeingi at tryggja síni áhugamál. Og tí fara viðurskiftini eisini her at broytast landanna millum, annars verður eingin konsekvensur í tí, gjørt verður. Samráðingar avgera Tað verða samráðingarnar landanna millum, sum fara at avgera, hvussu skjótt millumverandi Føroya og Danmarkar fer at verða avgreitt, sigur Poul Nyrup Rasmussen, for- sætisráðharri. Tað vildi verið skeivt av mær at farið í smálutir við tí, sigur forsætis- ráðharrin. Báðir partar fara at hava ynskir, sum verða vidgjørd í sam- ráðingum. Men tað er greitt, at endin á blokkstuðlinum verður, at hann fell- ur burtur. Hvussu skjótt tað verður, eri eg ofta spurdur um, og eg kundi eisini givið nøkur boð, men tað hevði verið ópassandi og tænir ongum endamáli, sigur Poul Nyrup Ras- mussen. Grundleggjandi politiska stødan i Danmark til samstarvid vid Før- oyar, er tann, sum eg sjálvur havi greitt frá á vitjan míni her, sigur forsætisráðharrin. Eg haldi framvegis, at vit hava nógv at geva hvørjum øðrum. Eg haldi eisini framvegis, at samstarvið kann endurnýggjast og nýmótans- gerast alla tíðina. Og eg trúgvi uppá, at vit kunnu uppfylla nógv ynskir frá føroying- um um økt sjålvstyri og meira ávirkan á bæði innan- og uttanríkis- politisk mál. >Men eg má aftur undirstrika minst fýra- fimm ella uppaftur fleiri ferðir, at tað eru føroyingar, sum velja. Eg havi bara av og á kent tað sum eina skyldu, uttan hóttan, at siga, hvussu eg meti støduna. Og eisini við góðari samvitsku seinni at kunna siga bæði føroyingum og mær sjálvum, at so er einki goymt undir bordinum, sum so verður tikið upp sum eitt forskrekkilsi aftanå,« sigur Poul Nyrup Rasmussen, for- sætisráðharri. Oljan er tykkara Danmark fer at hava fulla viðring fyri, at tað eru føroyingar sum av- gera eitt samstarv við Danmark á oljuøkinum. Og eisini, at møgulig olja undir Føroyum er føroysk. Vit hava, sum er, samstarv um gransking og umhvørvi. Danmark hevur ávísar royndir á økinum. Serliga um samráðingar við stóru, altjóða oljufeløgini, sum standa fyri leiting og framleiðslu. Og danir fara eisini til einahvørja tíð at hjálpa føroyingum í uppbygging av fyri- sitingini å ti økinum, lovar Poul Nyrup Rasmussen, forsætisráðharri. Allari ti serfrødi, føroyingar ynskja, fara vit fegnir at hjåpa tykk- um við. Men vit fara ikki at noyða nakað niður yvir tykkum. Aftur her eru tað føroyingar, sum avgera, hvat tit vilja samstarva um. Upplýsing neyðug Í samband við nýliga kunngjørdu veljarakanningina, sum gevur báð- um veingjunum í sjálvstýristosinum framgongd, sigur forsætisráðharrin, at hann sum javnaðarmaður hevur tey ráð til føroyska Javnaðarflokkin at lýsa allar síður av samstarvinum við Danmark. Eg skilji væl ynski føroyska Javn- aðarfloksins um eina endurskoðan av Heimastýrislógini. Og eg vóni, at føroysku politikkararnir fara at finna eitt breitt grundarlag, har eisini Javnaðarflokkurin er við, tá hetta málið skal avgreiðast. Um viðurskiftini millum danska og føroyska Javnaðarflokkin sigur Poul Nyrup Rasmussen, at tey bæði floksliga og persónliga eru góð og virðilig. Tað hava verið ósemjur, sum vit nú hava fingið avgreiddar. Fyri meg persónliga hevur tað altíð verið rættiliga fundamentalt, at stevna Javnaðarrgrslunnar, um at verja tey ringast stillaðu í samfelag- num, verður hildin. Har hugsi eg millum annað eisini um útjaðaran í. Danmark. Og eg veit at føroyski Javnaðar- flokkurin eisini er sera upptikin av at útjaðaragkini her í Føroyum yvir- liva. Hava skjølini Um málið við hernadarskjølunum, sum skulu vísa, at danir og ameri- kanarar hava undirhondsavtalur um Føroyar, sigur forsætisráðharrin, at har átti alt at verið upp á tað reina. Danska stjórnin hevur latið føroy- skum søgufrødingum øll tey skjól, sum eru at fåa, og eg vænti, sigur Poul Nyrup Rasmussen, at tå allar kanningar eru lidnar, verður úrslitið almannakunngjørt. Eg dugi at síggja, at tað hava verið eitt sindur ójavnar meiningar og frágreiðingar frammi. Men mín hugsan er, at nú skulu vit fyrst hava alla kanningina lidna og framlagda, so kunnu vit aftaná viðgera hana upp á ein ordiligan máta. Eg dugi yvirhøvur ikki at siga nakað um, hvørt grundarlag verður fyri nøkrum figgjarligum endur- gjaldi til Føroyar, sigur forsætisråd- harrin. »Vit hava í forsætismálaráðnum rrda tå roknaðir djavnt við allar aðrar útlendingar í Danmark. Tað kann sjálvandi lætt fatast sum ein ræðsluherferð mót- jarta, og eg kenni tað sum mína skyldu at siga tað, sigur danski forsætisráðharin í samrødu vid Sosialin latið granskarunum øll tey skjól, sum vit høvdu atgongd til, soleiðis at kanningin kundi gerast, so sum føroyingar ynsktu tað.< Beinleidis handil Tað hevur leingi verið eitt ynski hjá mongum føroyskum handilsmonn- um at sleppa uttan um allar teir donsku millumhandlararnar, sum skulu hava part, hvørja ferð ein vøra verður seld í Føroyum. Spurdur um danska stjórnin vil hjálpa føroyingum við hesum í kom- andi handilssamráðingum, svarar forsætisráðharrin, at hann avgjørt metir, at tað ber til at fáa føroyskar umboðsmenn, sum kunnu arbeiða við júst slíkum málum, inn á ymsar danskar sendistovur. Og skuldi ynski komi frá einum sjålvstødugum stati, sigur forsætis- ráðharrin, at danska stjórnin vendir ikki einum vini bakið. >Og tað fer sjálvandi framvegis at vera eitt gott vinarlag millum Danmark og Føroyar«, endar Poul Nyrup Ramsussen, danskur forsæt- isráðharri, samrøduna við Tíðinda- blaðið Sosialin. Mínar royndir siga, at tú krevur at vera fysiskt til staðar á øllum al- tjóða pallum, um tú vilt luttaka í altjóða politikki