hósdagur 19. august 1999síða 10

Vit sita við alternativinum tíðindablaðið SOS UN . Ynski okkara um eina Sjálvstýrislóg, sum ruddar slóð fyri ein- ari skilagóðari og tryggari menning av føroyska sjálvstýrinum, stendur framvegis við, og er uppaftur meira styrkt við teimum úttalilsum, sum Frederik Harhoff kom við í útvarpinum henda dagin, segði Jóannes Eidesgaard, formaður Javnaðarfloksins m. a. undir orðaskiftinum um lógmansróðuna Sambært grein 12 í lógini um okkara stýriskipan skal løgmaður á ólavseku greiða okkum frá støðu landsins og ti, ið landsstýrið hevur í ætl- an at fremja. Vit skulu so- statt hava eina lýsing av støduni beint nú í okkara samfelag — ein status, og síðan skulu vit hava eina frágreiðing um tað, sum landsstýrið ætlar at fremja í komandi tingsetu ella van- liga í longsta lagi fyri rest- ina av hesum valskeiðnum. Í danska fólkatinginum verður hetta gjørt á annan hátt. Har heldur forsætis- málaráðharrin eina setunar- rødu, tá tingið verður sett fyrst í oktobur mánaði og síðan eina endarødu, tå ting- 10 fer til hús i juni mánaða. Hetta ger, at tvey høvuds- orðaskifti eru. I fysta lagi eitt orðaskifti um tað, sum ætlanin er at fremja og síðan eitt orðaskifti um tað. sum framt er. Ein frameftirlít- andi part og ein afturlítandi part Løgmansrødan leggur sambært stýriskipanarlóg- ina upp til, at vit hava hesi bæði orðaskifti undir ein- um, og verður tað tí torfør- ari at halda seg til nakað ávíst, tí orðaskiftið verður rættiliga svermandi. Og av royndum vita vit, at orða- skiftið mangan mest snýr seg um ætlanirnar og minni um tað, sum framt er Og henda løgmansrødan er einki undantak, tí hon leggur í rættiliga stóran mun upp til eitt orðaskifti um allar ætlanirnar hjá sam- gonguni og lítið upp til eitt orðaskifti um tað, sum hent er ella um tað, sum átti at verið hent. Og sjálvandi er tað lættari at tosa um ein langan politiskan ynskilista uttan raðfesting, sum ikki forpliktar so nógv, heldur enn um trupulleikarnir í før- oyska gerandisdegnum. Støda landsins er objekt- ivi veruleikin, sum er stað- festur í tí tilfari, sum Hag- stovan regluliga gevur út. Hetta er tilfar ella facts, sum uttan politiskar ella aðrar holdningar lýsa støðuna í naknum tølum. Hetta saman við frágreiðingunum frá m.a Búskaparráðnum, Lands- bankanum, fiskifrødingum, Fíggingargrunninum og Ráðgevandi nevndini er alt tilfar, sum vit mugu fyri- halda okkum til, og sum síð- an eigur at verða grunda- lagið fyri politisku tiltøku- num, sum fremjast skulu. Støda landsins kann so vidføra, at politisku ætlanir- nar verða merktar av, at neyðug stig mugu takast til tess at broyta eina óhepna gongd ella til tess at stuðla einari hepnari gongd. Men politisku ætlanirnar mugu umframt at hava atlit til sjålva samfelagsstøduna sjálvandi verða merktar av tí realistiska. Av tí sum ber til og ikki bert einari upp- remsing av øllum hugsandi uppskotum, sum tá meira minnir um poltitiskt undir- hald. Taka vit fyrst støðuna, so- leiðis sum hon verður lýst, so fyllir hesin ikki so nógv. Løgmaður endurtekur tað, sum sagt varð í fjør og árini frammanundan, um at bú- skaparhjólini aftur eru farin at mala, at tað gongur betur vinnuliga bæði á sjógvi og landi, og at arbeiðsloysið er minkað. Saman við log- manni fegnast og frøast vit oll yvir, at tað gongur betur, og at tøkini, ið tikin vóru heilt aftur frá 1992 og 1993 og síðan frameftir, hava hepnast. Men hvat verður so sagt um støðuna nú? Fleiri og fleiri peika á, at búskapurin er ov heitur. Landsbankastjórin mælir til tvungna uppsparing, fíggj- arnevndarformaðurin tað sama, meðan Búskaparráð- ið ikki heldur tiltøk vera neyðug. Løgmaður endur- tekur bert tað, sum aðrir hava sagt um búskapar- vøksturin, tó uttan at siga sína egnu meining annað enn, at fylgt verður væl við, og verður búskapurin ov heitur, so verða tiltøk sett í verk. Tað sama sigur fíggj- armálaráðharrin. Hesin av- vísir ikki einari tvungnari uppsparing, meðan løgmad- ur sigur, at um tað gerst neyðugt, so er at halda aftur á útreiðslu- og iløgusiduni hjá tí almenna. Tað kann tí vera eitt sind- ur torført hjá okkum øðrum at gera viðmerkingar, tá út- meldingarnar eru so ym- iskar, men hóast løgmaður heldur mælir til varnan út- reiðslu- og íløgupolitikk, so leggur løgmansrødan so av- gjørt ikki upp til nakran varnan íløgupolitikk. Hetta vil eg venda aftur til. Annað er, at løgmaður er munandi meira opinskárað- ur í Berlingaranum sunnu- dagin, har hann sigur, "at udviklingen er meget u- heldig”. Men sama boðskap fáa so ikki Føroya fólk frå løgmanni. Men hví er gongdin óheppin 1. august, tå hon ikki er tað 6lavsøku- dag? Hví er gongdin óhepp- in, tá løgmaður úttalar seg fyri danskari pressu, men ikki tå hann talar fyri Før- oya fólki? Hvat meinar løgmaður við, tá hann sigur, "at ud- viklingen er meget uhel- dig”. Eitt annad, sum undrar mangan mann er, at løg- maður ger so ótrúliga lítið burturúr, at fiskinøgdin, ið kemur upp á land, er í stór- ari minking. Hetta fær ein hálvan setning, og síðan set- ur man seg væl uppafturá, ti ein útlendskur serfrøding- ur hevur sagt, at fiskidaga- skipanin er góð. Men vit vita jú oll, at serfrødingar langt frá eru samdir í hesum sjónarmiði. Hetta minnir ikki so lítið um, tá Ivan Jo- hannesen, táverandi fiski- málaráðharri fann ein kana- diskan serfrøding, sum mælti til at hækka fiskidag- arnar. Hesin — gjørdist dagsins madur. Samvitskan lættad og hendurnar tvåad- ar, og man slapp undan at taka eina ópopulera avgerð. Buskaparstøda okkara er góð, eingin ivi um tað. Hetta fegnast vit øll yvir. Við skilagóðari politiskari ætlan, so stendur væl til, men við samgongunnar ynski um eina fíggjarlóg uttan heildarveiting, sam- stundis sum almennu út- reiðslurnar veksa ótarnað- ar, og samstundis sum sam- gongan hevur eina milliar- daíløguætlan, ja, so stendur rættiliga á at fáa logikkin at hanga saman. Og tað sum leypur krit- iska lurtaran og lesaran mest í oyru og eygu er tann velduga andsøgn, sum er í hesi løgmansrøduni. Lat okkum taka nøkur brot: * "Tí er alneyðugt, at vit brúka búskaparframgongd- ina til at konsolidera før- oyska búskapin til at gerast sjålvbjargin”. * Sjålvbjargni fyri føroyska búskapin verður ikki tryggj- að, fyrrenn vit vísa, at vit megna at reka eitt trygt væl- ferðarsamfelag uttan ríkis- veitingar". * "Heldur. eigur at vera hildið aftur á útreiðslu- og iløgusiduni”. ”Figgjar- og búskapar- ligar raðfestingar skulu ger- ast fyri at hava ein so javnan búskap sum gjørligt”. + ”Utreidslur landskass- ans eiga at tålmast”. * "Langttíðarraðfestingar eiga at verða gjørdar á máls- økjunum”. Men samstundis sigur sami løgmaður enntá í somu rødu soleiðis um íløgur o.a.: * Fast samband um Vest- mannasund * Fast samband um Lor- víksfjørð. * Finnbogi Arge tosar nú eisini um fast samband mill- um Skålafjørdin og Havn- ina. * Nýtt vaktar- og bjarg- ingarskip. * Nýggj Sandoyarferja. * Nýggj Suðuroyarferja. * Nýtt skip til Norðoyggj- ar. * Nýtt Landssjúkrahús. + Nýtt Røktarheim. Spurningur min ella vid- merking min er, hvussu man kannn tosa um at tålma almennu útreiðslunum, og hvussu man kann tosa um íløguraðfestingar, sam- stundis sum løgmaður kann sleingja um seg við fløgum? Og hvussu kann man tosa um eina sjålvbjargnan bú- skap uttan ríkisveiting sam- stundis við eini íløguætlan fyri milliardir? Hetta hongur snøgt sagt ikki saman, harra løgmaður. NR. 155 - 19. AUGUST 1999 Jóannes Eidesgaard, formaður Javnaðarfloksins Føroya løgmaður veit betur enn nakar annar, at fólk ikki lata seg villeiða av slíkari tokutalu. Tað er snøgt sagt einki samanhang í rødu løg- mans. Hann roynir bert av øllum alvi at tosa øllum samgongumonnum eftur tunguni. Frálíkt diplomati, men tað hevur als einki við politkk at gera. Hann vil nakað, sam- stundis sum hann vil beint tað øvugta, sum ger, at tað fyrsta, hann vildi, ikki kann lata seg gera. Og tá hava vit ikki tikið við alt tað, sum almenna umsitingin er okt undir hes- um loysingarsamguni við nýggjum aðalstýri og nýggjum stjórum, deildar- stjórum og leiðarum av ym- iskum slagi. Skulu vit tosa um lang- tíðarraðfestingar, og tað kann gerast trupult, so er neyðugt við einari breiðari politskari semju millum all- ar flokkar, sum kann borga fyri, at raðfestingin heldur. Tað í sær sjálvum hevði ver- ið skilagott. Men tá verður neyðugt við ødrim kriteri- um enn "cost/benfit". Sermerkt fyri hesa rødu løgmans eru allar intentión- irnar. Vit seta eina nevnd at kanna og lýsa hetta og hatta. Vit ætla okkum hetta og hatta. Men tað, sum leikar á í degnum í dag, tað verður ikki nevnt við einum orði. Trupulleikarnir sum eru, teir verða skúgvaðir til viks fyri stórslignar ætlanir. ”Mens græsset gror, dør horsemor” siga danir i ein- um orðafelli. Man tosar um at byggja Landssjúkrahúsið út, alt gott at siga um tað, men samstundis hevur man ikki ráð at hava verandi sjúkra- hús opið. Man tosar um nýggja pensjónsskipan, men at fáa nakað upp á pensjónina tað verður ikki gjørt, og tá vit aðrir royna tað, so fellur samgongan málið. Man tosar um reformar á utbugvingarøkinum, men man fær ikki fólkaskúlan at virka sum hann skal. Man tosar um barnaans- ingina við at tváa hendurnar av í einari ætlan um útlegg- ing til kommunarnar, sum ikki loysir sjálvt málið. Man tosar um útjaðaran, meðan sentraliserigin ong- antíð hevur verið sterkari enn júst nú. Alt gott um positivar int- entiónir, alt gott um stórar ætlanir, men vit mugu kunna krevja av okkara landsstýri, at gerandisdag- urin ikki verður gloymdur burtur í øllum hesum dreymunum. Alit aftaná å- lit, frágreiðing aftaná frá- greiðign, hvitbøkur og vakr- ir arbeiðssetningar metta onga tjóð. Vit mugu eisini liva dagin í dag. Og tað kann vera torført at fáa eyga á, hvørji avrik henda samgongan hevur framt? Rætt skal vera rætt, avtalan við danir í fjør, markið við Stórabretland í ár eiga alla rós uppiborna, men annars hevur soðið ver- ið rættiliga tunt, tí ajourfør- ingan av samfelagnum hendir ikki. Men tit eru í einari ringari stóðu, tí áhug- amálini um fullveldið og ynskini um føroyska væl- ferð ganga ikki rættiliga hond í hond, soleiðis sum tit hava sett tingini upp. Høvudsverkini í samfel- agnum vórðu pind niður, meðan kreppan herjaði, ti tå var tað tvingandi neyðugt, greinin endar á síðu 22