týsdagur 31. august 1999síða 2

...i.. > Jan den , i Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov Marknaðardeild: Jonhard Hammer Dagbjørt S. Hansen Blaðfólk: Áki Bertholdsen, Turið Kjølbro Dagfinn Olsen John Johannessen Sveinur Tróndarson Eyðun Klakkstein Hegni Mohr krivari: Emil L. Jacobsen Myndamenn: Jens Kristian Vang Alvur Haraldsen ri, uppseting: Sosialurin Bústaður: | Argjavegur 26, Argir Postadr: Postsmoga 76, ) 110 Tórshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post Gsosialurin.fo Prent: Sosialurin Hvítabók grundarlag undir orðaskifti Oddagrein FRÍGGJADAGIN varð Hvítabók almannakunn- gjørd. Hetta hendi fimm dagar áðrenn, lands- stýrismaðurin í sjálvstýrismálum hevði í umbúna at lata Hvítubók fara úr bakkastokki á einum stórt uppsettum tíðindafundi úti í Tinganesi. Orsokin var, at Útvarpið frammanundan hevði útvegað sær eitt eintak av bókini og hevði ta fyrstu frá-sognina á middegi fríggjadagin. Tá var sjálvstýrisumsitingin noydd at lata ta nógv umrøddu bókina til allar fjølmidlarnar - til almenningin sum so. HVITABOK er gott grundarlag at viðgera stoðu Føroya og viðgera møguleikarnar fyri øktum sjålv- stýri ella fullveldi, sum tykist verða tað longsta ein politiskur meiriluti kann fáast til í Føroy- um.Hvítabóksum sáttmálabólkurin einmælt hevur skrivað undir, setir upp fleiri moguleikar fyri fram- tíðarstoðu Foroya. Tað veri seg bæði innan fyri verandi grundlóg, við eini frælsari skipan og einum fullveldi. Sjálvandi heldur landsstýrismaðurin í sjålv- stýrismálum, Hogni Hoydal, at frægasta loysnin er fullveldi. Og tað endurgav Sosialurin hann eisini fyri at siga í leygardagsblaðnum. Hann er tann einasti politikkarin, sum hevur „meldað út“ enn. MEN tað er óivað rættasta leiðin, at bæði bloð og loftbornu fjølmiðlarnir fyrst royna at greiða frá hovuðsinnihaldinum í Hvítubók - fyritreytunum fyri eini nýggjari skipan fyri Foroyar - áðrenn pol- itikkarar beina orðaskifti av kós. Tí hevur Jóannes Eidesgaard eisini rætt í tí, at hetta rúgvismikla tilfar skal viðgerast væl og virðiliga og í storsta álvarsemi, tí tað snýr seg jú um framtíð í Foroya. Hava vit fyrst valt eina loysn, vendist neyvan aftur. Vónandi gongur ikki ov long tíð til eisini andstoðan er tilreiðar at vera við í orðaskiftinum. Tí er tað eisini av ógvuliga stórum týdningi, at fjølmidlarnir seta fólk av at viðgera hetta málið, so tað kann lýsast so væl sum møguligt. Fjølmidlarnir skulu jú helst kunna spyrja serfroðingarnar, hví teir eru komnir til hesa ella hasa niðurstoðuna og hví teir halda hetta ella hatta. Og um tað er hald í tí, serfroðingarnir hava sett á blað. Er tað t.d. torfort at broyta grundlógina og fáa nokur foroysk ynski í grundlógina, um politiskur meiriluti er fyri tí? TAÐ fyrsta av hesi vikuni fer helst at ganga við at leggja fram upplýsingar úr Hvítubók, men eftir at Hvítabók er løgd fyri almenningin í morgin, kann ikki long tíð ganga, fyrr enn føroyski almenningurin fer at spyrja, hvat politisku flokkarnir halda. FÓLK fara ikki bara at Spyrja, hverjum av teimum nevndu meguleikum landsstýrisflokkarnir legga seg upp at, men eisini hvørjum møguleikum and- stoðuflokkarnir halda best um, ella um teir hava heilt onnur uppskot. TÍÐIN nú er søgulig, og føroyska tjóðin er á einum vegamáóti, eins og hon var á einum vegamóti eftir stríðslok í 1945 46. Tá endaði politiska stríðið við heimastýrisskipanini, sum var ein millumloysn mill- um loysing og gomlu amtsstoðuna. Javnaðarflokk- urin hevur mælt til eina millumloysn - eina frælsa skipan, sum liggur millum heimastýri og loysing. Og henda leiðin tykist - eftir fyrstu gjøgnumgongd av bókini - minna ikki sort um ta leið, sum Hvítabók letur upp sum eina meguliga gongda leið fyri foroysku tjóðina , , Sosialurin Viðmerking: Gálgin at heingja ríkisfelagsskaðin í eigur ikki at figgjast av blokkinum! Tað er ikki á hvørjum degi, at lond í vesturheiminum uppliva at fáa útnevndan ein »propagandaministara« i fridartid, men hjá okkum er onki ófort! Vit hava nevni- liga fingið ein >propagand- aministara« í loysing og nationalromantikki. Hetta hevur tíverri longu fort við sær, at sjálvt okkara annars so fólkaligu summarstevnur hava fingið einvegis politi- seraðar midnåttarrødur og mín sann um ikki Olavsøkan eisini kom uppí part. Ein sera óheppin og sidvenju niðurbrótandi gongd. tí stevnurnar eru fyri alt fólk- ið. Skulu vit føroyingar finna saman, tað verður seg inn- anfyri ella uttanfyri ríkis- felagsskapin, er neyðugt at vit líta bæði aftureftir og frammeftir um somu tíð. Í fleiri øldir hava Føroyar og Danmark verið í ríkisfel- agsskapi saman, og í hesi tíð hevur okkara andans og handans førningur fingið neyðugan íblástur og menn- ing å flatlondum, tvs. at Danmark í stóran mun hev- ur verið okkara andans og handans spísikamar við sjålvtøkubordi fyri okkum føroyingar og annars okkara lopfjøl út í heim. I hesum intellektuella spisikamari hava okkara kvinnur og menn i øldir nomið sær tann neyðuga førleikan, sum kravdist fyri at menna okkara mál og mentan og sett okkum í samband við tey røttu fólk- ini, soleiðis at vit í dag hava okkara egna identitet ella samleika bæði inneftir og úteftir. Alt tað grundleggjandi er meira sum savnar enn spjaðir millum Føroyar og Danmark, boða góðu livi- korini frá her á landi, og ikki at gloyma teir túsundtals føroyingar sum búgva og/ ella útbúgva seg í Danmark og stórtrívast har. Eitt av okkara mætastu mentafólk- um sum hevur búðleikast mestu ævi síni á flatlondum, og har virkað bæði menn- andi og nýskapandi innan føroyska list og mentan á ein slíkan hátt, at honum fyri kortum varð latin stór- fingin almenn føroysk heið- ursgáva fyri bragdið. Hetta sigur eitt sindur um møgu- leikarnar og tað fólkaliga potentialið í ríkisfelags- skapinum, og at ríkisfelags- skapurin er meiri algongdur enn okkara mangan fikser- aða = nationalromantiska nalvaáskoðan ynskir at á- sanna. Ríkisfelagsskapurin og blokkstuðulin Ríkisfelagsskapurin kann fatast sum eitt nationalt og sosialt familjuband, meðan blokkstuðulin í dag meira er at rokna sum ein væl- meinandi tíðaravmarkaður fíggjarstuðul frá teimum meiri múgvandi innan fam- iljubandið, ikki ólíkt tí vit kenna frå Israel-USA for- holdinum. Men nú blokk- stuðulin verður bæði spei- rikin og forsmáaður, er tað løgid at hugsa sær, at júst sitandi samgonga hevur samrått seg til størsta blokk- studulin nakrantíð. Blokk- studulin hevur tó sum so als onki vid sjålvan rikisfelags- skapin at gera, men er ein útjaðarastuðul, júst sum vit kenna tað frá okkara egnu útjaðaragkjum. Men gávur sum verða speiriknar gevast at koma av sær sjålvum, sig- ur søgnin um rekatræid og døglingin, men Súlan kem- ur enn, tí Súlan er góð, siga mykinesfólk. Um vit ynskja at Føroyar skulu menna seg við einum rationellum og gevandi vinnulívi, stendur hetta beinleiðis i andsøgn við ta viðferð okkara skipasmiðjur hava fingið fyri kortum og ikki minst við tað tilvitaðu propagandisku hugtaks- fløkju (begrebsforvirring) sum okkara loysingarmin- istari hevur gjørt seg til tals- mann fyri. Tí at saman- tvinna ríkisfelagsskapin og blokkstuðulin í dag er fyri tað fyrsta principielt skeivt, umframt at tað er óetist, ti her verður argumenterað í- móti betri vitandi. Blokk- stuðulin verður eisini bein- leiðis settur í samband við stóra lánið vit hava frá Dan- mark. Men hetta er púra burturvið, tí hetta lánið kundu vit eins væl havt tikið frá Japan, og so fór aftur- gjaldingin til Japan og ikki til Danmarkar, men ongin uttan Danmark tordi at um- fíggja lán okkara fyrst í 90*unum. Men tað er væl- kent, at um tú bara endur- tekur eitthvørt nóg ofta, so trúgva fólk tí uttan mun til sannleiksvirðið! Tað er sjálvsagt ilt at meta um hvønn tydning tær ár- ligu 1.000 mill blokk-krón- urnar gera gott fyri í før- oyska samfelagnum. Tær svara eitt nú til at vit árliga kundu kundu keypt 5 nýggj vaktarskip og 5 sandoyar- ferjur kontant, og kortini høvdu vit ikki ráð til at lata bert eitt vaktarskip byggja á okkara bæði framkomnu og kappingarføru skipa- smiðjum. Skil tað hver ið vil? Barnaansingin, eldra- røktin, sjúkrahúsini v.m. rópa oll eftir meiri fíggjar- orku, og hetta alt meðan vit framvegis fáa blokkstuðul- in! Hvat hendir tá blokkurin er burtur? Hetta er nevniliga Ogjørligt at svara uppá, og tí er neyðugt at minka blokkin fyrst áðrenn spurn- ingin um eina møguliga loysing kemur uppá tal yv- irhøvur. Men gongur tad sum okk- ara loysingarministari ætlar, so verður gálgin at heingja ríkisfelagsskapin í, fíggjað- ur av blokkstuðulinum og loysingin konfirmerað her og nú av eini ad hoc fólka- atkvødu ad modum Høgna Hoydal. Einki við kvalifi- seraðum meiriluta sum hjá íslendingum. Men uttan mun til nær, hvar og hvussu so eiga vit at royndarsigla føroysku skútuna vid stuð- ulsfríum seglum áðrenn barrlastin, sum vit hava í ríkisfelagsskapinum, verður tveitt fyri borð ella at spurn- ingurin kemur til eina reella folkaatkvødu. Hvítabók ella ikki, Titanic skuldi sambært øllum serfrødingum ikki kunna søkka? Regin Eikhólm Búgva skotar í kjallaranum hjá bretum? Viðmerkingar frá teim flestu loysingarflokkunum til nýskipanaruppskot Sam- bandsfloksins, vóru høvisk- ar og væl skiljandi. Men tíverri kundi Høgni Hoydal ikki lata vera við at brúka sína demagogisku myndatalu. Hann vildi vera við, at uppskotið kundi samanberast við eitt hús, har danir høvdu ræðið, meðan føroyingar kundu fáa loyvi til at búgva í kjall- aranum, og kundu kanska eisini sleppa at mála kam- arið. Heldur Høgni Hoydal, at skotar kenna seg sum búgv- andi í kjallaranum hjá bret- um? Spell, at Høgni skuldi gerast so speiskur, nú hann kom uppí politikk. Er orsøkin kanska tann, at hann longu nú sær, at okkara uppskot røkkur munin longur enn hansara loysingaruppskot, tá talan er um fyrimunir og vansar, og serstakliga tá hugsað verður um tað veruliga persónliga og fíggjarliga sjálvræði hjá tí einstaka føroyingunum? Hvor kann orsøkin vera til, at Høgni Hoydal longu hevur gloymt sína egnu blaðgrein, har hann út í æsir lýsir, hvussu nógv verandi ríkiseind hevur ment okkara góða samfelag? Tú kanst illa halda fram við nevndu menning, við at slíta góð samstarvsbond, og lata hurðar aftur. Hví ikki heldur velja tað loysnina, hvers endamál er at minka um vansarnar, og økja um fyrimunirnar? Trygvi F. Guttesen + Tad verdur vid hesum kunngjørt at litla elsku- liga dóttir okkara SVÆNHILD MALENA Í LAMBANUM varð fødd 20.08.99, og andaðist á Rikis- sjúkrahúsinum 21.08.99. Anja og Elmar