mikudagur 1. september 1999síða 8

8 tíðindablaðið NR. 164 - 1. SEPTEMBER 1999 Viðmerkingar: Á opinberingardegnum 1. sept. ge víkur = prógvið í fjølmiðlafraði hjá = teimum lysti úr Hvítubók. = kom til sína tíð, var eg rætt- Se st Ssøkjand ; ul S Við s KS enstteti hevu c ” JK o På | e sun }{ x gal Mik | Kem N rðu Ált eið } So sø Jarre i full- veldismålum. Tað krevst etsint eitt metstaraligt fjøl niðlakynstur. sum hann longu sýndu í síni sjón varpstíð hinumegin upptøk utólið. Ju, |. september var gjørdur til ein magiskan dato Mer i hem - d 1 áð enn sept Varð tjóvstartað við ávísum urvaldum fólkum im. Ikki nóg mikið ndsstýrismenn »e nakrir fair løg ung smenn sa góðu bók at sjá egnum 27. august kundi greiða folkinum her itheimi frá ollum ti DE uinermt Ira Og tad hildu fjølmiðlarnir á við leygardag, sunnudag, mánadag.. Hóast Hvítabók á hesum so at siga svarta marknaði- num var blivin "frítt umset- ilig", og bleiv siterad og kommenierad í suðri og norði. so var tað ein login kensla sum løgtingsnu iður. sum ein av hinum 24. íkki at kunna fáa hendur á hesa góðu bók.... ikki fyrr seinn apartin í dag, mánadagin tann 30. august, nú hon zur í postinum við heils- in frå landsstyrismanni num Fá hugsað verður um oll lyfti landsstyrismansins, um hvussu ótrúliga væl løgting ið skuldi kunnast um alla gongdina og urslitid, tá tað iliga argur inn á hesa fram- ferðina, ja uppaftur meira tá landsstýrismaðurin í Sosi alinum er so skammleyst frekur, at illgita andstøduna fyri at hava líkið Hvítubók til pressuna ! Og tað skal eitast at vera við tí endamáli 'at royna at flyta fokus frá fullveldinum"?! Kanska er man naivur, men ikki so byttur, at man ikki sær, hvor hevur størsta fyrimunin av at lata pressu- na hava Hvítubók eina heila viku, meðan hon enn er loyndarmál fyri tingmenn og fólkið her í landinum, at bera allar tær rottu niður støðurnar út til fólkið - í summum fórum við meist- arans hjálpandi hond, t.d. sum í greinini í leygardags Sostalinum. Í hvussu er má sigast, at munur er á klossutu og provokerandi framferð landsstýrisins við kunn- gerðini av Hvítubók, og professionellu framferðini, tá frágreiðingin frá banka- kanningini, tann sonevnda Grønborg-rapportin, var kunngjørd 5. jan. í fjør: sama dag og somu tíð høvdu oll atgongd til hesa frágreiðing, tó so at lands- stýrið og danska stjórnin fingu ein lítlan fyrimun: tey fingu hana 3 tímar (!) frammanundan fyri ikki at standa púra á berum, tá tíð indafólkini herjaðu á. Men tað verður nú áhug avert kortini komandi vik- urnar at fara at seta seg inn allar teir spurningarnar, sum verða reistir, viðgjørdir og kanska svaraðir í teim 800 síðunum í Hvítabók við tilhoyrandi frågreidingum. Hans Pauli Strøm, javnadarløgtingsmadur Rættleiding til Annitu å F r ersim at vera t teir almennu fjølmið!- bloðini. „ Spyrja g ingandi spurningar. Stutt sagt, tey a EISIM at Vera KTIUSK Fivern finnst ikki ettt líkinda føroyskt orð, sum kann brúkast í somu merk ing. Og hetta hevur helst havt við sær av nógv fólk misskilja kritikk og eisini sjálvt orðið kritikk. Orðið at kritisera merkir at vur- dera ella meta í mun til eitt kritertum ella onkran ávísan målistokk. Kritikkur av bókmentum kallast bóka- ummætt a føroyskum, og tey eiga sum minstamål at hava eina vurde ering av dygdini i verkinum (ikki bert møsna um, at bókin liggur væl í hondini osfr.) Men ofta verður kritikkur misskiltur, og hildin at verða ein "útspilling", sum tingkvinnan skrivar. Eg havi ikki havt nakra ætlan um at ' spill: i landsstýrismannin ut”, men at visa å, at ikki alt er lika haldgott i hansara ætlanum, sum hann sjålvur letst at halda. Tað eru aðrir møguleikar enn at kve taka loysing. Men nú situr ein samgonga vid maktini, og hon verður brúkt effek tivt til at propagandera og arbeiða fyri fullveldis-ætl- anunum. Hetta er ein partur av demokratisku manna- gongdini. Men sjålvt um ein meiriluti i løtuni gongur eina åvisa leid, so er ikki vist at øll ætlanin er hald- god. Hon skal eygleidast, vurderast og kritiserast - Hau og ikki spillast út, tað er ein misskiljing Um orðið *forkelað fólka slag" varð tað rætta, kann sjálvandi diskuterast. Men av tveimum grundum haldi eg at Føroya fólk í mongum føri er sloppið biliga igjøg- num søguna Hugsar tå um bl6digu og pinufullu søguna hjå mong- um folkasløgum, so eru Føroyar sloppnar lætt. Hugsið um Bosnia, Kosova, Palestina, Armenia, Kurdi- stan, Vietnam, Poland, Ir- land, Sudurafrika og mong, mong onnur. Í so máta eru føroyingar sloppnir sera lætt. Eingi borgarakriggj, eingin innrás av fígginda- herum, eingir jarðskjálvtar, eingin hungursneyð. Í mun til alt hetta eru føroyingar slopnir lætt, men um 'for- kelað' er rætta orðið, kann sjálvandi diskuterast. Hin grundin til at brúka orðið, var tankin um gullasj-tíðina í 80'unum, tå einki var Oført, tá haldi eg at tað var eitt - skaðiligt - forkelilsi at Føroyar fingu prístalsreguleraðan blokk- stuðul, sum bleiv brúktur il mangt og hvat við lítlum skili í. Dømi um småland við fullveldi, sum ikki hevur klárað tað so gott. New- foundland var fullveldi, men fór fallit og endaði sum ridriksmørk, tingkvinnu r partur av Canada. Vinarliga Rolf Guttesen Landssjúkrahúsið ov lítið til at vera stórt - ov stort til at vera eitt lítið sjúkrahús Helena Dam á Neystabø landsstýrismaður og Eliesar Olsen skurðlækni liva uppá luftkastellir. Umráðandi er, at vit taka steði í v eruleikanum } Eliesar Olsen, skurðlækni sigur í samrøduni í sosiali num fríggjadagin 27. aug- ust, at: »um hugt verður eft- ir heilsuverkinum í øðrum londum. er ikki fólkatals- grundarlag fyri at hava sjúkrahús i Føroyum yvir- hevur. Sjålvsagt er tó neyð- ugt at hava sjúkrahús<, og víðari stendur, >men sam- bært Eliesari Olsen er ikki neyðugt við trimum sjúkra- húsum í Føroyum í 1999 nú infrastruktururin er væl út- bygdur< Tað eru bert 45.000 í- búgvar í Føroyum. Fyri at hava eitt vælvirkandi økis- sjúkrahús, skulu vit helst vera 400.000 íbúgvar - ella yingar. Hetta hava vit, sum Á poltiska økinum í åvisan mun hava arbeitt innan sjúkrahúsverkið i Føroyum, ist å øll årini. Men lækna- iðið á landssjúkrahúsinum, hevur áhaldandi sagt føroy- ingum, at Landssjúkahúsið skal vera okkara rikis- sjukrahus, og skal hava sta- - Ja, hvar flytur okkara sjúkrahúsverk. Skilagóða greinin hjá Niclasi Johannesen og upp- lýsingarnar í Sosialinum leygardagin, sum lýsir stríð- ið á Landssjúkrahúsinum - tó bert seinastu árini og bert ávíst mál - vísir eisini, hvussu lítil veruleiki er í, bæði tí Eliesar Olsen og He- lena Dam á Neystabø, føra fram Føroyingar eiga ikki at lata seg leiða í blindum av Helenu Dam á Neystabø, sum í drúgt ár hevur verið landsstýrismaður í heilsu- málum, og ikki er komin longur tus sum so. Landsstýrismaðurin heldur beina kós Hennara setningur er púra greiður. Hon sigur m.a. í samreðu síni í Sosialinum seinasta leygardag, at: >Ut- sagnirnar hjá Jógvani við Keldu vísa, at hann ikki tor- ir at viðgera støðuna innan føroyska sjúkrahúsverkið við opnum sinni. Jógvan veit væl, at tað eigur at verða framd ein rationali- sering innan føroyska sjúk- rahúsverkið, men hann er bangin fyri, hvussu hetta fer at raka Klaksvíkar sjúkra- hús. Hetta kann neyvan sigast greiðari. Hennara >opna sinni< hevur longu avgjørt, at ein rationalisering fer at raka Klaksvíkar Sjúkrahús, og tí eisini Suðuroyar Sjúkrahús. Eg haldi ikki, at nakar kann siga, at eg ikki havi torað at vidgjørt sjúkrahús- málið við opnum sinni. Tað havi eg gjørt í meira enn seinastu 20 árini, men held- ur Helena Dam á Neysta- bø, at hava >opið sinni< er at halda við hennara sentra- listisku linju, heldur enn at fáa meira fyri peningin, og at alt sjúkrahúsverkið kann virka til fyrimuns fyri sjúk- lingin, so er ikki lætt. Eliesar Olsen sigur, at tað … er ikki neyðugt við trim- um sjúkrahúsum í Føroy- um«, og seinni sigur hann, at >...rationalisering ikki merkir at tey bæði smærru sjúkrahúsini skulu niður- leggjast< Eliesar, talan frá lækna- ligum sjónarhorni er ikki um eitt ella trý sjúkrahús, men um virðing fyri sjúkl- inginum, at sjúklingurin kennir seg tryggan, og tað alment viðurkenda prin- sippið, nevniliga, viðgerð so nær sum gjørligt, har sjúklingurin býr. Eitt opið kjak við >opnum sinni< Tað, sum Helena Dam á Neystabø hevur víst, síðani hon kom í sessin, hevur havt púra greiða linju. Hon veit, at játtanin til Klaks- - Tey droyma! víkar Sjúkrahús seinnu ár- ini, er nógv skerd sammett við Landssjúkrahúsið. - Hon ger einki við tað, men tosar bara um at skerja enn meira. Fyri at taka teppið meira undan, skjýtur hon upp at niðurleggja seinastu lækna- vaktirnar á Klaksvíkar og Suðuroyar Sjúkrahúsi, sum hóast alt bert hava eina vakt í part, meðan Landssjúkra- húsið hevur sjey læknavakt- ir. Her er nógv annað at koma inn á. Komandi 10 dagarnar verið eg burturstaddur, men eg vil gera vart við, at um eg fái pláss antin í Sosial- inum ella í Dimmalætting, fari eg at koma við frágreið- ingum - við opnum sinni - sum Helena Dam á Neysta- bø nevnir. Nakað verða end- urtøkur, meðan annað verð- ur hugskot, og eg haldi meg gjøgnum árini at hava gjørt mær so mikið stóran ómak at seta meg inn í viður- skiftini, sum ein vanligur politikari kann gera tað, at eg vóni at fáa eitt >opið< kjak við Helenu Dam á Neystabø, og onnur, sum meta seg at hava >opnari sinni< enn eg. Her skal tó sigast, veru- leikan tiknan við í kjakið, so má tað sum skurðlæknin og landsstýrismaðurin komu við í Sosialinum 27. og 28. august metast sum rein luftkastellir, og uttan- fyri allan veruleika. - Tað skal eg koma nærri inn á. Jógvan við Keldu løgtingsmadur og borgarstjóri